Marc van der Woude
Twee bestuurders van de lokale publieke omroep Omroep1 (XON) staan op de kandidatenlijst van de VVD voor de komende gemeenteraadsverkiezingen in Ede. Het gaat om Ruben Landman en Rien Janssens. De combinatie roept principiële vragen op over de scheiding tussen publieke media en de lokale politiek.
Er is geen reden om te twijfelen aan hun persoonlijke integriteit. De kern van de kwestie is de onafhankelijkheid van de journalistiek. Bestuurders van een publieke omroep zijn verantwoordelijk voor een organisatie die met publiek geld wordt gefinancierd; alleen al van de gemeente Ede ontving Omroep 1 in 2024 ruim €252.000 subsidie.
Governance- en integriteitscodes in de mediasector schrijven voor dat bestuurders niet alleen daadwerkelijke belangenverstrengeling moeten vermijden, maar ook de schijn daarvan moeten voorkomen. Op nationaal niveau zou een dergelijke dubbelrol direct tot discussie leiden over de rolzuiverheid. De vraag die deze situatie in Ede oproept is daarom: waarom zou op lokaal niveau een andere norm gelden?
VVD: “Geen politieke bevoegdheden voor kandidaten”
Namens de VVD reageert Jelte Kamminga, voorzitter van het VVD Lokaal Netwerk Vallei & Veluwe. Volgens de partij roept de kandidaatstelling geen schijn van belangenverstrengeling op, omdat een kandidaat op een kieslijst nog geen politieke bevoegdheden of invloed heeft.
De partij benadrukt dat zowel Janssens als Landman op onverkiesbare plaatsen staan om eventuele spanning met andere functies te vermijden. De VVD beschouwt de kandidaturen vooral als uitdrukking van maatschappelijke betrokkenheid en stelt dat zij bij het samenstellen van de lijst een eigen afweging heeft gemaakt. De partij gaat in haar reactie niet inhoudelijk in op de governance- en integriteitscodes waarnaar de Edese Vos in haar vragen verwees.
Omroepbestuur: focus op formele regels
Willem de Vos, voorzitter van het bestuur van Omroep1/XON, benadrukt dat er binnen de omroep een strikte scheiding bestaat tussen bestuur en redactie. Bestuursleden hebben volgens hem geen invloed op redactionele keuzes en vervullen geen journalistieke functies.
Hiermee gaat het bestuur echter niet rechtstreeks in op de principiële vraag van de Edese Vos. Die richtte zich niet op de interne verhoudingen, maar op de vraag of het voor bestuurders van een publieke omroep überhaupt wenselijk is om zich via een kieslijst openlijk aan een politieke partij te verbinden.
Het omroepbestuur beperkt zich in de beantwoording tot de lokale integriteitsregels: in Ede mogen raadsleden en fractievolgers geen bestuurder zijn van een organisatie die gemeentelijke subsidie ontvangt. Volgens De Vos is er in de huidige situatie geen sprake van een overtreding, omdat een kandidaat-status formeel nog geen politieke functie is. Pas wanneer een bestuurder daadwerkelijk raadslid zou worden, zou de situatie opnieuw worden beoordeeld.
De dubbelrol van Ruben Landman
Bestuurslid Ruben Landman heeft daarnaast een actieve rol binnen de VVD-fractie; hij is momenteel fractiesecretaris. Hij noemt dit een organisatorische functie, maar bevestigt wel aanwezig te zijn bij fractievergaderingen waar hij zijn mening kan geven.
Landman was voorheen fractievolger, maar nam afstand van die rol toen de regels in Ede werden aangescherpt. Hoewel hij stelt vooral communicatieve taken te verrichten en geen journalistieke eindverantwoordelijkheid te dragen, vermeldt zijn LinkedIn-profiel ook activiteiten voor de redactie en het produceren van nieuwsbrieven. Bovendien maakt hij af en toe deel uit van een radioteam. Landman stelt geen politieke ambitie te hebben; mocht hij via voorkeursstemmen worden gekozen, dan zegt hij de zetel te zullen weigeren.
Rien Janssens: “Meer transparant dan informeel circuit”
Bestuurslid Rien Janssens kiest een andere redenering en benadrukt transparantie. Hij vindt het eerlijker om open te zijn over zijn politieke voorkeur dan om politieke contacten enkel informeel te laten plaatsvinden. In gesprek met de Edese Vos wijst hij erop dat invloed volgens hem niet alleen via formele structuren verloopt, maar ook in informele contacten. Hij illustreert dat met een voorbeeld: “In de kroeg of met wethouders en raadsleden na afloop van een opname kun je soms meer bereiken dan met op een lijst staan.” Tegen die achtergrond noemt hij zijn zichtbare kandidaatstelling juist een transparante keuze.
In tegenstelling tot Landman geeft Janssens aan dat hij, mocht hij met voorkeursstemmen worden gekozen, op dat moment een afweging zal maken tussen zijn verschillende functies. Volgens hem ligt de verantwoordelijkheid om belangenverstrengeling te voorkomen uiteindelijk bij de bestuurder zelf.
Vervolg: de sectornormen
De discussie over de kandidatuur van de twee omroepbestuurders raakt aan de fundamenten van de media-onafhankelijkheid in Ede. In een volgend artikel laat de Edese Vos externe deskundigen en sectororganisaties aan het woord over de vraag hoe deze situatie zich verhoudt tot de normen die in de mediasector gelden voor bestuurders van publieke omroepen.
Ook politieke banden met het CDA
Recent kwam naar voren dat de politieke banden van Omroep 1/XON breder zijn dan alleen met de VVD. Omroepvoorzitter Willem de Vos, die in dit artikel reageert op de vragen over rolzuiverheid, staat zelf als lijstduwer op de kandidatenlijst van het CDA in Ede. De Vos is geen onbekende binnen de partij; tussen 2012 en 2018 was hij voorzitter van de CDA-afdeling in Ede.
In een schriftelijke reactie laat De Vos weten zijn kandidatuur “niet relevant” te vinden, omdat hij als lijstduwer (plek 40) niet in de raad verwacht te komen. Pas bij een daadwerkelijke verkiezing zou hij een keuze maken. Hij uit kritiek op de journalistieke werkwijze en stelt dat de term ‘schijn van belangenverstrengeling’ nooit uitgevonden had moeten worden: “Daar kun je in onze kleine samenleving iedereen mee om de oren slaan.”
CDA-afdelingssecretaris Jan Post laat weten dat CDA’ers op veel plekken in de Edese samenleving actief zijn en dat hij de omroepbestuurders kent als “professioneel en integer”. Post benadrukt dat het CDA Ede als partij niet betrokken is bij het werk van de omroep. De vraag of de onafhankelijkheid van de omroep gediend is bij een voorzitter die tevens op een politieke kieslijst staat, blijft door beide heren onbeantwoord.
Politieke steun en de ‘waakhond’
De politieke betrokkenheid van de omroepbestuurders krijgt extra reliëf door de verkiezingsprogramma’s in Ede. Uit een analyse van de Edese Vos blijkt dat uitgerekend de VVD en het CDA – de partijen waar de omroepbestuurders op de lijst staan – de lokale omroep expliciet noemen als medium dat gefaciliteerd moet worden. Een visie op de journalistieke waakhondfunctie van de journalistiek en de financiering van andere media ontbreekt in deze programma’s, wat vragen oproept over de borging van de onafhankelijkheid.
Opinieplatform Ede Dorp en politieke partij MME
Niet alleen bij de lokale omroep speelt politieke betrokkenheid. Douwe Meijer, coördinator van het burgeropinieplatform Ede Dorp, staat op de kandidatenlijst van de partij Mens en Milieu Ede.
Er is wel een essentieel verschil met de situatie bij XON: Ede Dorp presenteert zich als burgerplatform, niet als journalistiek medium, en ontvangt geen subsidie van de gemeente Ede. Daardoor is de governancekwestie rondom publieke financiering hier niet van toepassing.
Desondanks stelde de Edese Vos vragen over de rolzuiverheid. Raadslid Erik Wesselius van MME laat weten dat Meijer zal stoppen met zijn werkzaamheden voor Ede Dorp zodra hij een formele politieke rol als raadslid of fractievolger gaat vervullen.
Opvallend is de afspraak voor de tussenliggende periode: eventuele columns van Meijer worden tijdens de campagne eerst aan Wesselius voorgelegd, die naar eigen zeggen “het laatste woord” heeft over publicatie.
Meijer zegt zelf geen probleem te zien in de combinatie. Volgens hem is Ede Dorp een platform voor columns en opinies, niet voor journalistiek, en mogen opiniemakers zich politiek uitspreken.
Schrijf een reactie