Marc van der Woude
De Edese coalitie van SGP, GemeenteBelangen, ChristenUnie, CDA en VVD heeft haar nieuwe bestuursakkoord ‘Groeien in balans’ gepresenteerd. De Edese Vos heeft de plannen geanalyseerd en licht de hoofdlijnen en consequenties voor inwoners eruit.
Analyse
Op basis van het overdrachtsdocument van de ambtenaren stelden we al vast dat het nieuwe college geen grote dromen kan koesteren. De financiële ruimte is beperkt, het stroomnet zit tjokvol en de gemeente loopt tegen haar fysieke grenzen aan. Politiek bedrijven is de komende vier jaar vooral: kiezen hoe je omgaat met deze knelpunten.
Niet alles kan, dus rustig aan
De ambtelijke waarschuwing vooraf was duidelijk: “Niet alles kan en zeker niet tegelijkertijd.” Dat advies heeft de coalitie ter harte genomen.
Grote bouwprojecten zoals Groot-Hoekelum en het zoekgebied langs de A12 worden ‘getemporiseerd’. Die gaan dus voorlopig in de ijskast. Een concrete reden geeft het akkoord daar niet voor, al worden stikstof en netcongestie (het volle stroomnet) wel genoemd als de grote spelbrekers voor de Edese groei.
Veel ‘onderzoeken’ en ‘verkennen‘
Omdat het geld op is, moet het roer om. Alleen wordt er in dit akkoord nog nauwelijks concreet bezuinigd.
Dat schuift het college voor zich uit: ambtenaren krijgen de opdracht om de voorstellen voor deze grote ‘ombuigingsoperatie’ (bezuinigingsronde) eerst maar eens te actualiseren voor de Perspectiefnota van 2027. Tot die tijd vullen de pagina’s zich vooral met vage voornemens om dingen te ‘onderzoeken’ en te ‘verkennen’.
Een dubbele meetlat
Wat wel opvalt, is de bestuurlijke dubbele meetlat. De coalitie wil het subsidiestelsel vernieuwen en subsidies voortaan gerichter inzetten, op basis van “bewezen impact”. Maatschappelijke partners en stichtingen krijgen daarmee een hardere meetlat dan ze gewend waren. Wat er precies gebeurt als die impact niet wordt aangetoond, maakt het akkoord nog niet concreet; dat moet de komende periode worden uitgewerkt.
Voor de eigen gemeentelijke organisatie blijft die meetlat ondertussen zacht. De coalitie wil dat de organisatie “energiek” en “opgavegericht” werkt, maar verbindt daar geen meetbare doelen of consequenties aan. En bij de vraag of de gemeente haar wegenonderhoud wel efficiënt genoeg organiseert, kiest het akkoord ervoor dat eerst maar eens te gaan onderzoeken.
Gevolgen voor jouw portemonnee
De partijen beloven plechtig dat het verhogen van de OZB (de onroerendezaakbelasting) echt het ‘laatste middel’ is. Toch gaat de Edenaar de komende jaren meer betalen. Vanaf 2028 moet de rioolheffing namelijk volledig kostendekkend worden. Dat betekent dat die rekening omhoog gaat.
Ook voor automobilisten hangt er verandering in de lucht. Het akkoord kondigt een ‘wijkgericht parkeerbeleid’ aan, waarbij ‘regulering’ zorgvuldig en in samenspraak met bewoners wordt verkend. Dit wordt expliciet gekoppeld aan nieuwbouw en plekken waar de boel wordt verdicht (volgebouwd). Hoewel de coalitie de term ‘betaald parkeren’ angstvallig mijdt, is dit in bestuurlijke codetaal natuurlijk de opmaat naar parkeervergunningen of betaalautomaten in de wijken rondom het centrum.
De winst voor de achterban
De politieke winst voor de afzonderlijke partijen zit deze periode niet in grote projecten, maar in de ideologische accenten die zij binnen de krappe grenzen weten aan te brengen:
- ChristenUnie: De kosten in het sociaal domein en de jeugdhulp zijn onhoudbaar. Er moet dus worden ingegrepen en mogelijk wordt het aantal zorgaanbieders verminderd. De ChristenUnie verpakt die harde maatregel in een mooi jasje: we gaan meer leunen op “eigen kracht” en preventie. Een bittere financiële pil krijgt zo een herkenbaar profiel dat naadloos aansluit bij de ‘samenredzaamheid’ uit hun verkiezingsprogramma.
- VVD en GemeenteBelangen: Het afblazen van de Zero Emissie Zone in het centrum wordt gepresenteerd als een pragmatische afweging (“veel inspanning, weinig effect”). Hiermee wordt tegelijkertijd een harde verkiezingsbelofte ingelost van deze twee partijen, die zich fel tegen de zone keerden.
- SGP en CDA: Het akkoord bevat verschillende ambities om de leefomgeving te vergroenen, maar kiest bij de boeren nadrukkelijk voor vrijwilligheid. De coalitie zegt “naast” de boeren te staan: naast wie wil blijven, wie wil verduurzamen én wie wil stoppen. Ze zet in op een “blijversaanpak” met behoud van geschikte agrarische locaties. Gedwongen uitkoop komt in het akkoord niet voor. Daarmee legt de coalitie de nadruk op het behoud van de landbouwsector, cruciaal voor de achterban van SGP en CDA.
- SGP: Waar de partij in haar programma nog aandrong op strenge afstandsnormen voor windmolens, kiest het akkoord nu voor een ander mechanisme. Windmolens worden planologisch mogelijk gemaakt, maar alléén onder de harde voorwaarde van “minimaal 50% lokaal eigendom”.
Komt er betere participatie?
Vrijwel alle partijen maakten in de aanloop naar de verkiezingen een speerpunt van een betere relatie met de inwoner.
Wie echter een frisse wind of een nieuwe bestuurscultuur verwacht, komt bedrogen uit. De coalitie grijpt voor de uitvoering namelijk volledig terug op de bestaande, slecht functionerende ‘Edese Participatie Aanpak’ (EPA). Die wordt pas in 2027 samen met de participatieverordening geëvalueerd, terwijl allang bekend is dat deze regels niet eens voldoen aan de landelijke richtlijnen.
Wordt de openheid ingeperkt?
Een opvallende passage in het akkoord gaat over de informatievoorziening. De coalitie stelt dat het toenemende aantal Woo-verzoeken (Wet open overheid) vanaf 2027 vraagt om een “herijking van de uitvoering”. Waarom? In het achterliggende ambtelijke document staat dat het spanningsveld tussen openheid bieden en “beschermen wat moet” soms doorwerkt in de onderlinge verhoudingen tussen inwoners, de gemeenteraad en het college.
Dat openheid geld en tijd kost is een zwak argument. Het is vooral een kwestie van de interne organisatie beter inrichten. Het landelijke Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding heeft hier allang slimmere, efficiëntere werkwijzen voor aangedragen.
Het is dan ook zeer de vraag of deze Edese ‘herijking’ gericht zal zijn op het verbeteren van de transparantie, of op het verminderen van de spanning voor de gemeentelijke organisatie zelf door pottenkijkers buiten de deur te houden.
Mooie woorden die niets kosten
Tot slot belooft het akkoord expliciete steun voor lokale media, vanwege hun belangrijke rol in onze lokale democratie. Wat dit beleidsmatig of financieel betekent, is nergens gespecificeerd. Daarmee blijft onduidelijk of de lokale omroep de bepleite structurele subsidie krijgt, of dat er wordt ingezet op een breder, gelijk speelveld voor alle onafhankelijke lokale journalistiek.
De Edese Vos blijft dit uiteraard volgen.
Conclusie: vooral op de winkel passen
Als we de balans opmaken, gaat het nieuwe college de komende vier jaar vooral op de winkel passen. Grote vergezichten ontbreken volledig. De gemeente zit financieel klem: van de hele begroting is nog maar een schamele 15% politiek beïnvloedbaar. De rest staat al vast of gaat op aan wettelijke verplichtingen. Vanaf 2028 dreigt er bovendien een structureel tekort.
Het is de formatie van de onmacht. Bijna elk heet hangijzer wordt doorgeschoven naar een volgend onderzoek of een latere nota. Ede staat voorlopig in de wachtstand.
Het volledige bestuursakkoord 2026-2030 (pdf)
Wie doet wat in het nieuwe college?
Met het vertrek van Karin Bijl (PvdA), de komst van Thimo Harmsen (VVD) en de wissel tussen Peter de Pater en Gabriëlle Hazeleger (GemeenteBelangen) zijn de portefeuilles in het college opnieuw verdeeld.
Klik op de afbeelding om deze te vergroten
NASCHRIFT 3 juni 2026: Dit artikel is na publicatie op enkele punten aangepast. We wilden inwoners snel informeren over wat er in het bestuursakkoord staat, en hebben het stuk daarom meteen in een eerste versie gepubliceerd. Inmiddels is onze eindredactie er overheen gegaan en hebben we nog enkele extra factchecks uitgevoerd. Die hebben op een paar plekken tot nuanceringen geleid, vooral waar onze formulering nét iets stelliger was dan het akkoord zelf. Ook hebben we ambtelijke termen eruit gehaald en de tekst op taalniveau B2 herschreven, zodat het stuk voor alle lezers toegankelijker is.
Lees ook het artikel ‘Wat 54 lobbybrieven aan de formateur ons vertellen’.
NASCHRIFT 4 juni 2026: Ook vanuit de oppositie klinkt kritiek dat het bestuursakkoord vooral bestaat uit ambities en verkenningen, maar weinig concrete keuzes bevat. D66, PRO en de Partij voor de Dieren vroegen tijdens het raadsdebat waar de aangekondigde “scherpe keuzes” precies zichtbaar zijn. Volgens de oppositie worden verschillende lastige dossiers doorgeschoven naar later. Ook over participatie en bestuurlijke vernieuwing blijven vragen bestaan. Opvallend is verder dat de gemeenteraad opnieuw heeft uitgesproken dat toekomstige coalitieonderhandelingen zoveel mogelijk openbaar moeten plaatsvinden – een wens die ook vier jaar geleden al werd uitgesproken, maar nauwelijks tot verandering heeft geleid.
Hand op de knip bij het sociaal domein dat lijkt me heel kortzichtig en op korte termijn meer geld kosten (nog afgezien van het leed). Lijkt me ook niet direct een verbetering van de relatie tussen overheid en burger. Minder openheid is al helemaal bizar. Probeer te leren van opbouwende kritiek van buiten de gemeente ipv alles potdicht te maken.
Iets wat niet veel geld kost: ga eens na waar er aan de onoverzichtelijkheid van verkeerssituaties iets gedaan kan worden. Groen op die plekken kort(er) houden en obstakels verwijderen die zicht belemmeren kan veel in verkeersveiligheid opleveren. Dit is iets waar volgens mij de gemeente Ede landelijk nog steeds heel laag scoort, dan komt Ede ook nog eens een keer postief op de kaart te staan.
“Het akkoord kondigt een ‘wijkgericht parkeerbeleid’ aan, waarbij ‘regulering’ zorgvuldig en in samenspraak met bewoners wordt verkend.”
Daar weten de ENKA-bewoners alles van, waar het parkeerbeleid er gewoon doorheen gedrukt wordt zonder ook maar enige samenspraak! Alleen achteraf een inhoudsloos “Sorry” van wethouder Peter de Pater, gevolgd door een waardeloze enquête waarbij de bewoners verder geen keuze hadden en de beslissing gewoon al vast staat! En dat durven ze dan ook nog participatie te noemen!
Vriend, ik woon vanaf 2014 al op Enka en het was altijd al bekend dat er vergunning/betaald parkeren zou komen. De eerste jaren was een parkeervergunning ook verplicht. Dit ging later weer in de ijskast.
Hoezo betere participatie? We hebben al een aantal malen mogen ervaren dat participatie in de gemeente Ede bestaat uit: “Nodig inwoners uit voor een voorlichting o.i.d., daarna worden de aanwezigen geconfronteerd met de mededeling dat “… toch al besloten is …”.
Voor de automobilist (Gevolgen voor jouw portemonnee) zal gaan gelden dat zij nog meer mogen betalen voor peperdure hobby’s van de gemeente. Dat dan weer in het voordeel van vooral fietsers. Voorbeeld is het Pico Bello Pad.
Hejhej. In de eerste alinea tekst wordt het CDA niet genoemd, later wel. Was even verwarrend.
Dank je, is aangepast.
Nou. Bram van der Beek is dus ambassadeur van De Rietkampen. Ik ben benieuwd wat dat gaat veranderen. Of we hem gaan zien bijvoorbeeld en hem als wijk kunnen aanspreken. Als ie dan nog zou luisteren zou het nog mooier worden.