Waarom wij de brief van burgemeester Verhulst niet publiceren

Afgelopen week publiceerden wij onze brief aan burgemeester Verhulst. Sindsdien hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan. We leggen je uit waarom we de brief die Verhulst ons als reactie vlak voor kerst stuurde niet zelf openbaar maken, en wat er sindsdien is gebeurd.

Van de redactie

Schrijven over een burgemeester is voor een lokaal journalistiek medium nooit eenvoudig. Zeker niet wanneer de verhouding tussen bestuurder en journalistiek zelf onderwerp van berichtgeving wordt. Juist daarom hebben we deze kwestie eerst laten beoordelen door de NVJ, een advocaat en andere deskundigen voordat we publiceerden.

Waarom wij de brief van Verhulst niet publiceren

We publiceren de ‘kerstbrief’ van Verhulst niet, om twee redenen.

De brief bevat uitlatingen die we beschouwen als smaad, laster en belediging in de zin van de artikelen 261, 262 en 266 van het Wetboek van Strafrecht. In plaats van afstand te nemen van zijn uitlatingen van 27 november, zet Verhulst in zijn brief de aanval op onze journalist gewoon voort. We lenen ons platform daar niet aan.

Daarnaast bevat de brief passages over een kwetsbare bron – een vrouw die slachtoffer is geworden van een ernstig geweldsdelict in Ede en die tevergeefs bij de burgemeester aanklopte voor hulp. Ook haar beschermen we.

Als burgemeester Verhulst die brief openbaar wil maken, kan hij dat zelf doen – met de juridische risico’s die hij daarmee neemt.

Waarom Verhulst de brief nu zelf wél wil publiceren

Nadat wij onze brief aan Verhulst publiceerden en aan de gemeenteraad stuurden, deelde de burgemeester zijn eigen brief onder geheimhouding met de raad. Dat is op zich begrijpelijk – de raad controleert de burgemeester. Maar zijn brief is geen neutrale zienswijze. Het is een voortzetting van de aanval op onze journalist, ditmaal schriftelijk en richting het hoogste orgaan van de gemeente. Wij hebben de raad onze reactie hierop gestuurd en komen hier later op terug.

Vrijwel direct daarna kondigde de burgemeester aan zijn brief ook openbaar te willen maken voor alle inwoners van Ede, in plaats van publiekelijk terug te komen op zijn uitlatingen van 27 november.

Hiervoor gebruikt hij opvallend genoeg de Wet open overheid, die er eigenlijk is voor media en inwoners om de overheid te kunnen controleren. Dit terwijl een vergelijkbaar verzoek van een andere partij (over dezelfde brief van de burgemeester) eerder door de gemeente werd geweigerd met een beroep de persoonlijke levenssfeer. Opmerkelijk is dat dit argument nu kennelijk niet meer geldt, terwijl de inhoud van de brief niet is veranderd.

Bovendien vervult hij in deze procedure een dubbele rol: hij is tegelijkertijd de persoon die belang heeft bij openbaarmaking én het bestuursorgaan dat daarover beslist. Dat is in strijd met het beginsel van onpartijdig bestuur. Voor het einde van de zienswijzetermijn op 3 juli reageren we daarop.

Hoe de burgemeester in deze kwestie handelt

Van een bestuurder mag worden verwacht dat hij in deze situatie de-escaleert. In plaats daarvan blijft de burgemeester zelf een actieve rol spelen in een dossier waarin zijn eigen handelen ter discussie staat.

Onze publicatie was een reactie op het feit dat de gemeenteraad de kwestie behandelde in een besloten vergadering waar de burgemeester deel van uitmaakt – maar onze redactie niet. Hij kon daar zijn verhaal doen, wij niet. Dat geeft hem optimale controle over de situatie, ten koste van een eerlijk proces.

Na bijna vier jaar waarin de burgemeester elk contact weigerde, belde hij ons op – vanaf een anoniem nummer – om toch een gesprek voor te stellen. Dat deed hij nadat de NVJ een brief aan de gemeenteraad had gestuurd. Dat gesprek gaan we aan, op 1 juli. De burgemeester stelde aanvankelijk een één-op-één gesprek voor. Daar gaan we bewust niet op in: dit is geen persoonlijk conflict tussen twee mensen, en we laten het ook niet zo framen. We gaan het gesprek aan met twee leden van onze kernredactie.

De wijze waarop de burgemeester nu in de wedstrijd zit geeft ons niet direct het vertrouwen dat we daarmee de kwestie kunnen oplossen. Maar we sluiten geen enkele deur.

Vragen aan de gemeenteraad

Intussen vragen we de raad wel om een positiebepaling. We hebben alle fractievoorzitters twee vragen gesteld: hoe kijken zij aan tegen de keuze om de NVJ-brief in het presidium te bespreken in plaats van openbaar, en vinden zij dat de kwestie alsnog openbaar geagendeerd moet worden?

Fracties hebben tot dinsdag 16 juni 9.00 uur om te reageren in maximaal 100 woorden. Deze reacties worden integraal op de Edese Vos gepubliceerd. Als een fractie niet reageert, vermelden we dat ook.

Wat hier werkelijk op het spel staat

Dit is geen persoonlijk conflict tussen een burgemeester en een journalist. Wie het zo ziet, mist de kern.

Een burgemeester die een journalist publiekelijk kleineert en wegzet als smurrieschrijver, die interviews structureel weigert aan één specifiek medium, die betrokken inwoners karikaturaal neerzet in een brief aan zijn eigen raad, en die vervolgens via een WOO-procedure zijn eigen lezing van de gebeurtenissen in de openbaarheid wil brengen: dat is een machtshouding die verder reikt dan de Edese Vos.

Het gaat hier ook om de vraag of de checks and balances in onze lokale democratie werken zoals bedoeld. Bestuurders maken fouten – dat is menselijk. Dat is het probleem niet. Wat wel: de aanspreekbaarheid. Als een burgemeester een fout maakt en niemand spreekt hem daarop aan, als de raad niet proactief en openbaar normeert: dan functioneren de democratische waarborgen niet. Dan is de vraag niet meer wat de burgemeester heeft gedaan, maar of macht in Ede überhaupt gecorrigeerd kan worden.

Elke inwoner van Ede heeft recht op onafhankelijke informatievoorziening over zijn gemeente. Als een burgemeester de journalist die dat levert publiekelijk verdacht maakt, raakt dat niet alleen ons. Dan raakt dat iedereen die onze artikelen leest, iedereen die met ons spreekt, en iedereen die ervan uitgaat dat de lokale democratie werkt zoals bedoeld.

We kaarten dit aan omdat het fundamenteel is. En omdat dit niet op zichzelf staat, maar onderdeel is van een breder patroon.