Edese Vos
Een standaardtekst, een plaatsnaam en wat cijfers: zo vullen de regiokranten van het AD/DPG hun lokale nieuwspagina’s. Lubach neemt deze invuljournalistiek op de korrel. Onder zijn video geven kijkers er een treffende naam aan: ‘regioslop’. De Edese Vos beschreef de werkwijze van de Gelderlander al in 2024.
Hoeveel inwoners bezoeken de sportschool? Hoeveel mensen zijn lid van de bibliotheek? Hoeveel oranje auto’s rijden er in de gemeente? Voor iedere plaats een eigen bericht, gemaakt volgens hetzelfde stramien. De gemeentenaam en de aantallen wisselen, de tekst blijft grotendeels gelijk.
Lubach laat zien hoe deze productie bij het AD werkt. Het levert honderden berichten op die plaatselijk nieuws suggereren, maar waarin de journalistieke duiding en relevantie ontbreken.
Cijfers zonder betekenis
De Edese Vos beschreef deze werkwijze in mei 2024 in een analyse van het nieuwsaanbod van de Gelderlander over Ede. Een voorbeeld was het bericht ‘Aantal gemelde winkeldiefstallen in Ede hoger dan vorig jaar rond deze tijd’. Bij andere gemeenten verschenen vergelijkbare berichten, met aangepaste aantallen en verschillende koppen. Ook DPG-platform Indebuurt publiceerde zulke gegenereerde artikelen.
Maar waarom neemt het aantal gemelde winkeldiefstallen toe? Wordt er meer gestolen, vaker aangifte gedaan of strenger gecontroleerd? Speelt het probleem vooral in een bepaald winkelgebied? En wat merken winkeliers en inwoners ervan? Zonder dat uit te zoeken blijven het koude statistieken. Als lezer weet je nauwelijks wat je met die informatie aan moet.
Een kijker onder Lubachs video wijst op nog een probleem: kleine jaarlijkse schommelingen worden als stijging of daling gepresenteerd, terwijl ze weinig hoeven te betekenen. Hoe groot is het verschil eigenlijk? Hoe past het in de ontwikkeling over meerdere jaren? De cijfers kunnen kloppen, terwijl het bericht de lezer nauwelijks wijzer maakt.
Vijftig berichten, weinig lokaal nieuws
Onze analyse uit 2024 liet zien hoe zulke productie de lokale nieuwspagina kan vullen. In een onderzochte week in december 2023 telden we vijftig berichten over Ede op de website van de Gelderlander. Daarvan waren er 33 geautomatiseerde weerberichten. Drie andere berichten waren uit data gegenereerd. Slechts vijf beoordeelden we als politiek-maatschappelijk relevant.
We vergeleken ook twee weken in december 2022 en december 2023. Het aantal politiek-maatschappelijke berichten over Ede daalde in die steekproeven van veertien naar vijf.
Dat zijn historische steekproeven, geen nieuwe meting van het huidige aanbod. Ze laten wel zien waarom het aantal berichten weinig zegt over de hoeveelheid journalistiek die een krant haar lezers biedt.
‘Aanvulling’ of imagoschade?
Zelfstandig journalist René van der Lee bekritiseert de invulberichten op LinkedIn. Hij pleit ervoor journalisten tijd te geven om goede verhalen te maken: liever eens per drie dagen iets substantieels dan dagelijks non-nieuws.
Gelderlander-hoofdredacteur Joris Gerritsen reageert dat hij iedere lezer dagelijks een bericht van een verslaggever over de eigen gemeente gunt. Dat lukt volgens hem lang niet altijd. De overige kopij ziet hij als aanvulling; het werk van journalisten vindt hij het belangrijkst.
Juist over die aanvulling verschillen de meningen. Volgens Van der Lee ondermijnen de nutteloze berichten het imago van de krant als serieuze nieuwsbron. Wie zijn lokale nieuwspagina vult met regioslop, vraagt lezers voortdurend om onderscheid te maken tussen journalistiek werk en automatisch geproduceerde opvulling. Een plaatsnaam boven een standaardtekst maakt nog geen betrokken lokale journalistiek.
Wat voegt de krant toe?
Die vraag speelt ook bij de manier waarop de Gelderlander omgaat met onderzoek van andere media. De Edese Vos beschreef in 2024 meerdere gevallen waarin ons journalistieke spitwerk zonder behoorlijke bronvermelding terugkeerde in de krant. In 2025 en 2026 voegden we nieuwe voorbeelden toe.
Over het meest recente geval verschillen wij met Gerritsen van inzicht. Volgens hem ontdekte zijn verslaggever het nieuws onafhankelijk in openbare stukken. Wel onderschrijft hij dat een ander medium vermeld moet worden wanneer het de bron of inspiratiebron is. Hij heeft toegezegd dat opnieuw binnen zijn redactie te benadrukken.
Voor inwoners zou de winst zitten in aanvullend onderzoek: geef eerdere onthullingen de credits en zoek vervolgens verder. Minder opvulling en herhaling, meer uitzoeken wat er in Ede speelt. Daar wordt de lokale journalistiek beter van.
Helemaal passend bij het tijdperk: wat een lege, gekopieerde artikelen. Ik snap waar het vandaan komt, en het is misschien ergens te verdedigen (“officieel is het wél echt regionieuws”, zou er gezegd kunnen worden), maar het voegt niets toe.
Ik weet zelf hoeveel tijd er in degelijk onderzoek voor onderzoeksjournalistiek zit, en de Edese Vos is daarin een goed voorbeeld op hoog niveau: analyse, op locatie gaan, interviews, bronnenonderzoek, historisch archiefwerk, stukken opvragen bij de overheid en dossiers opbouwen, en soms meerdere artikelen in series of per thema, met verdieping en updates. Het contrast tussen echt onderzoek en het passief publiceren van slop is groot.
[Reactie iets ingekort –mod.]