Edese Vos
Zonder onafhankelijke journalistiek is de controle op het Edese bestuur kwetsbaar. Maar hoe denken de politieke partijen over de vrijheid van de pers? De Edese Vos analyseerde de plannen: wie ziet de media als een noodzakelijke tegenmacht en wie laat het onderwerp links liggen?
Deze analyse is gebaseerd op de meetlat van de Edese Vos, een systematische manier om de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen inhoudelijk te wegen. De uitkomst is bedoeld als journalistieke duiding en vormt geen stemadvies.
Waarom dit thema?
Lokale journalistiek is een voorwaarde voor een gezonde democratie. Zonder onafhankelijke verslaggeving over gemeentelijke besluiten en bestuurlijk gedrag blijft de controlefunctie van de pers beperkt.
In Ede staat die basis echter onder druk. Enerzijds door commerciële verschraling: uitgevers hebben hun titels steeds oppervlakkiger laten worden en regionale media hebben zich uit de gemeente teruggetrokken. Anderzijds doordat Ede de afgelopen coalitieperiode bij persvrijheidsorganisaties in beeld is gekomen als een gemeente waar kritische journalistiek herhaaldelijk werd bemoeilijkt.
Dit is gedocumenteerd via incidenten rond juridische druk, het weigeren van gesprekken en beperking van toegang tot bijeenkomsten. Raadsleden konden hiervan kennisnemen. Dat slechts een handvol partijen dit thema vervolgens een plek geeft in het verkiezingsprogramma, zegt iets over hoe de rol van persvrijheid als lokaal democratisch vraagstuk wordt gewogen.
Hoe scoren de partijen?
De koplopers
Partij voor de Dieren – 9,5 De absolute koploper op dit dossier. De PvdD koppelt een sterke democratische visie aan de praktijk. Ze pleiten voor een “breed toegankelijk lokaal mediafonds” om onafhankelijke (onderzoeks)journalistiek te bevorderen. In het licht van recente Edese gebeurtenissen komen ze met een harde garantie: “De toegang tot openbare vergaderingen mag nimmer worden geweigerd aan journalisten.”
GroenLinks-PvdA – 7,5 Heeft een zeer sterk uitgewerkte visie. Deze partij benoemt expliciet dat onafhankelijke media onmisbaar zijn voor de democratie en koppelt dat aan concreet beleid: het mediafonds uitbreiden en effectiever inzetten voor de lokale journalistiek. De voorwaarde dat er binding moet zijn met de journalistiek in Ede, maakt dit tot een stevig lokaal verankerde positie.
Hier past wel een kritische kanttekening. De PvdA-wethouder is momenteel verantwoordelijk voor dit mediafonds (oorspronkelijk een initiatief van DPE) en heeft het de afgelopen periode uitgehold. Het budget werd verlaagd en uitgesmeerd over een langere periode. De opgestelde criteria beperkten de ruimte voor lokale onderzoeksjournalistiek. Een onderbouwde brief van de Edese Vos hierover bleef onbeantwoord en leidde niet tot aanpassing van de regeling. De theorie uit het programma botst hier dus met de eigen bestuurlijke erfenis.
De middenmoot (democratisch besef)
ChristenUnie – 6,5 Benoemt de waarde van onafhankelijke lokale media en koppelt dat aan de informatievoorziening en het “controleren van de lokale politiek”. De partij toont begrip voor het ecosysteem en adresseert als enige de risico’s van desinformatie en kunstmatige intelligentie. Een sterke visie, al ontbreken harde financiële of beleidsmatige instrumenten.
BurgerBelangen – 6,5 Heeft een zeer lokale en uitgesproken insteek. Naast steun voor de lokale omroep heeft BurgerBelangen een specifiek punt over de gemeentepagina in huis-aan-huiskrant Ede Stad: die mag “geen uithangbord van de coalitie” zijn, de oppositie moet ook ruimte krijgen. De partij stelt afschaffing van de betaalmuur als harde voorwaarde voor het behoud van de financiële relatie met de krant. Een visie op de waakhondfunctie en onafhankelijkheid van de pers ontbreekt echter.
D66 – 5,5 D66 toont duidelijk democratisch besef. Ze benoemen expliciet de onacceptabele “bedreiging van journalisten” (naast politici en rechters), wat duidt op besef van persvrijheid als kwetsbaar goed. Ook willen zij informatiesessies buiten de raad beter toegankelijk maken voor de media. Het ontbreekt echter aan een samenhangende, op zichzelf staande mediaparagraaf.
De achterhoede (instrumenteel of summier)
VVD (5) en CDA (3,5) Beide partijen benoemen media wel, maar de insteek blijft vooral functioneel in plaats van democratisch. Ze zien media vooral als informatiekanaal. De VVD wil zorgen voor “sterke lokale media” en wil de streekomroep in haar wettelijke taak faciliteren. Het CDA beperkt zich tot één zinnetje over het “faciliteren van de omroep” voor een divers aanbod, maar laat geen visie op de waakhondfunctie zien.
Mens en Milieu Ede (MME) – 3 De aandacht is hier minimaal. MME stelt in één zin dat de gemeente eerlijk moet communiceren en goed moet luisteren naar wat onder andere de “journalistiek” inbrengt.
Onderaan de ladder (gemiste kans of blinde vlek)
DPE – 1,5 De Democratische Partij Ede gebruikt de inleiding van het programma vooral om te benoemen dat zij eerder door de Edese Vos positief werden gewaardeerd in het debat over het Warmtebedrijf, maar laat een inhoudelijke visie op de bescherming van de pers volledig achterwege. Dat is uiterst opmerkelijk en zonde: het was de afgelopen raadsperiode namelijk een motie van DPE die aan de wieg stond van de komst van het Edese mediafonds. Dat ze dit wapenfeit niet verder uitbouwen in hun nieuwe plannen, is een gemiste kans.
BBB, FVD, GemeenteBelangen, SGP en SP – 1 Bijna een derde van raad zwijgt volledig over dit thema. Bij FVD, GemeenteBelangen, SGP en nieuwkomers SP en BBB is geen enkele visie op lokale journalistiek te bekennen.
Wat valt op?
Het meest in het oog springende resultaat is de blinde vlek die dwars door het politieke spectrum loopt. Tien van de veertien partijen schrijven niets of nauwelijks iets substantieels over lokale media of persvrijheid. Dat is een pijnlijke constatering in een gemeente die de afgelopen jaren meerdere incidenten kende waarbij kritische journalistiek actief werd tegengewerkt.
Daarnaast is er een harde scheidslijn te zien in de hóe partijen naar de pers kijken. Slechts een kleine voorhoede (PvdD, GL-PvdA, CU, D66) ziet de journalistiek fundamenteel als een broodnodige, democratische waakhond en verbindt daar (financiële of principiële) consequenties aan. De rest van de raad ziet de media toch vooral instrumenteel: als een handig uithangbord of zender voor het eigen geluid, of ze zwijgen er simpelweg over.
Wie de macht wil controleren, moet echter ook de controleurs koesteren. Voor een groot deel van de Edese politiek blijkt dat nog geen vanzelfsprekendheid.
