Edese Vos
Tientallen wolven zijn de afgelopen jaren in Nederland illegaal gedood en spoorloos weggewerkt, met de Veluwe als belangrijkste brandhaard. Aldus onderzoek van EcoJust.
Een nieuw, diepgravend onderzoeksrapport van wildlife crime-specialist Pauline Verheij en ecoloog Naomi Louchouarn schetst een verontrustend beeld. Volgens de onderzoekers gaat het niet om een paar losse incidenten. Zij beschrijven netwerken waarin mensen elkaar waarschuwen voor wolven, eropuit trekken om ze te doden en vervolgens helpen om de sporen uit te wissen. Ook Wekerom en Harskamp worden in het rapport expliciet genoemd. Hoe stevig is het bewijs voor illegale wolvenjacht rond Ede, en wat zegt het onderzoek over de oorzaken ervan?
Het recente rapport Terug in het vizier: Wolvenstroperij in Nederland slaat een flinke deuk in het officiële beeld dat wolvenstroperij in Nederland nauwelijks voorkomt. Volgens de onderzoekers zijn tussen oktober 2021 en maart 2026 in Nederland minimaal 41 wolven gestroopt. Daarnaast zijn er sinds 2015 nog eens 38 wolven – bijna 15% van de geregistreerde populatie – onverklaarbaar van de radar verdwenen. De Veluwe vormt, samen met de noordelijke provincies, een van de belangrijkste hotspots van deze illegale jacht.
Hoe betrouwbaar is dit onderzoek?
Voordat we in de lokale Edese praktijken duiken, moet de vraag worden gesteld: klopt dit rapport wel? Het onderzoek is uitgevoerd door bureau EcoJust, maar werd mede gefinancierd door Humane World for Animals, een organisatie met een duidelijke pro-wolf missie. Gekleurd dus?
De methodologie vormt echter juist een van de sterkste punten van het rapport. De onderzoekers baseren zich niet op één type bron, maar combineren en kruisen verschillende bronnen. Zij analyseerden tien jaar aan officiële DNA-gegevens van de overheid (BIJ12), voerden onder bronbescherming semigestructureerde interviews met 61 getuigen (waaronder boswachters, jagers en boeren), en deden grootschalig openbronnenonderzoek (OSINT) op sociale media.
Belangrijk om te vermelden is dat het geen politieonderzoek betreft: het rapport reconstrueert patronen op basis van interviews, DNA-gegevens en open bronnen, maar stelt niet strafrechtelijk vast wie individuele wolven heeft gedood.
In meerdere gevallen blijken het verdwijnen van wolven uit de DNA-monitoring en concrete lokale meldingen over stroperij in dezelfde periode en hetzelfde gebied samen te vallen. Bovendien is de schatting van 41 gestroopte wolven het resultaat van een conservatieve telmethode en geldt dit nadrukkelijk als een ondergrens; vage geruchten zijn niet meegeteld. De onderzoekers proberen de beperkingen van verklaringen onder bronbescherming te ondervangen door deze waar mogelijk te toetsen aan andere getuigenissen, openbare bronnen en monitoringsgegevens. Zij spreken van een ‘wijdverbreide, sociaal ingebedde praktijk’.
Een gedode en een aangereden wolf. Bron: EcoJust.
De Edese realiteit: mestkelders en tractoren
Dat formele instanties weinig bewijs vinden, betekent niet dat er niets gebeurt. Het rapport noemt specifieke incidenten in de gemeente Ede en directe omgeving die wijzen op georganiseerde eigenrichting:
- Wekerom: In september 2023 sprak een getuige met een lokale schapenhouder die openlijk verklaarde: “We ruimen elke wolf op die in onze buurt komt”. Volgens de man waren er in zijn gebied al drie of vier wolven gedood en in een mestkelder gedumpt.
- Harskamp: Lokale bewoners gaven in 2023 aan het wolvenprobleem “zelf wel op te lossen”. Op en rond de militaire basis ISK Harskamp – een blinde vlek in de reguliere wolvenmonitoring, omdat die daar niet is toegestaan – zijn de afgelopen jaren meerdere wolven onverklaarbaar verdwenen.
- Beschieting vanuit tractor: Er is videobewijs, in 2024 online gedeeld door de anti-wolfgroep No Wolves Benelux, waarop te zien is hoe vanuit een blauwe boerentractor nabij Ede op een wolf wordt geschoten. Bij de beelden schreef de groep: “Wéér 1 nabij Ede. Het schot was mis”. No Wolves Benelux reageerde niet op vragen over deze beelden.
- Verdwenen wolven rond Otterlo: Uit de roedel van de Zuidwest-Veluwe verdween wolf GW4605m spoorloos. Sinds zijn DNA in november 2024 bij een schapenaanval nabij Otterlo werd aangetroffen, is hij niet meer gezien.
Kaartje met verdwenen wolven. Bron: EcoJust.
De SSS-methode: Onzichtbaar doden
Hoe kan het dat deze stroperij zo lang verborgen blijft en de politie vrijwel nooit karkassen of bewijs vindt? Volgens het onderzoek wordt daarbij gebruikgemaakt van methoden die passen binnen de uit het buitenland bekende ‘3S-methode’: Schiessen, Schaufeln, Schweigen (Schiet, Schep en Zwijg).
Er wordt veelal ‘s nachts gejaagd met krachtige, ongereguleerde luchtbuksen (PCP) en warmtebeeldcamera’s. Soms worden wolven ook doelbewust overreden door terreinwagens met stalen bullbars.
Om te voorkomen dat forensische opsporing of gps-zenders de daders verraden, wordt het bewijs systematisch vernietigd. Dode wolven worden volgens getuigen verbrand in vuurtonnen, in water of mestkelders gedumpt of diep begraven. Ook het gebruik van ongebluste kalk wordt als methode genoemd.
De 5 drijfveren achter de onzichtbare klopjacht
Volgens de onderzoekers is het doden van wolven geen actie van een paar eenzame eenlingen, maar wordt dit in stand gehouden door een sociaal ingebed systeem in het buitengebied. Het rapport identificeert vijf factoren die deze illegale jacht voeden:
Als de analyse van de onderzoekers klopt, plaatst dit de recente, afwachtende reactie van de Edese burgemeester René Verhulst op het rapport in een heel ander perspectief. Verhulst stelde tegenover Ede Stad geen concrete aanwijzingen voor stroperij in zijn gemeente te zien: “Dan had ik het of van onze faunabeheerders of wat dan ook toch wel iets gehoord.”
Juist dat vertrouwen in de formele handhavingslijn is op basis van het rapport niet vanzelfsprekend. De onderzoekers beschrijven grote witte vlekken in de handhaving en wijzen erop dat groene BOA’s soms tegelijk actief jager zijn of werken voor grondeigenaren met jachtbelangen. Dat kan volgens respondenten tot belangenconflicten leiden.
Een wolvendoding wordt gemeld op de populaire Facebook-pagina ‘Geen wolf in cultuurlandschap’ met meer dan 100.000 volgers.
Bestuurlijke theorie botst met de praktijk
Het beeld dat uit het onderzoek oprijst, is dat van een formele bestuurspraktijk die botst met de werkelijkheid op het platteland. Burgemeester Verhulst zei het moedwillig doden van wolven “een stap te vinden die hij niet wil begrijpen”. Het rapport schetst juist een situatie waarin eigenrichting in delen van het buitengebied door sommigen is uitgegroeid tot een sociaal geaccepteerde reactie op een slepend conflict.
Volgens de onderzoekers kan ook gebrekkige ondersteuning van veebescherming de frustratie onder veehouders vergroten. Zij adviseren gemeenten daarom om ruimhartig bouwwerken voor veebescherming toe te staan of te gedogen. De gemeente Ede hanteert juist een strikte norm: volgens een woordvoerder mag standaard slechts één zogeheten schuilgelegenheid (vaak een halfopen constructie, geen afgesloten stal) per 2,5 hectare worden geplaatst.
Voor veel (hobby)boeren met meerdere kleine percelen betekent dat dat zij niet op iedere wei een schuilhok kunnen plaatsen. Bovendien biedt een halfopen constructie niet dezelfde bescherming als een afsluitbare stal. Daarmee ontstaat precies de spanning die het rapport beschrijft: veehouders krijgen het verwijt hun dieren onvoldoende te beschermen, maar ervaren tegelijkertijd belemmeringen wanneer zij die bescherming willen verbeteren.
Of die analyse ook voor Ede opgaat, is uiteindelijk een politieke en bestuurlijke vraag. Het rapport laat in ieder geval zien dat effectieve wolvenbescherming niet alleen draait om handhaving, maar ook om de vraag of overheden praktische oplossingen voor veehouders voldoende mogelijk maken.
‘Soms worden wolven ook doelbewust overreden door terreinwagens met stalen bullbars.’ Goh dat is wel erg specifiek. Is daar bewijs voor dat deze methode vaker dan 1 maal succesvol is toegepast in Nederland om deze Nederlandse wolven te doden?
In de praktijk betekent dit dat het zou gaan om wolven die op een zeer groot open veld in het donker of bij dag, blijven staan als er een terreinwagen aankomt of te langzaam wegrennen, of dat dit doelbewust gebeurt op wegen.
Klinkt als: Bij jacht op boerenakkers gebeurt dit sporadisch bij zwijnen, maar niet als gekozen tactiek, tijdens het jagen met geweren. In ieder geval in het buitenland wordt hier publiekelijk beeld van vrijgegeven en gepubliceerd, want legaal bijvoorbeeld in de VS.
Ik ben benieuwd of er bewijs is voor deze zeer specifieke claim over wolven jacht/stroperijmethode in Nederland. Zolang dit niet is bewezen, is dit dus niet een feit.
Sommige boeren zijn voor mensenbelangen en veel mensen zijn voor de dierenbelangen. Ik snap het allebei. Stroperij is illegaal.
Het wordt genoemd op pag. 64 van het rapport, gebaseerd op meerdere getuigenverklaringen.
Dank voor de verwijzing naar pagina 64, ik heb het nagelezen. Alleen: “het staat erin” beantwoordt niet mijn vraag. Ik vroeg niet of het genoemd wordt, maar of het als toegepaste methode en tactiek vaker als succesvol ingezette werkwijze (doden) bewezen is – en dat is het volgens die pagina juist niet. Dat vermoedde ik eerlijk gezegd al, en dat is ook precies waarom ik mijn eerste sceptische comment schreef.
Wat er in totaal staat is namelijk het volgende. De onderzoekers schrijven zélf dat de meeste aanrijdingen “ongetwijfeld toevallig” zijn en dat hun bevindingen “de vraag oproepen” of sommige opzettelijk waren. Dat is voorzichtige, voorwaardelijke taal – een opgeworpen vraag, geen vastgestelde conclusie.
De “stalen bullbar” komt niet uit een gedocumenteerde doding, maar uit twee Facebook-reacties waarin de methode wordt bepleit – dus opruiing, geen bewijs dat het is uitgevoerd. De bewering dat er zo “4 wolven in 10 dagen” zouden zijn gedood noemt het rapport zélf een onbevestigde “bewering”.
En het enige concrete wegincident dat daadwerkelijk is onderzocht (de Huenderweg bij Doldersum) leverde een politieonderzoek op dat géén opzet vaststelde. Zelfs het sterkste concrete geval is dus officieel niet als opzettelijk aangemerkt.
Kortom: op die pagina staat gedocumenteerde intentie/opruiing en een paar gefilmde pogingen, plus een door de onderzoekers voorzichtig geformuleerd vermoeden – geen bewezen, herhaald geslaagde doding met een bullbar. De pagina weerlegt mijn punt dus niet; de inhoud ervan bevestigt eerder waar mijn scepsis al op zag. Ik snap overigens beide kanten van dit dossier goed, en stroperij is en blijft illegaal – het gaat me puur om de vraag of deze specifieke claim als feit hard te maken is.
De nuance zoals je die verwoordt staat inderdaad ook in het rapport. De onderzoekers houden zelf al de nodige slagen om de arm. Aannemelijkheid, weliswaar op basis van zorgvuldige triangulatie, is nog geen hard bewijs en zou vermoedelijk in een strafzaak geen stand houden. Wij lezen en analyseren het rapport daarom als ‘signalerend’: serieuze signalen die wijzen op stroperij en eigenrichting.
Ik vraag me af waarom er bij wolven niet ook een maximum gesteld wordt en de overtalligen afgeschoten? Dus net als we doen bij zwijnen en herten.
Dan is de volgende discussie alweer geboren want niemand zal het eens zijn met de genoemde aantallen. Dat is al jaren het geval met de herten en de zwijnen. Die aantallen zijn te groot geworden omdat de jacht allang was stil gelegd en pas weer is opgepakt toen het te veel was geworden, dus te laat. Als de jagers die de terreinen goed kennen worden ontslagen dan ga je vanzelf overschot krijgen en dus ook de resterende gevolgen. Het is niet vreemd dat er zich dan wolven gaan vestigen in gebieden waar het een wandelend buffet is.
Wat ik bijzonder vind, is dat in Yellowstone (9000 km2) ca 110 wolven rondlopen. Er wordt in Yellowstone al ruim 30 jaar onderzoek gedaan. Volgens dat onderzoek zijn 110 wolven de draagkracht van dat gebied. De Veluwe heeft ook ca100 wolven, maar is ca 900km2. Het Bohmerwald massief (Tjechie/Duitsland) is ca 2100km2 en er leven ca 35 wolven (telling 2024). De Veluwe scoort de hoogste wolvendichtheid. Mijn vraag is, wat maakt de Veluwe zo bijzonder voor deze hoge wolvendichtheid.
De aantallen reguleren zich vanzelf. Als er geen prooidieren meer zijn trekken ze naar een ander gebied. Boeren moeten zorgen voor goede bescherming.
Dank voor het plaatsen van dit onderzoek, geeft veel inzicht in het probleem. Vooral het punt dat het voor veel hobby veehouders onmogelijk is om hun dieren goed te beschermen middels stallen is echt een pijnpunt. Ik hoop dat de gemeente dit oppakt.
Wat stelt u voor in de praktijk?