Onze open brief aan de formerende partijen

De formerende partijen hebben oppositiepartijen en maatschappelijke organisaties uitgenodigd om input te leveren voor de komende bestuursperiode. De Edese Vos maakt van die gelegenheid gebruik om enkele bredere aandachtspunten mee te geven over persvrijheid, openheid, participatie en de omgang met onafhankelijke journalistiek.

Dat doen we transparant. Daarom publiceren wij onze open brief aan de formerende partijen integraal.

Geachte heer Flier, geachte formerende partijen,

Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van uw oproep aan oppositiepartijen en maatschappelijke organisaties om input te leveren voor de komende bestuursperiode. Het is positief dat de beoogde coalitie nadrukkelijk ruimte wil maken voor gesprek en reflectie vanuit de samenleving.

Als lokaal journalistiek platform maakt de Edese Vos van die gelegenheid gebruik om enkele bredere aandachtspunten mee te geven over persvrijheid, openheid, participatie en de omgang met onafhankelijke journalistiek in Ede.

Een gezonde democratie vraagt om rolvastheid

De Edese Vos is opgericht vanuit de overtuiging dat onafhankelijke lokale journalistiek een noodzakelijke rol vervult binnen een gezonde democratie – als controlerende en verbindende schakel tussen inwoners, politiek en beleid.

Dat vraagt rolvastheid van alle betrokkenen.

Journalisten moeten kritisch kunnen zijn, scherpe vragen kunnen stellen en bestuur kunnen controleren. Tegelijk accepteren wij vanzelfsprekend dat college en raad hun eigen bestuurlijke verantwoordelijkheden dragen.

Juist daarom is het belangrijk dat de relatie tussen bestuur en journalistiek niet wordt vormgegeven vanuit wantrouwen of vermijding, maar vanuit professioneel respect voor elkaars democratische rol.

Kritische journalistiek is geen aanval op het bestuur, maar onderdeel van een gezonde bestuurscultuur.

Openheid vraagt meer dan woorden

De afgelopen jaren hebben wij echter ervaren dat er regelmatig spanning bestaat tussen de principiële erkenning van persvrijheid door het lokaal bestuur en hun praktische omgang met controlerende journalistiek.

Interviews met de Edese Vos zijn door verschillende bestuurders geweigerd, ook wanneer het ging over onderwerpen van groot maatschappelijk belang of over vragen die rechtstreeks leefden onder inwoners. Gesprekken over onder meer participatie en gevoerd beleid kwamen daardoor soms niet of slechts beperkt tot stand.

Daarnaast zijn journalisten van de Edese Vos op meerdere momenten beperkt in toegang tot bijeenkomsten, processen en bestuurders van de gemeente en de gemeenteraad. Het vorige college heeft erkend dat dit niet de juiste gang van zaken was. Wat ons betreft vraagt dit om een helderder uitgangspunt voor de toekomst: journalistieke toegang tot bijeenkomsten, processen en bestuurders behoort vanzelfsprekend te zijn, tenzij er zwaarwegende wettelijke redenen zijn om daarvan af te wijken. Het is niet aan het college om selectief af te wegen welke journalistieke media wel of niet welkom zijn.

Ook constateren wij dat rechtstreeks contact tussen journalisten en ambtenaren binnen de gemeente Ede in de praktijk vrijwel onmogelijk is geworden. Uiteraard begrijpen wij dat communicatie zorgvuldig moet verlopen en dat woordvoering daarin een rol heeft. Tegelijk vinden wij het onwenselijk dat ambtelijke expertise vrijwel volledig afgeschermd raakt van journalistiek contact en daarmee ook van de inwoners.

De enkele gesprekken die wél mogelijk waren – bijvoorbeeld over verkeersbeleid en bomenbeleid – werden door inwoners juist gewaardeerd. Zulke gesprekken vergroten het begrip voor de complexiteit van beleid en uitvoering en dragen bij aan vertrouwen tussen inwoners en overheid.

Wij roepen het nieuwe college daarom op om actief te werken aan een opener informatiecultuur, waarin professioneel contact tussen journalistiek, bestuur en ambtelijke organisatie weer normaler wordt.

Open bestuur vraagt ook openheid voor kritische reflectie

In de oproep van de formerende partijen wordt gesproken over samenwerking, luisteren en het ophalen van ideeën uit de samenleving. Dat is waardevol.

Tegelijk vraagt een werkelijk open bestuursstijl meer dan consultatie alleen. Openheid betekent ook bereid zijn om gedurende de bestuursperiode structureel ruimte te geven aan kritische reflectie vanuit inwoners, raad en journalistiek – óók wanneer die ongemakkelijk of confronterend is.

Een college mag vanzelfsprekend een eigen koers hebben. Maar een open bestuurscultuur vraagt ook de bereidheid om inzichten van buiten serieus mee te wegen en waar nodig standpunten bij te stellen.

Juist op het gebied van participatie is dat van belang. Vrijwel alle partijen benadrukten tijdens de verkiezingen dat inwoners beter betrokken moeten worden bij beleid en besluitvorming. Dat vraagt uiteindelijk niet alleen nieuwe procedures, maar ook een andere bestuurlijke houding: minder gericht op beheersing en meer op daadwerkelijk gesprek.

Versterk onafhankelijke lokale journalistiek

Tot slot vragen wij aandacht voor het Mediafonds Ede. De gemeenteraad sprak zich in 2022 unaniem uit voor versterking van lokale onderzoeksjournalistiek en controlerende journalistiek in Ede. Dat was een belangrijk en principieel signaal.

Wij constateren echter dat de uitvoering van deze unanieme raadsuitspraak in de praktijk onvoldoende heeft geleid tot versterking van onafhankelijke lokale journalistiek. Integendeel: keuzes in criteria, uitvoering en budget hebben het fonds volgens ons eerder beperkt dan versterkt.

Wij hopen dat het nieuwe college bereid is om hierover opnieuw het gesprek aan te gaan met het lokale medialandschap.

Daarnaast vraagt de opkomst van nieuwe onafhankelijke journalistieke initiatieven ook om een hernieuwde visie op lokaal mediabeleid. Nu de financiering van de lokale publieke omroep naar landelijk niveau verschuift, ligt er ook een bredere vraag hoe gemeenten in de toekomst omgaan met ondersteuning van onafhankelijke lokale journalistiek die aantoonbaar inwoners bereikt en een publieke functie vervult.

Sterke lokale journalistiek is geen luxe. Juist in een tijd van afnemend vertrouwen in politiek en bestuur is onafhankelijke informatievoorziening van groot belang voor inwoners en voor het functioneren van de lokale democratie.

Tot slot

De Edese Vos zal ook de komende jaren betrokken verslag blijven doen van lokaal bestuur, maatschappelijke ontwikkelingen en politieke besluitvorming in Ede, vanuit de overtuiging dat scherpe journalistiek, open bestuur en een goed geïnformeerde samenleving uiteindelijk hetzelfde doel dienen: een sterke lokale democratie met een draagvlak gebaseerd op wederzijds respect en vertrouwen.

Wij hopen dat het nieuwe college die democratische rol van onafhankelijke journalistiek niet alleen principieel onderschrijft, maar ook zichtbaar ruimte geeft in de praktijk.

Met vriendelijke groet,

Redactie Edese Vos

Vanavond vindt in de raadzaal een consulterende bijeenkomst plaats waarin oppositiepartijen input kunnen meegeven aan de formerende partijen over het coalitieakkoord. De bijeenkomst begint om 19.30 uur en is live te volgen via de website van de gemeenteraad.