Warmtebedrijf Ede verzweeg import van hout uit Schotland

Het Warmtebedrijf Ede heeft in 2022 hout laten aanvoeren uit Schotland, terwijl het in zijn duurzaamheidsverslag sprak van herkomst binnen een straal van 150 kilometer rond Ede. Dat blijkt uit onderzoek van Omroep Gelderland, dat documenten, vrachtbrieven en satellietbeelden in handen kreeg. Het hout was bovendien afkomstig van een leverancier zonder het vereiste Better Biomass-certificaat.

De Edese Vos kreeg begin 2024 een tip vanuit het bedrijf zelf en startte daarop een onderzoek naar de opslaglocatie in Hall bij Eerbeek, waar brand was uitgebroken in de stapels biomassa. Daarmee kwam de zaak aan het rollen. Al snel bleek dat de claim van het Warmtebedrijf dat alle biomassa gecertificeerd zou zijn, niet houdbaar was – een conclusie die destijds door certificeringsbedrijf Normec QS is bevestigd.

Van Fraserburgh naar Ede

Op 22 april 2022 vertrok vanuit het Schotse vissersdorp Fraserburgh het vrachtschip Eastern Virage, beladen met ruim 10.000 boomstammen, melden nu onderzoeksjournalisten van de regionale omroep in een reconstructie die is onderbouwd met documenten, de vrachtbrief en satellietbeelden. Twee dagen later meerde het af in Moerdijk. Daar werden de stammen versnipperd tot zo’n 7.000 kuub houtchips, waarvoor ongeveer 75 vrachtwagenritten nodig waren naar Hall bij Eerbeek. Vanuit die opslag gingen de snippers door naar biomassacentrales in Ede, Amersfoort en Almere.

Eerst lokaal, toen 500 kilometer, nu Schotland

Warmtebedrijf Ede presenteerde zijn brandstof jarenlang als lokaal hout uit de directe omgeving. Later werd dat opgerekt naar 500 kilometer. In het duurzaamheidsverslag van 2022 staat expliciet dat hout uit grotere afstanden “ongewenst” is. Toch blijkt nu dat er stammen van meer dan 800 kilometer verderop zijn aangevoerd.

Toen Omroep Gelderland vragen stelde, ontkende het bedrijf dat hout per schip werd geïmporteerd. Als er al hout uit het buitenland kwam, zou dat alleen net over de Duitse grens zijn. Dat blijkt dus niet te kloppen.

Geen certificaat

De levering liep via Teredo uit Boxtel, een bedrijf zonder Better Biomass-certificaat. Dat certificaat moet waarborgen dat hout legaal en duurzaam wordt geoogst. De eigenaar van Teredo zei in een telefonische reactie “geen zin” te hebben in vragen over certificering, omdat hij bang was “aan de schandpaal genageld” te worden. Hij beweerde zich de levering niet te herinneren en zei alleen als tussenpersoon te hebben gefungeerd.

Bedrijf door het stof

Niet alleen over de herkomst, ook over de certificering zijn onjuiste claims gedaan. Een jaar geleden bleek al dat de opslag in Hall niet voldeed aan de eisen, waarna Normec QS ingreep. Warmtebedrijf Ede mocht toen niet meer beweren dat al zijn biomassa gecertificeerd was. In het duurzaamheidsverslag van 2022 wordt wel beweerd dat al het hout onder certificaat geleverd werd.

Toen Omroep Gelderland de nieuwe bevindingen voorlegde, ontkende de directie aanvankelijk opnieuw. Later moest ze toegeven dat er inderdaad niet-gecertificeerd hout is ingekocht en gebruikt. Uit documenten blijkt bovendien dat directeur Valentijn Kleijnen persoonlijk akkoord gaf voor de aankoop in Schotland – iets dat het bedrijf eerder probeerde af te schuiven op een dochteronderneming in de uitgebreide en ondoorzichtige kerstboom aan BV’s, die de Edese Vos al eens uitgebreid heeft onderzocht.

Aangescherpte regels

Het Warmtebedrijf zegt inmiddels de inkoopprocedures te hebben aangescherpt. Sinds de strengere regels voor Better Biomass moeten leveranciers de exacte herkomst op adres- en coördinatenniveau vastleggen. Het bedrijf zegt deze werkwijze nu te hanteren.

Dat is een argument dat wethouder Arnold Versteeg vast dankbaar zal aangrijpen om zijn straatje mee schoon te vegen. Eerder informeerde hij de gemeenteraad onjuist en beweerde dat de berichtgeving van de Edese Vos niet waar zou zijn. Hij draaide zich hier politiek uit, maar krijgt het nu opnieuw voor de kiezen.

Onze vervolgstappen

De Edese Vos volgt dit dossier al geruime tijd. Het werd zelfs genomineerd voor de Loep, de belangrijkste prijs voor onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen. De claims die nu via Omroep Gelderland boven tafel zijn gekomen, sluiten aan bij de signalen die wij eerder ontvingen en publiceerden. Maar we kunnen deze claims niet controleren omdat bronnen zijn afgeschermd. Het blijft de vraag hoeveel hout dat in de ovens van Ede verdwijnt werkelijk aantoonbaar duurzaam is.

Bronnen van de Edese Vos melden al enkele maanden dat het rommelt in het bedrijf. Er zouden veel personeelswisselingen zijn, en diverse medewerkers zijn ontevreden opgestapt of ontslagen. Er zou zelfs sprake zijn van financiële problemen en druk vanuit Asper Dorothea, het investeringsvehikel dat 250 miljoen euro in het Warmtebedrijf pompte in de verwachting dat het warmtenet zou kunnen uitbreiden en renderen. Het klimaat sloeg echter om – warmtenetten staan in heel Nederland onder druk.

Wij werken aan het versterken van onze eigen documentatie rond dit dossier. Tips of documenten die licht werpen op de herkomst van biomassa in Ede zijn welkom bij onze redactie.

Politieke reactie: spoeddebat aangevraagd

De onthullingen leiden inmiddels ook tot politieke onrust in Ede. De fractie van Mens en Milieu Ede heeft vandaag een spoeddebat aangevraagd. De partij wijst erop dat zowel het Warmtebedrijf als het college van B&W altijd hebben ontkend dat er hele bomen in de Edese biomassacentrales zouden worden verstookt – er zou uitsluitend sprake zijn van lokaal snoeiafval.

Volgens Mens en Milieu Ede blijkt nu uit de berichtgeving dat dit niet klopt. Het opstoken van bomen heeft volgens de partij “niets met groene energie of duurzaamheid te maken”. MME wil dat de biomassaketels in Ede zo snel mogelijk worden uitgezet.

Haalbaar lijkt die wens niet, omdat 40% van de Edese warmte uit de drie biomassacentrales komt. Het blijft een duivels dilemma. De gemeente Ede zit door eigen keuzes uit het verleden opgescheept met een monopolist die het niet zo nauw neemt met de regels, niet transparant werkt en voortdurend problemen veroorzaakt. Maar hoe kom je daar weer vanaf? Dat is een vraag die de Edese politiek al jaren ontwijkt, maar die nu onvermijdelijk opnieuw op tafel ligt.