Een unicum in Ede: tien fracties, één stem, geen standpunt

Je stelt tien politieke partijen twee concrete vragen over persvrijheid, bestuurlijke integriteit en democratische controle. Partijen die op vrijwel elk politiek onderwerp hun eigen opvatting hebben. En je krijgt één antwoord terug. Ondertekend door alle tien. Geen eigen positie, geen eigen toon, geen eigen mening. Dat is wat er deze week gebeurde in Ede.

Van de redactie

De redactie van de Edese Vos stelde alle fractievoorzitters twee concrete vragen: hoe kijken zij aan tegen de keuze om de brief van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) besloten te behandelen in het presidium? En vinden zij dat de kwestie alsnog openbaar geagendeerd moet worden? Waarom wel of niet?

Individuele antwoorden kwamen er niet. Wat wel kwam: één collectieve reactie, namens alle tien fracties tegelijk. Van SGP tot D66, van VVD tot Partij voor de Dieren, en van CDA tot Forum voor Democratie.

Gezamenlijke lijn

De collectieve reactie werd namens de raad verwoord door Gerrit Flier, fractievoorzitter van de grootste partij (SGP). In een telefonische toelichting legt Flier uit dat de fracties eerst het gesprek met de NVJ willen voeren, voordat ze verdere stappen zetten. De twee concrete persvragen over openbaarheid beantwoordt hij namens de raad niet.

Opvallend is dat geen enkele fractie zelfs maar de meest voorzichtige positie inneemt. Daarvoor was geen oordeel over de burgemeester nodig geweest. Een raadslid had kunnen zeggen dat persvrijheid en bestuurlijke integriteit belangrijk zijn. Dat een brief van de NVJ openbare bespreking verdient. Of dat een open debat hierover gezond is voor de lokale democratie. Geen van de tien fracties deed dat. De raad stelt zich hiermee dus op als één blok, terwijl de partijprogramma’s over transparantie en persvrijheid hemelsbreed uiteenlopen.

Procedurele voorzichtigheid

Een kleine rondgang langs de fracties bevestigt dat individuele raadsleden vasthouden aan deze gezamenlijke lijn. Ook Gerarda van Harten (Forum voor Democratie), die zich doorgaans kritisch opstelt tegenover politieke groepsvorming, schaart zich achter de gezamenlijke opstelling van de raad om ‘eerst zorgvuldig het proces te doorlopen’. Volgens haar bestaan er tussen de fracties wel degelijk verschillende opvattingen, maar worden die voorlopig binnenskamers gehouden om de eenheid naar buiten toe niet te verstoren.

Mariëlle van Enckevort (Partij voor de Dieren) laat een vergelijkbaar geluid horen. Als nieuw raadslid zegt ze het dossier nog niet volledig te kennen. “Ik wil niet vooraan in de rij staan met een reactie zonder dat ik daar een goede afweging in heb gemaakt.” De PvdD scoorde in de vergelijking van de Edese partijprogramma’s het hoogst op persvrijheid en transparantie, maar gaat nu toch mee in de collectieve radiostilte. Wel noemt Van Enckevort het “eigenlijk wel goed dat het op deze manier nu zo geëscaleerd is dat het niet terzijde geschoven kan worden.”

De fracties van de VVD, D66 en PRO reageerden niet op verzoeken van de redactie om een reactie of toelichting.

“Er is één gemeente in Nederland waar dit zo speelt.”
– Thomas Bruning, NVJ

Gesprek met de NVJ

Op 25 juni spreken de Edese fractievoorzitters met algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ, die door hen voor een gesprek is uitgenodigd. Het gesprek vindt niet plaats in Ede, maar om agendatechnische redenen via Microsoft Teams. Op verzoek van Bruning schuift ook de redactie van de Edese Vos aan bij dit overleg.

Inmiddels is duidelijk dat burgemeester René Verhulst zich volledig zal verschonen van dit overleg; hij zit de bijeenkomst niet voor en is er ook niet bij aanwezig. Daarnaast is bevestigd dat het géén officiële presidium-bijeenkomst betreft. Er geldt dus geen geheimhoudingsplicht: het overleg is een vrij en open gesprek.

Bruning is helder over de ernst van de situatie: “Er is één gemeente in Nederland op dit moment waar dit zo speelt.”

Vragen over zorgvuldigheid

In een schriftelijke reactie aan alle fractievoorzitters (beschikbaar voor donateurs) heeft de redactie van de Edese Vos vragen gesteld over de ‘proceszorgvuldigheid’ waar de raad zich op beroept.

De redactie wil van de politieke partijen weten hoe zorgvuldig het naar de kiezers toe is om concrete persvragen onbeantwoord te laten. Van volksvertegenwoordigers mag een eigen, herkenbare positie worden verwacht wanneer grondrechten en de bestuurlijke integriteit in het geding zijn. De redactie vraagt de fracties dan ook of zij na het gesprek van 25 juni alsnog individueel een positiebepaling naar buiten brengen.

De redactie stelt tevens vast dat de kwestie wél direct met de burgemeester is besproken, maar dat geen enkele partij contact heeft gezocht met het medium. Zelfs nadat de Edese Vos twee officiële brieven aan de raad stuurde, bleef een inhoudelijke reactie uit. Het was de NVJ die er bij de raad op moest aandringen dat de Edese redactie zelf als gesprekspartner aan tafel zou schuiven.

Weigering van eerdere gesprekken

Naast het overleg met de raad staat er op 1 juli een gesprek gepland tussen de redactie en burgemeester Verhulst. De redactie heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk constructieve gespreksvoorstellen gedaan aan de burgemeester om de spanningen te bespreken. Elk van die voorstellen werd door Verhulst afgewezen, vaak vergezeld van negatieve uitlatingen over het medium. Op 1 juli vindt er nu alsnog een gesprek plaats, op initiatief van de burgemeester.

Tot nu toe gaven tien fracties één antwoord. Na 25 juni zal blijken of dat ook zo blijft.