Marc van der Woude
De gemeente Ede presenteerde gebouw 85/86 op het World Food Center als de uitkomst van een zorgvuldige zoektocht naar een permanente nachtopvang. Uit bijna duizend interne documenten blijkt iets anders: ROOTS eindigde onderaan in de interne locatievergelijking. Een andere locatie, Next Level aan de Nieuwe Stationsstraat, scoorde verreweg het beste. De reconstructie van een gekanteld besluit.
Waarom dit ertoe doet – De gemeente zegt dat de nieuwe nachtopvang zorgvuldig is gekozen. Maar de interne stukken laten zien dat de oorspronkelijke locatievergelijking een heel andere winnaar had en dat kort daarna andere argumenten de doorslag gaven. Voor inwoners is daarom niet alleen de vraag waar de nachtopvang komt, maar ook hoe zorgvuldig de gemeente zulke ingrijpende besluiten neemt en onderbouwt.
De zoektocht naar een nieuwe plek voor de nachtopvang begon nadat de rechter in februari 2025 de vergunning voor de opvang aan de Stationsweg vernietigde. Na een tijdelijke verhuizing naar De Sterrenberg moest er vóór mei 2026 een permanente plek zijn.
In eerste instantie viel gebouw 85/86 op het World Food Center (WFC) meteen af. De reden in de gemeentelijke stukken was helder: “Niet beschikbaar, want bestemd voor andere functie.” In het pand zat ROOTS Innovation Hub, een door de gemeente zelf ondersteunde plek voor start-ups in de foodsector.
Toen andere opties zoals De Vleugel afvielen, kwam ROOTS in november 2025 toch weer op de shortlist. Omdat de bruikleenovereenkomst tussen de gemeente en Stichting ROOTS volgens interne stukken een opzegtermijn van drie maanden had, veranderde de status van het gebouw intern ineens van ‘niet beschikbaar’ naar bruikbaar.
ROOTS scoorde het slechtst van allemaal
Eind november 2025 lag er een ambtelijke vergelijking van vijf locaties op tafel, waarin ook bevindingen van adviesbureau Beijer en het Leger des Heils waren verwerkt. De vergelijking was opgebouwd rond vier factoren: snelheid, omgeving, financiën en het langetermijnperspectief. Per onderdeel deelden de opstellers één of twee plussen of minnen uit. Die werden zonder aparte weging bij elkaar opgeteld. Het was geen rapportcijfer, maar maakte wel zichtbaar hoeveel positieve en negatieve punten iedere locatie kreeg.
De uitkomst was opvallend:
- Next Level (Nieuwe Stationsstraat 28): +11 en -1
- ROOTS (Nieuwe Kazernelaan 2-D): +3 en -8
ROOTS eindigde daarmee als hekkensluiter. Het pand kreeg dubbele minnen voor de benodigde verbouwing, de ruimtelijke procedure, de beheersbaarheid van de omgeving en het langetermijnperspectief.
Next Level kwam overtuigend bovenaan te staan. De eigenaar was bereid het pand aan de gemeente te verkopen en volgens het Leger des Heils was de locatie functioneel optimaal, met een lager risico op weerstand uit de buurt. Het voornaamste bezwaar van de gemeente was dat de dagopvang vlakbij ligt, wat mogelijk zou leiden tot concentratie van overlast.
De matrix verdwijnt uit het zicht
De vergelijkingsmatrix waarin ROOTS onderaan stond, werd als ‘intern hulpmiddel’ bestempeld en niet aan het college voorgelegd. In de hoofdtekst van het uiteindelijke collegevoorstel stond enkel dat Next Level “geschikt” was en ROOTS “geschikt te maken”. Het totaalbeeld – waarin Next Level op één stond en ROOTS op de laatste plaats – ontbrak in de samenvatting voor de wethouders. Wel zat het volledige advies van het Leger des Heils als bijlage bijgevoegd.
Begin december kantelde het advies na overleg met wethouder Bram van der Beek. De plus/min-matrix werd daarna niet opnieuw gescoord: ROOTS bleef daarin de slechtst scorende locatie. Wel werd de kwalitatieve beoordeling van de locaties verder aangevuld. Volgens Van der Beek was de vergelijking van 28 november nog een concept waarin niet alle informatie was verwerkt.
De argumentatie verschoof naar ‘spreiding’: de nachtopvang moest naar het stationsgebied om de maatschappelijke voorzieningen over de stad te verdelen. Dit criterium ‘spreiding’ stond echter niet in de selectiecriteria die kort daarvoor waren vastgesteld. In de latere kwalitatieve beoordeling werd ‘spreiding van overlast ook buiten het centrum’ als argument vóór ROOTS opgenomen. Bij Next Level werd de combinatie met de nabijgelegen dagopvang juist als ‘concentratie van overlast’ aangemerkt.
Van der Beek zegt dat na 28 november ook argumenten over veiligheid, beheersbaarheid en omgeving zijn toegevoegd en wijst op de dagopvang, coffeeshops en de ‘zorgelijke veiligheidsbeleving’ rond de Nieuwe Stationsstraat. Daarnaast speelde voor hem mee dat de gemeente na jaren van tijdelijke opvanglocaties nu nadrukkelijk een permanente oplossing wilde. Tijdelijke locaties kostten volgens hem veel inzet en geld en zorgden voor onzekerheid bij daklozen, medewerkers en zorgaanbieders. “Er is eigenlijk geen optimale locatie”, aldus Van der Beek. Juist daarom wilde hij voorkomen dat opnieuw voor een tijdelijke oplossing werd gekozen in afwachting van een betere plek.
Nieuwe argumenten nemen de overhand
In de daaropvolgende versies van het voorstel werden de teksten aangepast. Van der Beek bestrijdt dat daarmee de argumentatie aan een al gemaakte keuze werd aangepast. Volgens hem waren enkele zaken in het conceptmemo anders geformuleerd dan in het definitieve rapport en ging het erom die formuleringen met elkaar in overeenstemming te brengen.
Op 16 december stemde het college in met het voorstel. Het koos daarmee voor een locatie die in de interne plus/min-matrix het slechtst scoorde. Economiewethouder Arnold Versteeg bevestigt tegenover de Edese Vos dat hij bij de besluitvorming bekend was met die matrix en met de veel hogere score van Next Level.
De Woo-stukken tonen niet aan dat de matrix is gemanipuleerd. Ze laten wel zien dat de uiteindelijke keuze niet uit deze locatievergelijking volgde. De plus/min-matrix werd niet opnieuw gescoord, terwijl in de latere kwalitatieve beoordeling nieuwe argumenten over spreiding, veiligheid en concentratie van overlast werden toegevoegd. Die bredere afweging gaf uiteindelijk de doorslag voor ROOTS.
Voor donateurs: de volledige reconstructie
Donateurs van de Edese Vos krijgen toegang tot de uitgebreide reconstructie, met de volledige tijdlijn, aanvullende interne correspondentie en meer details over de juridische en economische discussie. Zij ontvangen de link via de nieuwsbrief.
Lees ook deel 2: Nachtopvang botst met Edese ambities voor foodinnovatie.
Men wil niet weten hoeveel overlast er nu al is van de dagopvang naast Next Level (Stationsstraat), een nachtopvang zou een ramp zijn voor de leefbaarheid van de omgeving Stationsstraat. Jammer dat dit niet wordt meegenomen in dit journalistieke artikel, dus de daadwerkelijke redenen waarom er begrijpelijkerwijs door de gemeente niet voor Next Level is gekozen.
Dat punt is wel degelijk meegenomen. De gemeente noemt de concentratie van overlast rond de Nieuwe Stationsstraat uiteindelijk als belangrijk bezwaar tegen Next Level.
Juist daarom is de gang van zaken opmerkelijk. Die concentratie was niet als afzonderlijk afwegingscriterium opgenomen in de vergelijking waarin Next Level veruit het beste en ROOTS het slechtste scoorde. Pas in de laatste fase kreeg dit argument veel meer gewicht.
De journalistieke vraag is dus niet of er begrijpelijke bezwaren tegen Next Level waren, maar waarom die bezwaren niet vanaf het begin op die manier in de beoordeling zaten en waarom ze in korte tijd zo doorslaggevend werden dat de uitkomst van de eerdere vergelijking feitelijk werd omgekeerd. Dat zegt iets over de onvolledigheid en ontwikkeling van het gemeentelijke afwegingsproces.
Bijzondere gang van zaken!
Ja en nu willen we natuurlijk weten wat in de plus/min-matrix -8 betekent. -8 is slecht en meerdere dubbel minnetjes is slecht, ok. Wat scoorde er slecht bij ROOTS?
En: Waarom ROOTS Innovation Hub ‘wegduwen’? Die zat er al, die plek was helemaal niet leeg en beschikbaar, daar is eerst het huurcontract van ROOTS Innovation Hub voor beëindigd om het leeg te krijgen?
Eind 2025 schrijft Edese Vos: ‘ROOTS ondersteunt sinds 2020 startende bedrijven in de agrifoodsector op het WFC-terrein. In gebouw 86 zijn momenteel vijftien start-ups gevestigd; in totaal maken 51 bedrijven gebruik van de faciliteiten van ROOTS. Volgens De Boer is de bezettingsgraad ongeveer 97 procent en was de stichting met de gemeente juist in gesprek over uitbreiding vanwege het succes van het concept.’ (volgens mij een hub van 3 gebouwen?)
Dat klinkt als een soort ‘perfect presterend’ initiatief sinds 2020. Verder is ROOTS als stichting juist opgericht in 2019 om specifiek op het WFC-terrein een hub vormen wat inherent een lokaal cluster is met voor deze regio en sector relevante start-ups. Food Valley blijft Food Valley, Wageningen universiteit en alles erom heen blijft ook en ROOTS lijkt een super succes? En nu? Hoe gaat het verder met de food start-up hub die weg moet?
ROOTS was al een succes, nu moet de nieuwe bestemming van het pand zich nog bewijzen en met een -8 klink alsof er een succes (ROOTS) wegmoet en er mogelijk een problematisch/onderpresterende bestemming voor terug komt.
Die -8 vraagt wellicht wat uitleg. Het is geen rapportcijfer voor ROOTS als initiatief, maar een beoordeling van het gebouw en de geschiktheid daarvan voor de nachtopvang. Gebouw 85/86 kreeg in de vergelijking 3 plussen en 8 minnen. Dubbele minnen waren er onder meer voor de benodigde verbouwing, de planologische procedure, de beheersbaarheid van de omgeving en het langetermijnperspectief.
Het gebouw was inderdaad niet leeg. Aanvankelijk viel het zelfs af als ‘niet beschikbaar/bestemd voor andere functie’. Het kwam weer in beeld toen bleek dat de bruikleenovereenkomst met ROOTS een opzegtermijn van drie maanden had. Voor ROOTS en de start-ups wordt nog vervangende huisvesting gezocht.
De vergelijking in je laatste alinea gaat daarom niet op: de score zegt niets over het succes van ROOTS als start-uphub en ook niets over het functioneren van de nachtopvang. Het gaat uitsluitend om de vraag hoe geschikt gebouw 85/86 als locatie voor die nachtopvang werd beoordeeld.
Bedankt voor de uitleg en excuses voor mijn onduidelijke formulering.
Het is volledig duidelijk in dit artikel dat de -8 niet gaat over het initiatief Roots en ik weet dat ROOTS juist een groeiend succes is! Goed om nu te kunnen lezen waar het voor stond.
Dus ik vrees dat dat gebouw (of groep gebouwen) met allemaal verbouwingen en procedures (bedankt voor de uitleg! over de minnetjes) duur veranderd wordt TERWIJL ROOTS ZELF AL EEN SUCCESVOLLE INNOVATIE HUB IS, en vrees dat zoals ik zei ‘er mogelijk een problematisch/onderpresterende bestemming voor terug komt’, want misschien wordt de nachtopvang op die plek niet zo een fraai succes en goede match met de omgeving, terwijl innovatie hub ROOTS dat al wel is. ‘Never change a winning team’ maar dan toegepast op dat die locatie al een succes is met ROOTS met een positieve impact op de samenleving…
Ik denk dat de opvang ergens anders een betere match met minder financiële en maatschappelijke kosten had kunnen vinden. Jammer dat ROOTS weg moest hierom.
Volgens mij draagt De Ontmoeting zelf bij aan de overlast. Er komen mensen die daar overdag op de bank liggen te slapen en overlast veroorzaken. De Ontmoeting biedt daar ruimte voor.
De bezoekers die zich gedragen en een voorbeeld zijn, worden juist geweerd. De mensen op straat die echt geholpen willen worden, zie je daar niet. Zij schamen zich.
Sinds vandaag wordt er een brief uitgedeeld waarin staat dat mensen die thuisloos zijn, maar wel een woning hebben, vanaf 1 oktober niet meer welkom zijn. Dat treft ook mensen die De Ontmoeting in de beginperiode hebben geholpen met projecten en klusjes en met het doorverwijzen en begeleiden van dakloze mensen. Bij overlast in de buurt traden deze bezoekers ook op.
Tegelijk gaat Meet-Inn stoppen, terwijl daar veel sociaal geïsoleerde mensen kwamen. Bij Meet-Inn draaide het om een gesprek, een maaltijd en hulp. Rondhangen op de bank en drugsgebruik werden er niet toegestaan. Daar was dan ook weinig overlast.
Niet iedere dakloze is verslaafd of veroorzaakt overlast. De mensen die vooruit willen, blijven vaak juist buiten beeld.
Ik wil daaraan toevoegen dat het straatteam van het Leger des Heils dit naar mijn ervaring al jaren doet. Op foto’s zie je vooral de mensen die zichtbaar in het centrum rondhangen. De dakloze jongen die zich netjes wast en kleedt en zijn leven weer probeert op te bouwen, blijft buiten beeld. Die past kennelijk niet bij het beeld van een dakloze op de website.
Toen ik daar woonde en zelf mijn zaken probeerde te regelen, werd mij dagelijks verteld: “Jeroen, wij gaan jou helpen verhuizen.” Op de dag van de verhuizing kwam niemand opdagen. Ik heb mijn gespaarde inboedel zelf met een winkelwagen heen en weer gebracht. Na de verhuizing verscheen er wel iemand met een camera om foto’s voor de website van het Leger des Heils te maken.
Mijn ervaring is dat ik meer echte hulp kreeg van partijen als Meet-Inn, de kinderboerderij en de kerk.
[Deze reactie is door de redactie licht ingekort en geredigeerd, zie ons moderatiebeleid]