Rechter: Warmtebedrijf schond meld- en informatieplicht

Het Warmtebedrijf Ede heeft de gemeente niet tijdig geïnformeerd over twee grote incidenten in 2024 en verstrekte daarna ook niet alle wettelijk verplichte informatie. Dat heeft de rechtbank Gelderland geoordeeld. Ruim twee jaar na de massale warmtestoring en herhaalde rook- en geuroverlast blijven de opgelegde lasten onder dwangsom in stand.

De uitspraak van de rechtbank Gelderland is bijzonder. Het is de eerste gepubliceerde rechterlijke uitspraak over de regeling van zogenoemde ongewone voorvallen onder de nieuwe Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Uitgerekend het Warmtebedrijf Ede is daarmee de eerste onderneming waarvoor een rechter uitlegt hoe deze nieuwe meldplicht in de praktijk werkt.

Melden is geen formaliteit

Op het eerste gezicht lijkt het om een procedurele kwestie te gaan: een bedrijf moet een incident melden. Maar volgens de rechtbank gaat die verplichting veel verder dan een formaliteit.

De gedachte achter de Omgevingswet is dat de overheid onmiddellijk moet weten wanneer zich een ernstig incident voordoet dat gevolgen kan hebben voor de fysieke leefomgeving. Alleen dan kan de gemeente of de omgevingsdienst direct beoordelen of ingrijpen nodig is, bijvoorbeeld door een toezichthouder te sturen, zelf metingen te verrichten, aanvullende maatregelen te eisen of de omgeving te informeren.

Daarom moet een bedrijf een ongewoon voorval zo snel mogelijk melden bij het bevoegd gezag. In de wet heet dat ‘onverwijld’. Dat betekent volgens de rechtbank niet: wachten totdat alle feiten bekend zijn. Zodra duidelijk is dat sprake is van een ernstig incident met mogelijke gevolgen voor mens of milieu, moet het bevoegd gezag direct worden geïnformeerd.

Daar blijft het niet bij. Daarnaast moet het bedrijf uitleggen wat er is gebeurd, welke gevolgen het incident had, welke maatregelen zijn genomen en welke informatie verder beschikbaar is. Volgens de rechtbank ging het juist op die twee punten mis.

Twee incidenten in 2024

De zaak draait om twee gebeurtenissen begin 2024 waarover de Edese Vos uitgebreid heeft bericht.

De eerste betreft de grote warmtestoring van januari 2024, waardoor ongeveer 2.000 huishoudens twee dagen zonder of met onvoldoende warmte zaten. Volgens de rechtbank waren de problemen het gevolg van de verbranding van te natte biomassa, wat de Edese Vos destijds als eerste boven water kreeg. Het Warmtebedrijf had de gemeente eerder moeten informeren dat sprake was van een ongewoon voorval.

De tweede gebeurtenis speelde in februari 2024. Rond de biomassacentrale aan de Geerweg ontstonden opnieuw rook- en geuroverlast. Omwonenden dienden tientallen klachten in. Ook hierover oordeelt de rechtbank dat het Warmtebedrijf de meldplicht heeft overtreden.

Daarnaast stelt de rechtbank vast dat het bedrijf niet alle informatie heeft verstrekt die op grond van de Omgevingswet verplicht is. Dat bepaalde gegevens op dat moment nog niet beschikbaar waren, ontslaat een bedrijf volgens de rechtbank niet van de plicht om die later alsnog te verzamelen en aan het bevoegd gezag te verstrekken.

Gemeente kreeg gelijk

Het Warmtebedrijf voerde onder meer aan dat de gebeurtenissen nog tot de normale bedrijfsvoering behoorden en dat er wel contact was geweest met de overheid. Ook stelde het bedrijf dat bepaalde informatie eenvoudigweg niet beschikbaar was.

De rechtbank gaat daar niet in mee. Volgens de rechter was wel degelijk sprake van ongewone voorvallen waarvoor de meldplicht gold. Ook oordeelt de rechtbank dat de informatievoorziening onvoldoende was. Daarmee kreeg de gemeente Ede gelijk en blijven de eerder opgelegde lasten onder dwangsom in stand.

Die dwangsommen zijn bedoeld als stok achter de deur. Bij een volgende overtreding kan het Warmtebedrijf opnieuw een dwangsom verbeuren als het nalaat een ongewoon voorval tijdig te melden of de wettelijk verplichte informatie te verstrekken.

Belangrijke juridische bouwsteen

Voor Ede is de uitspraak meer dan een juridische primeur.

Na de grote storing in januari 2024 publiceerde de Edese Vos op basis van interne bronnen al dat de problemen werden veroorzaakt door natte biomassa en dat het Warmtebedrijf hierover veel eerder duidelijkheid had dan naar buiten werd gebracht. Ook de gebrekkige informatievoorziening richting de gemeente en inwoners vormde vanaf het begin een terugkerend thema in onze berichtgeving.

De gemeente legde het Warmtebedrijf vervolgens lasten onder dwangsom op wegens het overtreden van de meld- en informatieplicht. Met deze uitspraak bevestigt de rechtbank dat die handhaving terecht was.

De uitspraak vormt daarmee een belangrijke nieuwe bouwsteen in een dossier waarin de informatievoorziening door het Warmtebedrijf al geruime tijd onderwerp van discussie is. Ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM) uitte eerder kritiek op de manier waarop het bedrijf tijdens haar onderzoek informatie verstrekte.