Gastauteur
Participatie is al jaren een terugkerend thema in de Edese politiek. Inwoners worden vaker betrokken bij plannen, maar tegelijk klinkt regelmatig de kritiek dat hun invloed beperkt blijft. Veel trajecten beginnen pas als de hoofdlijnen al vastliggen.
Initiatiefnemer Daan Overeem stelt daarom een prikkelende vraag: kunnen we niet beter stoppen met het woord participatie? Volgens hem is een andere manier van denken nodig, waarin inwoners vaker zelf het initiatief nemen en overheden als gelijkwaardige partner samenwerken met initiatieven uit de samenleving.
Overeem werkt momenteel met een groep betrokken Edenaren aan het idee voor een lokaal Huis van Actief Burgerschap – een plek waar inwoners, organisaties, bedrijven en bestuurders elkaar kunnen ontmoeten en ideeën kunnen ontwikkelen. In onderstaande bijdrage licht hij zijn visie toe.
Opinie
Stop met het woord participatie
Het woord participatie klinkt mooi. Maar in de praktijk werkt het vaak anders.
Veel inwoners herkennen het wel: de gemeente organiseert een inspraakavond. Er ligt een plan op tafel dat voor 95 procent al vaststaat. En dan mogen bewoners nog wat schuiven met details. Misschien een bankje verplaatsen. Misschien een paadje aanpassen.
Daarna gaat iedereen weer naar huis met hetzelfde gevoel: we mochten meedenken, maar niet meebeslissen.
Dat is precies waar het vertrouwen langzaam afbrokkelt.
Van participatie naar actief burgerschap
Misschien moeten we daarom een stap verder gaan. Misschien moeten we stoppen met het woord participatie.
Participatie betekent eigenlijk: jij mag meedoen met mij. De overheid bepaalt het speelveld, de regels en de agenda. En burgers mogen op een bepaald moment aanschuiven.
Maar wat als we het omdraaien?
Wat als inwoners zelf met ideeën komen – en de overheid daarbij aansluit? Wat als overheden, bedrijven en inwoners op basis van gelijkwaardigheid samenwerken aan oplossingen voor hun stad?
Ik noem dat liever actief burgerschap.
De kracht van initiatieven van onderop
Overal in Nederland zie je het gebeuren.
Bewoners leggen samen een park aan. Starten een energiecoöperatie. Organiseren zorg voor elkaar in hun dorp. Of beginnen een initiatief om hun straat of buurt leefbaarder te maken.
Dat zijn geen kleine dingen. Dat is de samenleving zelf die in beweging komt.
Er zijn inmiddels miljoenen Nederlanders die op een of andere manier maatschappelijk actief zijn. Als je die energie weet te bundelen, ontstaat er iets krachtigs: een beweging van onderop.
Maar daarvoor hebben mensen ruimte nodig. Ruimte om elkaar te ontmoeten, ideeën te delen en samen plannen te maken.
Ruimte geven in plaats van sturen
De rol van de overheid hoeft daarbij niet kleiner te worden, maar wel anders.
De overheid hoeft niet altijd degene te zijn die alles bedenkt, organiseert en controleert. Soms is het juist krachtiger wanneer initiatieven uit de samenleving zelf ontstaan en de overheid helpt om ze mogelijk te maken.
Niet door ze over te nemen of dicht te regelen, maar door ruimte te geven, obstakels weg te nemen en waar nodig te ondersteunen.
Dat vraagt om een andere houding. Minder denken vanuit systemen en procedures, en meer vanuit vertrouwen in wat inwoners zelf kunnen organiseren.
Een huis voor ideeën
Op verschillende plekken in Nederland wordt daarom gewerkt met een Huis van Actief Burgerschap.
Zo’n huis is geen politieke organisatie en geen gemeentelijk loket. Het is een plek waar bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en ook mensen uit de overheid elkaar kunnen ontmoeten.
Een plek waar je op een zeepkist kunt gaan staan met een idee.
Een idee voor een buurtinitiatief. Voor een nieuw project. Voor een maatschappelijk probleem dat opgelost kan worden.
Soms ontstaat er een debat. Soms een samenwerking. Soms gewoon een goed gesprek dat mensen verder helpt.
Het belangrijkste is dat ideeën niet eerst door een systeem hoeven voordat ze gehoord worden.
Een experiment in Ede
Ook in Ede proberen we nu zo’n plek te creëren.
Met een kleine groep betrokken mensen – uit verschillende hoeken van de samenleving – verkennen we of hier een lokaal Huis van Actief Burgerschap kan ontstaan. Cultura heeft aangeboden om ruimte te bieden voor bijeenkomsten.
Het idee is eenvoudig: bewoners, bedrijven, organisaties en politici kunnen elkaar daar ontmoeten. Niet om een dichtgetimmerd plan te bespreken, maar om samen te ontdekken wat er mogelijk is.
Misschien werkt het. Misschien moet het onderweg worden aangepast. Misschien mislukt het zelfs.
Maar we moeten ergens beginnen.
Vertrouwen geven
Wat hiervoor nodig is, is eigenlijk heel simpel: vertrouwen.
Vertrouwen dat inwoners zelf met oplossingen kunnen komen voor wat er speelt in hun leefomgeving. Vertrouwen dat niet alles vooraf vastgelegd hoeft te worden in regels en procedures.
En misschien ook het vertrouwen van de overheid dat ze niet alles zelf hoeft te organiseren.
Soms is het genoeg om ruimte te geven.
De vraag aan Ede
De komende tijd zullen we zien hoe dit initiatief zich ontwikkelt. In andere steden en dorpen ontstaan al mooie voorbeelden van actief burgerschap. Elke plaats geeft daar zijn eigen vorm aan.
De vraag is eigenlijk heel eenvoudig:
Durven we in Ede een stap verder te gaan dan participatie?
Durven we ruimte te geven aan ideeën van inwoners zelf?
Want uiteindelijk maken mensen samen de samenleving.
Daan Overeem is initiatiefnemer van verschillende maatschappelijke projecten in Ede en zet zich al jaren in voor burgerinitiatieven in de stad. Momenteel werkt hij met een groep Edenaren aan het opzetten van een lokaal Huis van Actief Burgerschap, een plek waar inwoners, organisaties en bestuurders ideeën kunnen uitwisselen en samen aan initiatieven voor de stad kunnen werken.
Start ‘Huis van Actief Burgerschap’ in Ede
Op vrijdag 8 mei gaat in Ede het Huis van Actief Burgerschap van start. Dit initiatief van inwoners wil burgerparticipatie concreter maken met een fysieke plek waar bewoners, overheid, organisaties en bedrijven samen werken aan maatschappelijke vraagstukken. De initiatiefnemers pleiten voor echte inspraak: inwoners moeten eerder en gelijkwaardiger betrokken worden bij plannen.
Ede sluit hiermee aan bij een groeiende landelijke beweging, ondersteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken. De startbijeenkomst vindt plaats in Atrium Cultura van 15.00 tot 17.00 uur. Belangstellenden zijn welkom om mee te denken, ideeën te delen of zelf het woord te nemen.
Schrijf een reactie