Marc van der Woude
Een zestig meter hoge industriële boortoren, weggelakte financiële cijfers en stikstofuitstoot vlakbij de kwetsbare Veluwe: de impact van de geplande aardwarmteboring aan de Maanderdijk is fors. Toch bleef de communicatie richting inwoners van Ede lange tijd beperkt.
Uit een intern advies aan het ministerie blijkt dat de gemeente Ede al acht maanden geleden de noodklok luidde over een informatievoorziening die volgens haar tekortschoot. Maar ondanks die interne kritiek koos het college er niet voor de eigen inwoners hierover actief te informeren.
Gemeente Ede sloeg al vroeg alarm
In het officiële advies dat de gemeente Ede in november 2025 aan het ministerie uitbracht, was de toon opvallend anders dan in de publieke communicatie van de gemeente. Terwijl de gemeente zich naar buiten toe enthousiast toont over de kansen van aardwarmte, schreef zij richting het ministerie:
“De aanpak voor wat betreft communicatie en participatie van Aardwarmte Ede tot op heden is wat gemeente Ede betreft onvoldoende.”
Volgens de gemeente was het na het verlenen van de eerste vergunningen “lange tijd stil geweest”. De kritiek op de informatievoorziening richting de inwoners van Ede was nog scherper:
“Informatie naar (direct) omwonenden en andere belanghebbenden is onder de maat. Tot op heden is nog geen informatiebijeenkomst of iets dergelijks georganiseerd.”
De gemeente betwijfelde destijds openlijk of direct omwonenden überhaupt wel wisten dat er een vergunningprocedure liep. Het ingediende communicatieplan van de initiatiefnemer miste volgens het college een duidelijke, doordachte strategie.
Informatiemarkt als mosterd na de maaltijd
Die waarschuwing dateert van november vorig jaar. Vervolgens bleef het maandenlang stil richting inwoners. Pas in de zomer van 2026, toen de officiële inspraaktermijn al liep, organiseerde het ministerie van Economische Zaken en Klimaat alsnog een informatiemarkt.
Voor omwonenden voelde die bijeenkomst als mosterd na de maaltijd. Meerdere inwoners ontvingen hun uitnodigingsbrief pas enkele dagen van tevoren – sommigen kregen de brief zelfs pas na de bijeenkomst op de mat. De pers werd in het geheel niet geïnformeerd. De Edese Vos werd pas op de donderdag voorafgaand aan de bijeenkomst door omwonenden op de hoogte gebracht van de informatiemarkt. Een afzonderlijk persbericht over de start van de zienswijzeprocedure is nooit verstuurd.
Bezoekers die de markt wel wisten te bereiken, kregen bovendien vooral de voordelen van aardwarmte te zien. Risico’s zoals de stikstofdepositie op de Veluwe, de geologische onzekerheden en de verschillende vergunningprocedures kwamen in de folder nauwelijks aan bod.
Twee procedures onder tijdsdruk
De timing van de hele operatie leidt tot frustratie bij betrokken inwoners. In korte tijd moeten zij zich door een technisch vergunningdossier van ongeveer 450 pagina’s werken, midden in de zomervakantie.
Om de verwarring te vergroten, lopen er momenteel twee cruciale procedures dwars door elkaar:
- De omgevingsvergunning: Deze vergunning voor de feitelijke aanleg van de tijdelijke boorlocatie is inmiddels definitief verleend. Burgers konden hiertegen tot en met 10 juli 2026 bezwaar maken.
- De startvergunning: Het ontwerpbesluit hiervoor ligt momenteel ter inzage. Belanghebbenden hebben nog tot en met 13 augustus 2026 de tijd om een formele zienswijze in te dienen.
Van het kastje naar de muur
Toen de Edese Vos de gemeente Ede vroeg waarom geen afzonderlijk persbericht verscheen over de ontwerpvergunning, de zienswijzeprocedure en de informatiemarkt, verwees de gemeente voor de algemene communicatie naar een persbericht uit april over de kansen van aardwarmte. Voor de actuele communicatie rond de vergunningprocedure en de inspraak verwees zij naar Aardwarmte Ede.
Daarnaast benadrukte de gemeente dat de organisatie van de informatiemarkt en de brief aan omwonenden onder verantwoordelijkheid van het ministerie vielen. Wel noemt de gemeente de termijn waarop de uitnodigingsbrief werd bezorgd inmiddels “redelijk laat”.
Hier wringt de democratische schoen. Juist de gemeente concludeerde eerder dat de informatievoorziening richting inwoners tekortschiet, maar koos er vervolgens niet voor haar inwoners zelf actief over de formele inspraakmomenten te informeren. Over de kansen van het project wordt actief gecommuniceerd; over het moment waarop inwoners formeel invloed kunnen uitoefenen, blijft het stil.
Juridisch beperkt door ontbrekend beleid
Dat de gemeente niet dwingender ingrijpt, heeft ook een juridische oorzaak. Hoewel de onafhankelijke Mijnraad en het ministerie de kritiek van Ede delen, biedt de Omgevingswet weinig handvatten om participatie achteraf af te dwingen.
Burgerparticipatie is in beginsel de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer, in dit geval Aardwarmte Ede, tenzij een gemeente daarvoor eigen spelregels heeft vastgesteld. De gemeente Ede beschikt momenteel nog niet over zo’n uitgewerkt participatiekader.
Uiteindelijk organiseerde het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zelf een informatiemarkt, waar inwoners vragen konden stellen over het ontwerpbesluit voor de startvergunning. Volgens zowel de gemeente Ede als Aardwarmte Ede lag de organisatie van deze bijeenkomst bij het ministerie, omdat de vergunningprocedure onder verantwoordelijkheid van het Rijk valt.
Wethouder Arnold Versteeg liet weten dat de gemeente inmiddels bij het ministerie heeft aangegeven dat de communicatie “in de toekomst beter moet”. Daarmee erkent ook de gemeente dat de communicatie rond het aardwarmteproject verbetering behoeft. Voor veel inwoners komt die erkenning echter pas nadat de belangrijkste inspraakprocedures al in gang zijn gezet.
Dit is het tweede artikel in een vierdelige serie over het aardwarmteproject in Ede. In het derde deel onderzoeken we wat de boring concreet betekent voor natuur, bodem en grondwater.
Eigenlijk een hele simpele vraag aan alle lezers. Wie is er in deze zaak nog te vertrouwen? Er wordt ergens op enig niveau een spel gespeeld waar niemand zicht op heeft/krijgt, terwijl we dit wel allemaal uiteindelijk worden geacht te betalen. En dit is geen samenzweringstheorie! Zie Warmtebedrijf Ede.
Of moeten we hier burgerlijk ongehoorzaam gaan worden en vanaf nu categorisch alles weigeren wat ons door de gemeente wordt voorgeschoteld?
Je mag altijd zienswijzen indienen en bezwaar maken waar mogelijk. Of het ministerie en het consortium daarvoor gevoelig zijn, zal blijken. Het ziet er niet best uit en zelfs XON lokale media en Gemeente Ede vinden dat er slechte gebrekkige communicatie en afwezigheid/gebrek aan participatie en persvoorlichting is. Als zelfs deze partijen dat al zeggen…
Moet de inspraakprocedure niet verlengd worden bij deze omissie.
Vind ik wel, (inspraakprocedure) goed punt en ook persvoorlichting een kans geven in plaats van afketsen met ‘Er is geen persvoorlichter, dus we zeggen niks voor de camera’ op de infobijeenkomst en de ‘perscorner’. Anders zijn al deze procedures een beetje show: ‘perscorner’, ‘infobijeenkomst’, ‘inspraak’, ‘participatie’, ‘persvoorlichting’.
Goed artikel. Zeer ernstige zaak. Steeds ten nadele van participatie, inspraak en transparantie.
Zoals nu dus al duidelijk is: Er wordt niet eens geprobeerd om een schijn van persvoorlichting, participatie en transparantie op te houden (zie de artikelen hier op Edese Vos over deze zaak). Ministerie + consortium gaan hun gang, negeren en blokkeren burger en pers herhaaldelijk.
Hoe het besluit is genomen:
– DAD-model (decide–announce–defend, “besluit–meld–verdedig”) — Eerst wordt binnenskamers besloten dat het doorgaat. Dan pas wordt het verteld. En daarna gaat alle energie naar uitleggen waarom het besluit toch goed was. De avond is er niet om te horen wat jij vindt, maar om je te overtuigen van iets dat al vaststaat.
– Schijnparticipatie (Arnstein) — Je mag meepraten, maar er is geen knopje waar jouw mening op drukt. Geen stemming, geen veto, geen moment waarop het plan nog kan wijzigen. Ziet eruit als inspraak, is een uitleg-avond met koffie.
Waarom niemand iets zegt:
– Georganiseerde onverantwoordelijkheid (Beck) — Iedereen wijst naar iemand anders. Bestuurder wijst naar de voorlichter, de perscorner wijst terug, de voorlichter is er niet. Niemand liegt, nergens is iemand verantwoordelijk.
– Blame avoidance (Hood) — Van zwijgen is nog nooit iemand ontslagen, van één ongelukkige zin voor de camera wél. Veilige route, niet uit kwade wil maar uit eigenbelang.
– Moral mazes (Jackall) — Al die kleine veilige keuzes bij elkaar vormen één muur van stilte. Iedereen doet wat logisch is voor zichzelf; niemand voelt zich verantwoordelijk voor het geheel.
Wat ze met de pers doen:
– Stonewalling — Geen “nee”, maar een rondje: ga naar de perscorner → er is geen voorlichter → dus geen statement. Effect van een weigering, zonder dat iemand weigert.
– Access denial / gatekeeping — De voorlichter als hek tussen bestuurder en camera. Geen voorlichter = geen toegang, en de afwezigheid van één persoon dekt ineens iedereen af.
– Selectieve openbaarheid — De avond is echt gehouden, dus formeel is er “geïnformeerd”. Pers niet uitgenodigd, dus niks in de krant. Vinkje gezet, nieuws weg.
– en: Risicotrivialisering/Valse vergelijking/Argumentum ad ridiculum – Toen er mondeling op de bijeenkomst gevraagd werd naar Geologische en Seismische risico’s: ‘Ha een vliegtuig kan ook neerstorten’.
Niet perse een complot, wel hetzelfde resultaat als een complot.