Marc van der Woude
Jarenlang bouwde Ede aan het World Food Center als centrum voor foodinnovatie. ROOTS moest daar start-ups helpen groeien en maakte deel uit van die economische ambitie. Maar toen de gemeente een permanente plek nodig had voor de nachtopvang, moest ROOTS wijken. De eigen afdeling Economie waarschuwde voor de gevolgen.
Waarom dit ertoe doet – De gemeente maakt beleid op meerdere terreinen tegelijk. Hier botst de keuze voor maatschappelijke opvang rechtstreeks met jarenlange economische ambities voor het World Food Center. Voor inwoners is relevant hoe de gemeente zulke tegenstrijdige belangen afweegt – en wat er gebeurt als het ene gemeentelijke doel het andere in de weg zit.
De keuze voor gebouw 85/86 op het World Food Center was nog maar net gemaakt, of binnen de gemeentelijke organisatie ontstonden zorgen over wat die beslissing betekende voor een ander gemeentelijk doel: de ontwikkeling van het WFC als economisch ecosysteem rond food. Dat blijkt uit bijna duizend onder de Woo openbaar gemaakte interne documenten die de Edese Vos analyseerde.
ROOTS Innovation Hub is daarin geen toevallige huurder. De gemeente ondersteunde de ontwikkeling van de plek voor start-ups in de foodsector zelf. Het vertrek van ROOTS raakte daarmee ook aan de economische ambities die Ede jarenlang voor het World Food Center had uitgedragen.
Economie waarschuwt voor kettingreactie
De koerswijziging leidde tot grote zorgen bij de gemeentelijke afdeling Economie. Ook economiewethouder Arnold Versteeg stelde kritische vragen over de gevolgen voor de “fragiele exploitatie en bedrijfsvoering” van ROOTS, de kosten en de bestemming van de start-ups. Ambtenaren van Economie waarschuwden dat het verdwijnen van de start-ups een kettingreactie teweeg kon brengen en het vertrouwen van investeerders in het hele gebied zou aantasten.
Versteeg was op dat moment ook bekend met de interne locatievergelijking waarin ROOTS als plek voor de nachtopvang het slechtst en Next Level het beste scoorde. Dat bevestigt hij tegenover de Edese Vos. Op de vraag of hij als economiewethouder bezwaar heeft gemaakt tegen de keuze voor ROOTS en uiteindelijk met die locatie instemde, geeft hij geen inhoudelijk antwoord: “Het college neemt in zijn geheel een collegebesluit.”
Ook op de waarschuwing van zijn eigen ambtenaren over de mogelijke kettingreactie gaat Versteeg niet concreet in. Volgens hem zijn de risico’s afgewogen tegen de voordelen en gaat het om “een totaalafweging van de belangen van alle partijen”. De gemeente wil ROOTS en de start-ups volgens hem “heel graag behouden” voor Ede en zet zich daarvoor in. Welke concrete voorwaarden hij daarvoor bij de besluitvorming heeft gesteld, vermeldt hij niet.
Op het moment van zijn reactie was nog geen vervangende huisvesting gevonden. Volgens wethouder Bram van der Beek worden de bruikleencontracten vanwege de planning van de verbouwing in ieder geval tot het einde van dit jaar niet opgezegd en loopt de zoektocht naar een nieuwe plek nog.
Juridisch ‘bommetje’ over bouwveld
Vlak voor het besluit dook er bovendien een probleem op met de afspraken over het terrein. Gebouw 85/86 staat op bouwveld D. Over de ontwikkeling van dit gebied heeft de gemeente afspraken gemaakt met World Food Center Development. Die zijn vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst Gebiedsontwikkeling, kortweg SOGO. In deze overeenkomst en de bijbehorende structuurvisie was voor het gebied een hotel- en congresfunctie voorzien; een later ontwikkelplan ging voor bouwveld D uit van nieuwe bedrijfsruimte.
Intern werd de ontdekking een “bommetje” genoemd. Een jurist waarschuwde vervolgens dat de gemeente niet eenzijdig een andere invulling aan bouwveld D kon geven: zonder overeenstemming met de ontwikkelaar was deze invulling volgens de interne beantwoording “waarschijnlijk niet houdbaar”.
De juridische waarschuwing leidde op de valreep tot een andere formulering. Het besluit luidde niet langer dat gebouw 85/86 de permanente plek werd, maar dat de nachtopvang permanent aan het WFC-terrein werd gekoppeld. Gebouw 85/86 werd in de toelichting de eerste locatie. De verwachting was dat het pand ongeveer tien jaar kon worden gebruikt, waarna de opvang mogelijk elders op het WFC-terrein zou worden ondergebracht.
Dat is opvallend omdat Van der Beek juist veel belang hechtte aan het permanente karakter van de nieuwe nachtopvang. Volgens hem hadden de opeenvolgende tijdelijke locaties de gemeente veel inzet en middelen gekost en voor onzekerheid gezorgd bij daklozen, medewerkers en zorgaanbieders. Daarom moest er nadrukkelijk een permanente oplossing komen. Gebouw 85/86 zelf werd uiteindelijk echter niet als permanente locatie vastgelegd; de permanente keuze gold het WFC-terrein.
Van der Beek stelt tegenover de Edese Vos dat instemming van World Food Center Development voor het gebruik van gebouw 85/86 niet nodig is, omdat de gemeente eigenaar van het pand is. WFCD is volgens hem wel geïnformeerd en daarna intensief bij het vervolg betrokken. Zijn antwoord gaat over het eigendom en gebruik van het gebouw. De interne juridische waarschuwing betrof de bredere afspraken met WFCD over de ontwikkeling van bouwveld D. Uit zijn antwoord blijkt niet hoe die waarschuwing uiteindelijk is opgelost.
College zet keuze door, advocaat eist intrekking
Op 16 december stemde het college in met het voorstel. Daarmee gaf het college de permanente nachtopvang voorrang op het voortgezette gebruik van gebouw 85/86 door ROOTS, ondanks de economische waarschuwingen vanuit de eigen organisatie en de juridische vragen over de gebiedsontwikkeling.
Stichting ROOTS werd pas kort voor de openbare bekendmaking geïnformeerd en schakelde daarop een advocaat in. Die sommeerde de gemeente het besluit in te trekken. Wethouder Van der Beek wees dat verzoek begin januari zonder inhoudelijke motivering af.
Daarmee blijft een opvallende spanning bestaan. Ede wil het World Food Center ontwikkelen als plek voor economische bedrijvigheid en foodinnovatie en zegt ROOTS en de start-ups voor de gemeente te willen behouden. Tegelijkertijd koos hetzelfde college ervoor het gebouw waarin zij waren gevestigd te bestemmen voor de nachtopvang, terwijl de eigen afdeling Economie waarschuwde voor de gevolgen voor het bredere ecosysteem. Waar ROOTS en de start-ups uiteindelijk terechtkunnen, is nog niet duidelijk.
Voor donateurs: de volledige reconstructie
Donateurs van de Edese Vos krijgen toegang tot de uitgebreide reconstructie, met de volledige tijdlijn, aanvullende interne correspondentie en meer details over de juridische en economische discussie. Zij ontvangen de link via de nieuwsbrief.
Wat mij betreft wordt het Roots-concept verplaatst naar het Horapark en wordt het WFC-terrein onder een andere naam in z’n geheel een woonwijk. Ook de nog te bouwen school zou wat mij betreft naar het Horapark moeten, zodat dat allemaal kan aansluiten bij de scholencampus aan de Zandlaan.
Maar de regio is nog steeds Foodvalley en waar komen dan foodthemagerelateerde (start up) bedrijven? Mij is ook niet volledig duidelijk of na het stoppen en intrekken van het World Food Center-bouwplan of het WFC-terein het nu wel of niet permanent een foodthema behoudt… Of dat het nu gewoon zonder reden nog ‘WFC-terrein’ heet en toe is aan nieuwe naam en publieke aankondiging van nieuwe bestemming.
Het is inmiddels het Mauritskwartier geworden. Zie ook https://edesevos.nl/wfc-wordt-mauritskwartier-woningbouw-gaat-nu-voor-food/
Roots wist vast en zeker dat zij het pand tijdelijk konden inzetten voor hun operatie. Dat is ook op hun website te zien. De food en agri-ambitie zijn hopelijk groter dan gebouw 86 waar ook wat opslagruimte te huur is. Roots komt er vast wel uit samen met de verhuurder na opzeggen van het contract.
Besluitvoming is een typisch proces gebleken want het aantal minnen bepaalt immers niet per definitie de uitkomst. Alle voorstellen waren uiteindelijk geschikt (te maken) toch weegt nu een ander argument zwaarder dat eerder niet meegewogen is, maar door gezond verstand toch is boven komen drijven. Saved by the bell?
Waarom schrijft u ‘Roots komt er vast wel uit samen met de verhuurder na opzeggen van het contract’? Want het tegenovergestelde staat hierboven in het artikel: ‘Stichting ROOTS werd pas kort voor de openbare bekendmaking geïnformeerd en schakelde daarop een advocaat in. Die sommeerde de gemeente het besluit in te trekken. Wethouder Van der Beek wees dat verzoek begin januari zonder inhoudelijke motivering af.’
Ede had ooit de ambitie om het dorp/de regio met Food als uithangbord op de (investerings)agenda te zetten. Men hoopte te profiteren van de aanwezigheid van Wageningen University & Research + de bedrijvigheid er omheen. De naam van de regio werd veranderd van Gelderse Vallei in Foodvalley en Ede afficheerde zich als hoofdstad van de Foodvalley. Het Regiokantoor kreeg op papier een belangrijke rol. Ede had op papier grote ambities. Denk aan de WFC-Experience, en de vestiging van foodbedrijven, waarvoor geen plaats was op de WUR-campus in Wageningen, omdat die niet passen bij het R&D-karakter van de Wageningse campus. Ambities waren hoog, maar de uitvoeringskracht was in de praktijk beperkt. Roots is een van de weinige successen en die wordt nu om zeep gebracht.
Het Regiobureau heeft het afgelopen decennium weinig aan Food gedaan en toen de vorige directeur Monique Esselbrugge daar in de begroting extra ruimte voor vroeg, kreeg ze die niet. Sterker, de gemeente Ede was initiatiefnemer om op het Regiobureau te bezuinigen. Terwijl heel goed te verdedigen is dat als je moet bezuinigen je juist meer moet samenwerken op die onderdelen waar je niet of nauwelijks zelfstandig beleid kunt maken.
Wellicht moet de Regio de naam Foodvalley maar weer veranderen in Gelderse Vallei en kan Ede weer gewoon het dorp worden wat bekend is van het station Ede-WAGENINGEN, of de gemeente met te veel veehouderij met natuur die daardoor achteruit kachelt en die de gezondheid van zijn burgers schade toebrengt.
Ja zelfs zonder cynisme of ironie! ROOTS was juist succes, Experience center: FAIL. Nu wordt ROOTS van dezelfde kaart geveegd en gedwongen ergens anders verder te gaan.
Mij is volledig onduidelijk of er nog uberhaupt een FOOD ambitie in de regio is, zoals in de tijd van Gelderse Vallei naar de GLOBAL Silicon Valley maar dan van food: ‘FOODVALLEY’! Verder ook volledig onduidelijk of het WFC terrein nog iets inhoudelijks blijft doen met food, of dat het gewoon die naam nog heeft, maar geen structurele en permanente food plannen meer heeft voor dat terrein. Als wij dit in Ede niet eens weten, dan weet ik ook dat de rest van de wereld het in ieder geval niet ziet als ‘de Silicon Valley van Food’!
Als ROOTS en Food hoge prio hadden, dan had niemand er aan kunnen komen… Lijkt alsof gemeente Ede het prima vindt dat het hele food karakter ‘stap voor stap’ vanzelf verdwijnt van dat terrein, door ‘ontwikkelingen en omstandigheden’.
Goed artikel en artikelenreeks. Helaas pindakaas.
Wat wel weer goed is, is dat er eindelijk een permanente nachtopvang komt, dat is zoveel keer beter dan het was. Had natuurlijk niet op de plek van ROOTS gehoeven, dat liep al goed, ook met maatschappelijke en economische waarde.
Een normale manager in het bedrijfsleven had hier anders naar gekeken en had wel een WFC Experience gebouw neergezet, niet meer dan 10 miljoen zonder resultaten uitgegeven en had uiteraard het succesvolle ROOTS gesteund in plaats van ‘weggepest’ en een permanente/betere nachtopvang had al 10 jaar eerder elders gekund als dat belangrijk genoeg was gevonden en gesteund en gefinancierd.
Die illustratie van wat artikelen geleden met dat gat in de grond waar WFC geld in verdwijnt, blijkt nu nog toepasselijker, het zwarte gat slokt ook goede initiatieven op en het hele food thema…
Nee Justin, dank voor de link, maar in die text staat niet dat ‘het het Mauritskwartier is geworden’. https://edesevos.nl/wfc-wordt-mauritskwartier-woningbouw-gaat-nu-voor-food/. Er staat: ‘Het nieuwe Mauritskwartier, deel van het WFC-terrein…’ en er staat: ‘Waar het gebied aanvankelijk werd gepresenteerd als ‘World Food Center’ – met voedselbeleving als belangrijkste trekker – ligt er nu een plan waarin woningbouw dominant is.’
Ook staat er: ‘Hoewel er circa 45.000 m² gereserveerd blijft voor het Food Innovation District, lijkt de identiteit van het gebied te veranderen. De Food Experience was al definitief geschrapt. Wel blijft de TeKa Groep betrokken voor de ontwikkeling van een hotel bij de Mauritskazerne.’ Ook blijft de regio Foodvalley, universiteit Wageningen blijft en officieel is er nooit een volledige intrekking/herbenoeming geweest van het hele gebied Food Innovation District.
Het is in ontwikkeling, langzamerhand en stapsgewijs verandert de identiteit en invulling en bestemming… zonder een formele zet, zoals ik al zei.