Edese Vos

Wie durft zijn baas tegen te spreken?

john berends
John Berends, de Gelderse commissaris van de koning. Beeld: NOS.

Als bestuurders grensoverschrijdend gedrag laten zien of discutabele besluiten nemen, wie spreekt hen dan tegen?

Deze week legde de Gelderse commissaris van de koning, John Berends, zijn taken neer. Er komt een onderzoek naar zijn zonnekoninggedrag. Politiek verslaggever Albert Heller van de Gelderlander had ontdekt dat Berends ambtenaren zou intimideren en dat er sprake was van een onveilige werkcultuur op het provinciehuis in Arnhem.

Ambtenaren werden afgesnauwd als ze Berends van advies voorzagen. Ze werden onder druk gezet om vooral niet hun eigen mening te geven over de organisatieveranderingen die hij wilde, en die hem meer macht zouden geven. Ze praatten hem naar de mond, bang als ze waren voor hun functie.

Geconfronteerd met deze ellende deed Berends een ‘Van Nieuwkerkje’ dat ik in mijn eigen woorden als volgt samenvat: “Mijn werk is topsport, dan worden er wel eens mensen vermalen. Hoort erbij. Sorry als je daar niet tegen kunt. Of zo.”

Er was dus geen gezonde tegenspraak in deze overheidsorganisatie en daardoor ging het mis. Wanneer zoiets naar buiten komt, heeft het al veel te lang door kunnen etteren. Maar weinig mensen durfden hun mond open te doen of ze pasten zelfcensuur toe. De ambtenaren in gewetensnood wilden niet met hun namen in de krant en spraken dus onder bronbescherming met de journalist.

Baasjes die hun boekje te buiten gaan

Ook in het Edese bestuur zijn er baasjes die hun boekje te buiten gaan. En enablers die het laten gebeuren. Een burgemeester die kritische burgers en journalisten liever kwijt dan rijk is, en raadsleden die hem niet tegenspreken en corrigeren, zelfs herbenoemen. Een gemeentesecretaris die hard wil escaleren, en een communicatieadviseur die dan niet tegen zijn baas zegt: “Dit lijkt me niet integer, noch verstandig, het kan als een boomerang bij ons terug komen.”

Je baas tegenspreken, je kunt er wat mij betreft niet vroeg genoeg mee beginnen. In mijn allereerste baan als eindredacteur van een tijdschrift had ik een dominante baas die een wissel trok op zowel de kwaliteit van ons blad als op de mensen die voor hem werkten. Ik probeerde dat bespreekbaar te maken, maar hij denderde door. Toen ik de zaak aankaartte in een brief aan zijn medebestuurders was het hommeles.

Hij ontsloeg me.

Nu zou je kunnen zeggen: “Beetje dom, je eerste baan, waarom ga je die confrontatie aan?” Maar ik heb daar geen moment van spijt van gehad. Bij mijn volgende werkgever was de cultuur een stuk opener en professioneler. Mijn oude baas stelde een nieuwe eindredacteur aan die wél naar zijn pijpen danste, zette zijn beleid onverminderd voort en luidde daarmee de ondergang van het blad in.

Zonder tegenspraak geen verbetering

Ook in mijn huidige rol neem ik geen blad voor de mond. Zonder gezonde tegenspraak gedijt geen enkele organisatie en kom je niet tot verbetering en innovatie. In een cultuur die wél open is, gedijen mensen en komen ze tot bloei. Confrontatie is niet altijd makkelijk, maar wel nodig.

Dus als in de provinciale of gemeentelijke organisatie niemand de grote baas durft tegen te spreken, is dat een rode vlag. Dan kan het moment komen dat een journalist, een buitenstaander, het moet doen. Net zoals in het bekende sprookje over de nieuwe kleren van de keizer. Het was een kind dat riep dat de beste man eigenlijk in zijn nakie liep.

Avatar van Marc van der Woude

Marc van der Woude

Combineert onderzoeksjournalistiek en innovatie om de 'tegenmacht' van burgers te versterken. Verbindt bij de Edese Vos journalisten, bronnen en onderzoekers. Gaat tot het gaatje om transparantie te krijgen.

Schrijf een reactie

Mis niets, meld je aan!

Blijf actief op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen in Ede. Meld je aan voor de mail van de Edese Vos.