NVJ ziet bestuurlijk probleem, raad bevraagt journalistiek

Negen fractievoorzitters gingen donderdag via Teams in gesprek met Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). De redactie van de Edese Vos was daarbij aanwezig. Waar de NVJ de vinger op het handelen van burgemeester Verhulst legde, koos de raad ervoor om de hete aardappel te negeren en vooral de journalistiek te bevragen.

Van de redactie

De bijeenkomst kwam op verzoek van de fractievoorzitters tot stand, nadat de NVJ vorige maand de raad had gemaand burgemeester René Verhulst aan te spreken op zijn vijandige houding naar ons medium, een patroon dat al jaren speelt. Een dossier dat zwaar genoeg werd bevonden om een onafhankelijke journalistenorganisatie tot een eigen brief aan de raad te bewegen – iets wat volgens Bruning zelden gebeurt: er is volgens hem op dit moment maar één gemeente in Nederland waar dit zo speelt.

“Brieven van de burgemeester overtuigden niet”

Bruning legde helder uit waarom de NVJ deze uitzonderlijke stap had gezet: er is sprake van een bestuurlijk probleem in Ede waardoor de journalistiek niet optimaal kan functioneren.

In het kader van wederhoor had hij contact gezocht met de gemeente Ede, nadat hem van die zijde was verteld dat er “ook een andere kant van het verhaal” bestond. Zijn reactie: laat dan maar zien waaruit blijkt dat de Edese Vos journalistiek ernstig over de schreef is gegaan. “Ik wil heel graag komen praten, maar dan wel op basis van een concreet dossier,” hield Bruning de gemeente voor. “Anders dan de brieven die ik heb gezien vanuit de burgemeester, die mij niet overtuigden.” Op zijn verzoek om een schriftelijke onderbouwing ontving hij geen reactie meer. “Dan houdt het voor mij op. Dan moet ik het doen met de kennis die ik heb.”

Op basis van die informatie concludeert de NVJ dat zij geen journalistiek probleem heeft kunnen vaststellen, maar een bestuurlijk probleem. “Wij zien vooral een burgemeester die nogal worstelt met kritische en aanhoudende vragen vanuit het medium,” aldus Bruning. Hij vatte zijn analyse direct daarna in één krachtige stelling samen: “Er is een burgemeester die publieke verantwoording moet afleggen. En er is een journalist die daar op zijn manier vragen over stelt.”

Het is volgens Bruning de professionele verantwoordelijkheid van een burgemeester om een kritisch medium serieus te nemen, en hij mag een redactie dan ook niet op voorhand diskwalificeren, zeker niet publiekelijk. “Je hoeft elkaar niet aardig te vinden om toch wel een interview toe te laten.”

Fractievoorzitters leggen de journalistiek onder de loep

Bruning legde uit waarom de NVJ dit als een bestuurlijk probleem ziet, maar de aanwezige fractievoorzitters bleven nadrukkelijk zoeken naar een journalistieke verklaring voor het handelen van de burgemeester. Van de negen aanwezige fracties waren er bovendien maar vijf die überhaupt vragen stelden. Die vragen richtten zich voornamelijk op de Edese Vos. Er werd onder meer gevraagd of het wel “gebruikelijk” is om bij een conflict meteen een dossier op te bouwen, hoe de redactie haar interviews vooraf laat controleren en waar de formele grenzen van de journalistiek liggen.

SGP-fractievoorzitter Gerrit Flier was van de aanwezigen veruit het meest aan het woord. Hij wilde onder andere weten of er incidenten waren met andere redacteuren van de Edese Vos, hoe het interne redactionele proces werkt en of een raadslid in de toekomst ook eigen dilemma’s aan de NVJ kan voorleggen. Bruning reageerde daar resoluut afwijzend op: de NVJ is een ledenorganisatie voor journalisten, niet voor raadsleden die een omweg zoeken om een lokaal medium te laten toetsen.

Geen enkele vraag van de fractievoorzitters ging rechtstreeks over het handelen van burgemeester Verhulst, of over wat er van hem verwacht wordt om de situatie te herstellen.

Het hardnekkige ‘persoonlijk conflict’-frame

Opvallend was hoe hardnekkig de suggestie bleef terugkeren dat het hier zou gaan om een persoonlijk conflict tussen de burgemeester en onze hoofdredacteur. SGP-voorman Flier bracht dit expliciet in. Dat dit geen losse ingeving was, bleek wel uit het feit dat Flier ditzelfde frame een week eerder ook al had gebruikt in een rechtstreeks telefoongesprek met de redactie, waarin het toen al gemotiveerd van tafel was geveegd.

De redactie van de Edese Vos had deze suggestie voorafgaand aan de bijeenkomst bovendien schriftelijk al bij de fracties weersproken:

“De kwestie die voorligt, betreft het handelen van de burgemeester richting een journalistiek medium. Wij laten ons niet mede verantwoordelijk maken voor het gedrag van een bestuurder. Wij zijn uitsluitend aanspreekbaar op ons eigen handelen en reageren daarbij op concrete feiten, niet op insinuaties.”

Dat de raad desondanks hardnekkig bleef vasthouden aan dit frame, hoewel daarvoor tijdens de bijeenkomst geen feitelijke onderbouwing werd gegeven, roept serieuze vragen op. Het lijkt op een klassieke blame the messenger-reflex: als de boodschap ongemakkelijk is, biedt het bevragen van het kritische medium een uitweg om de burgemeester niet te hoeven confronteren.

Een omkering van de werkelijkheid

De NVJ kwam naar de fractievoorzitters om uit te leggen hoe een burgemeester zich behoort te verhouden tot een kritisch journalistiek medium. De fractievoorzitters richtten hun aandacht vooral op de Edese Vos. De vraag hoe zij het handelen van burgemeester Verhulst beoordelen, bleef onbeantwoord.

Voor ons voelde dat als een omkering van de werkelijkheid. Wij ervoeren tijdens deze bijeenkomst geen enkele steun vanuit de raad, hoewel na afloop twee fractievoorzitters alsnog contact met ons opnamen om in gesprek te gaan en één van hen benadrukte dat Verhulst wel degelijk moet worden genormeerd.

Bruning weersprak het frame van de raad eveneens nadrukkelijk: “Er is geen grond om een journalistiek medium uit de professionele verhouding te plaatsen omdat het kritisch of vasthoudend verslag doet van het bestuur. Pas wanneer sprake is van gedrag dat buiten de normale journalistieke beroepsuitoefening valt ontstaat een wezenlijk andere situatie.” Van zo’n uitzonderingssituatie is volgens de NVJ in deze zaak geen sprake.

Persvrijheid als verantwoordelijkheid van de raad

Bruning benadrukte meerdere keren dat de gemeenteraad hierin zelf ook een duidelijke rol heeft. Wanneer bestuurders journalisten publiekelijk diskwalificeren of hun integriteit in twijfel trekken, raakt dat volgens de NVJ de positie van de journalistiek als geheel.

Juist daarom mag een gemeenteraad dat niet achteloos negeren, hield hij de fractievoorzitters voor: “Wanneer een bestuurder een medium wegzet als ‘smurrie’ of de journalistieke integriteit ter discussie stelt zonder onderbouwing, dan kun je daar als raad niet aan voorbijgaan.”

“Is het dan opgelost?”

Aan het einde van de bijeenkomst klonk vanuit de fractievoorzitters de verwachting dat de kwestie met het aankomende gesprek tussen de burgemeester en de redactie op 1 juli eigenlijk al wel opgelost zou zijn. Als de burgemeester voortaan weer antwoord geeft op vragen, is de zaak toch rond?

Bruning reageerde terughoudend. Een professionele werkrelatie herstellen is één, maar er zal volgens hem ook erkenning moeten komen dat de manier waarop de burgemeester zich publiekelijk over de Edese Vos heeft uitgelaten, niet juist was. Herstel vraagt niet alleen om een gesprek, maar ook om inkeer en duidelijke normering vanuit de raad, zodat dit zich niet opnieuw kan voordoen.

Open einde

Op 1 juli vindt het gesprek met burgemeester Verhulst plaats – op zijn initiatief, na vier jaar waarin eerdere gespreksvoorstellen van de redactie stelselmatig strandden. Of de raad zich daarna alsnog uitspreekt over het handelen van de burgemeester richting de Edese Vos, zal de komende weken moeten blijken. Tijdens deze bijeenkomst werd in ieder geval niet duidelijk welke verantwoordelijkheid de raad hierin voor zichzelf ziet.

Een uitgebreidere, geredigeerde weergave van het Teams-gesprek met Thomas Bruning stellen we in de eerstvolgende nieuwsbrief beschikbaar aan onze donateurs.