Marc van der Woude
Nu het nieuwe Edese bestuursakkoord ‘Groeien in balans’ op tafel ligt, rijst de vraag: wat is er gebeurd met de inbreng van de samenleving?
Tijdens de besloten gesprekken van de formatie ontving de formateur 54 lobbybrieven. Van commerciële adviesbureaus tot lokale organisaties; iedereen probeerde na de verkiezingen nog snel invloed te krijgen op het Edese beleid voor de komende vier jaar. De Edese Vos ploos de stapel post na en keek welke voorstellen zijn overgenomen en welke buiten de boot vielen.
Twee golven van post
Wie naar de data op de brieven kijkt, ziet dat de post in twee golven binnenkwam. De eerste brieven werden kort na de verkiezingen van 18 maart verstuurd, om het momentum van de startende formatie te benutten. De mailbox stroomde toen vol met algemene plannen van grote, landelijke organisaties zoals het Groenboerenplan en Natuur & Milieu.
De tweede golf volgde eind april en begin mei. De formateur riep lokale organisaties toen expliciet op om hun wensen in te dienen. Dat was de stimulans voor lokale clubs, zoals Netwerk Dien je Stad en bezorgde buurtbewoners, om hun specifieke Edese belangen alsnog op de formatietafel te krijgen.
We kunnen de inbreng verdelen in vier groepen:
1. Adviesbureaus bieden diensten aan
Een deel van de stapel post komt van commerciële bedrijven. Zij zagen de formatie als een kans en boden proactief hun diensten aan. Zo stuurde het bureau De Bruggenbouwers een kant-en-klare tekst mee die de gemeenteraad als officiële motie voor burgerparticipatie kon overnemen. Een ander bureau, Fakton Executives, deed een aanbod om met een speciale methode de Edese woningbouw te versnellen.
Het resultaat? De coalitie heeft deze commerciële aanbiedingen niet overgenomen. Geen van deze adviezen of moties is in het akkoord terug te vinden. Voor deze bureaus was het vooral een moment om ideeën onder de aandacht te brengen en zichzelf te presenteren bij een nieuw bestuur.
2. Geen ruimte voor bestuurlijke vernieuwing
Een andere categorie bestaat uit organisaties die géén opdrachten zochten of geld vroegen, maar juist pleitten voor een transparantere overheid of een andere bestuurscultuur. De Open State Foundation vroeg bijvoorbeeld om de invoering van een openbaar lobbyregister, zodat inwoners precies kunnen zien wie er invloed uitoefent op de Edese politiek. Ook De Edese Vos deed via een open brief een concrete oproep voor meer transparantie en openheid.
Het Huis van Actief Burgerschap stelde voor om de lokale participatie te kantelen: minder sturing door de overheid en meer ruimte voor initiatieven vanuit de gemeenschap. Stichting Voor Ons Nederland adviseerde om stevig in te zetten op digitale veiligheid en open software.
In het bestuursakkoord is van al deze vernieuwingen niets terug te vinden. De coalitie zwijgt in de tekst over een lobbyregister of digitale veiligheid. En de inspraak van burgers? Daarvoor grijpt het nieuwe college gewoon weer terug naar de bestaande participatie-aanpak die pas in 2027 wordt geëvalueerd.
3. Woorden overgenomen, het beleid aangepast
Zorg- en welzijnsorganisaties voelden de financiële krapte in het sociaal domein al aankomen. Verschillende stichtingen, zoals Netwerk Dien je Stad en Stichting Steunouder Nederland, stuurden daarom brieven waarin ze hamerden op termen als “preventie”, “gemeenschapskracht” en “informele steun”. Hun boodschap was helder: geef juist meer steun aan onze initiatieven, want wij lossen problemen op in de wijk.
De coalitie heeft deze begrippen letterlijk overgenomen in het akkoord. Dezelfde concepten stonden overigens ook al in het verkiezingsprogramma van coalitiepartij ChristenUnie. Wat echter opvalt, is de vertaling naar de praktijk. Waar de organisaties deze termen aandragen om extra steun te krijgen voor hun werk, koppelt de coalitie begrippen als ‘eigen kracht’ en ‘sociale basis’ in het akkoord direct aan de noodzaak om de uitgaven in de jeugdzorg en de Wmo te beheersen. De mooie woorden worden zo de basis voor een bezuinigingsronde.
4. Wel de lusten, niet de lasten: de kunstijsbaan
Als het gaat om tastbare projecten in de stad, hanteert de coalitie een voorwaardelijke aanpak. De Promotiegroep Kunstijsbaan Ede wees in haar brief op het politieke momentum na een eerdere raadsmotie en stuurde aan op gemeentelijke cofinanciering uit de pot voor de groei van de stad.
De lobbyisten krijgen van de coalitie wel beleidsondersteuning, maar geen geld. In het akkoord staat dat Ede bereid is mee te werken aan de komst van de ijsbaan, maar alleen onder de harde voorwaarde dat de initiatiefnemers met een sluitende private businesscase komen. De gemeente legt er zelf geen cent bij.
In een vers binnengekomen reactie laat de promotiegroep weten diep teleurgesteld en verontwaardigd te zijn. Volgens de groep is deze voorwaarde in feite een synoniem voor “het ijsbaanplan afvoeren naar de onderste la”, omdat een plan zonder enige gemeentelijke bijdrage onhaalbaar is. Ze verwijten het nieuwe college bovendien dat het een eerdere raadsuitspraak en duizend steunbetuigingen van inwoners willens en wetens naast zich neerlegt. Volgens de initiatiefnemers is het sportbeleid in dit akkoord synoniem voor stilstand: “Ede heeft de komende vier jaar geen wethouder voor Sport nodig, er gebeurt toch niets nieuws.”
Conclusie: Alleen wat politiek aansluit, krijgt een plek
Als we de balans opmaken van 54 brieven aan de formatietafel, zien we een helder patroon. Plannen die al naadloos aansluiten bij de bestaande politieke prioriteiten van de coalitiepartijen, keren hier en daar terug in het akkoord. Voorstellen die extra geld kosten of vragen om een ingrijpende verandering van de bestuurlijke inrichting, zijn daarentegen grotendeels afwezig.
Echt heel veel geld is er ook niet over. Zeker wanneer het Rijk de geldkraan steeds een beetje afsluit. Dus ja, logisch dat er met allerlei ideeën weinig wordt gedaan. Liever goede zorg dan een hippe ijsbaan.
Niet alle lobbybrieven gingen over geld. Er zaten ook voorstellen tussen die niets kostten, de gemeente mogelijk zelfs geld konden besparen, en die eveneens niet zijn overgenomen. Denk bijvoorbeeld aan suggesties om participatie en communicatie te verbeteren.
Je kunt je dan ook afvragen of je maatschappelijke organisaties om input moet vragen als je vooraf al weet dat je daar uiteindelijk niets mee gaat doen. Gerrit Flier gaf daarover in Ede Stad een wat dubbelzinnige boodschap af.
Wij hebben de formateur en de griffie gevraagd op basis van welke afwegingen voorstellen wel of niet zijn opgenomen in het akkoord, maar hebben daarop vooralsnog geen reactie ontvangen.