Relatiekaarten Hoge Veluwe aanleiding voor landelijk onderzoek

De berichtgeving van de Edese Vos over de relatiekaarten van de Hoge Veluwe heeft een landelijk vervolg gekregen. BNR Nieuwsradio bracht in kaart welke gemeenten openbaar maken welke geschenken hun politici ontvangen. De meeste gemeenten blijken geen openbaar geschenkenregister te hebben.

De aanleiding ligt bij de gratis relatiekaarten die Nationaal Park de Hoge Veluwe al jarenlang aan lokale politici verstrekt. De Edese Vos onderzocht deze geschenken na een tip. De kaarten vertegenwoordigen een waarde van ruim 400 euro, terwijl de gemeentelijke integriteitsregels het aannemen van geschenken boven de 50 euro verbieden.

Dankzij openbare geschenkenregisters konden we nagaan welke politici de kaarten hadden aangenomen. BNR gebruikte onze bevindingen als vertrekpunt om te bekijken hoe die openbaarheid in de rest van Nederland is geregeld. De omroep benaderde daarvoor alle 342 gemeenten.

Meeste gemeenten hebben geen openbaar register

Slechts 58 gemeenten hebben een openbaar geschenkenregister voor raadsleden, blijkt uit het onderzoek. Dat is 17 procent. Voor burgemeesters en wethouders hebben 81 gemeenten zo’n register: 24 procent. BNR maakte een interactieve kaart waarop lezers per gemeente kunnen zien hoe het is geregeld.

Veel gemeenten zonder openbaar register handelen volgens BNR in strijd met hun eigen integriteitscode. Daarin staat geregeld dat zij ontvangen geschenken openbaar moeten bijhouden.

Een register helpt inwoners en journalisten om te controleren welke cadeaus politici krijgen. Openbaarheid heeft ook een preventieve functie, zegt bestuurskundige Niels Karsten tegen BNR: ‘Het feit dat je giften moet registreren, maakt je alert en voorzichtig met wat je aanneemt.’

Ook in de Tweede Kamer klinkt kritiek. Mohammed Mohandis (Pro) en Renilde Huizenga (D66) vinden dat gemeenten openbare geschenkenregisters moeten bijhouden. Ook als er geen geschenken worden ontvangen, moet dat zichtbaar zijn, zegt Mohandis tegen BNR: ‘Anders is controle niet mogelijk.’

Ook aandacht in Binnenlands Bestuur

Ook Binnenlands Bestuur, het vakblad voor het openbaar bestuur, bericht over de landelijke uitkomsten. Het blad verwijst daarbij naar zijn eerdere artikel over de relatiekaarten en het onderzoek van de Edese Vos. Daarmee komt de kwestie opnieuw onder de aandacht van bestuurders en raadsleden.

Dit jaar heeft de Hoge Veluwe geen relatiekaarten naar de gemeenten gestuurd. Waarom dit jaar geen kaarten zijn verstrekt en of dat zo blijft, is niet bekend. Het park en directeur Seger van Voorst tot Voorst wilden de vragen van BNR niet beantwoorden.

De contacten worden intussen op andere manieren onderhouden. Vorige maand fêteerde Van Voorst tot Voorst de colleges van Ede, Apeldoorn en Arnhem en het provinciebestuur van Gelderland op een bronstexcursie met diner. Ook zonder relatiekaart blijft het park bestuurders ontvangen.