Marco te Brömmelstroet
Ede maakt een fundamentele omslag in de aanpak van verkeersveiligheid: niet kinderen moeten zich aanpassen aan het verkeer, maar het verkeer aan het kind.
Elke dag gaan bijna 12.000 kinderen in Ede naar de basisschool. Iedereen vindt het belangrijk dat zij veilig kunnen reizen. Toch blijft het verkeer in Ede op bijna ieder kruispunt en rotonde gevaarlijk voor onze kinderen.
Vaak bleef het beleid hangen bij banners zoals “Wij Gaan Weer Naar School” of lessen die kinderen waarschuwen dat de straat gevaarlijk is. Met een nieuwe campagne en aanpak lijkt de gemeente nu eindelijk een andere koers te kiezen. Wat is er veranderd? Om dat te begrijpen, kijken we terug naar de afgelopen jaren.
2023 – De aandacht ligt vooral bij het gedrag van kinderen
Op 14 april 2023 bezoekt wethouder Peter de Pater basisschool De Triangel. Samen met een neuroloog van het ziekenhuis en Sportservice Ede deelt hij gesponsorde fietshelmen uit aan kinderen van groep 4/5. Ede Stad kopt: ‘Basisschoolleerlingen in de gemeente Ede leren veilig fietsen’. De boodschap: als je naar school fietst, moet dat veilig en verantwoord, dus mét een fietshelm.
Een helm dragen is natuurlijk niet per se een slecht idee. Maar de onbedoelde boodschap is dat fietsen op zichzelf gevaarlijk zou zijn, terwijl dat niet klopt. Kinderen vallen veel vaker van een trap, in de speeltuin of tijdens het spelen in het bos. Fietsen is juist enorm gezond: kinderen worden fitter, kunnen zich beter concentreren en worden zelfstandiger.
De aanpak kent nog een tweede risico. Als kinderen – en hun ouders – leren dat fietsen gevaarlijk is, durven ze minder snel zelf te lopen of fietsen. Hun gevoel van veiligheid krimpt. Daardoor brengen ouders hen juist vaker met de auto, wat het verkeer nóg drukker en gevaarlijker maakt.
Het echte gevaar blijft intussen buiten beeld: grote, snelle auto’s. In het bericht wordt bijvoorbeeld nergens genoemd dat in Nederland jaarlijks ongeveer 685 kinderen (0–14 jaar) ernstig gewond raken bij een verkeersongeval: gemiddeld bijna twee per dag. Maar liefst 17 kinderen per dag zijn betrokken bij een aanrijding, wat een traumatische ervaring kan zijn. Deze ongelukken ontstaan vaak in confrontatie met automobilisten. Dat perspectief ontbreekt volledig wanneer de focus uitsluitend ligt op ‘veilig gedrag’ van kinderen.
De raad stuurt aan op een kindernorm
Twee weken vóór dit schoolbezoek stemt de gemeenteraad over een motie van D66 en GroenLinks: het verkeersbeleid moet zich richten op de norm dat kinderen vanaf 8 jaar zelfstandig en veilig naar school kunnen fietsen. Verschillende partijen stemmen tegen, waaronder GemeenteBelangen, de partij van de wethouder. Maar de motie wordt met 61% van de stemmen aangenomen. Daarmee krijgt het college de opdracht om daadwerkelijk in beweging te komen.
2024 – Onderzoek laat zien wat werkt, maar ook wat moeilijk is
Op 23 februari 2024 schrijf ik over een bijzonder experiment bij basisschool De Ontdekking. De schoolomgeving wordt ingericht vanuit het perspectief van kinderen. Een jaar later verschijnt een wetenschappelijke studie: we weten heel goed hoe we schoolomgevingen kindvriendelijk en veilig kunnen maken. Maar het blijkt lastig dit voor elkaar te krijgen als scholen en gemeente het niet actief oppakken en ouders en buren dit grotendeels zelf moeten organiseren.
Op 3 april 2024 verschijnen de resultaten van een onderzoek onder alle 61 basisscholen in Ede. De meeste scholen en ouderraden steunen de ambitie dat kinderen vanaf 8 jaar zelfstandig naar school moeten kunnen. Maar zij zeggen ook dat dit nu vaak niet kan. Ze willen graag meewerken, maar vragen nadrukkelijk om een actievere rol van de gemeente.
Op 14 november dienen D66, GroenLinks, MME, VVD, PvdA en ChristenUnie een tweede motie in. De boodschap: laat nu concrete resultaten zien op straat. De motie wordt bijna unaniem aangenomen.
2025 – De doorbraak: kinderen centraal, niet het verkeer
Op 18 juni 2025 komen directeuren en ouderraden van 21 basisscholen samen in het raadhuis. De gemeente wil een volledig beeld krijgen van problemen op schoolroutes. Het doel wordt luid en duidelijk uitgesproken: “De gemeente Ede wil dat alle kinderen vanaf 8 jaar zelfstandig, veilig en met plezier naar school kunnen lopen of fietsen.” Er volgt onderzoek naar de belangrijkste routes en knelpunten. Dat levert 57 knelpunten en 15 concrete maatregelen op die vanaf 2026 worden aangepakt.
Op 20 november bezoekt de wethouder opnieuw een basisschool, ditmaal met een totaal andere insteek dan in 2023. Geen doktersjassen, geen helmen, geen nadruk op wat kinderen moeten leren om ‘veilig’ te zijn. Ede Stad kopt nu: ‘Gemeente Ede zet eerste stappen voor veilige en actieve schoolroutes’.
De Pater overhandigt de Stap & Trap-koffer, vol lesmateriaal waarmee kinderen leren hoe zij samen met ouders, buren en leerkrachten kunnen meewerken aan veiligere straten. De opdrachten gaan over minder auto’s, meer ruimte voor lopen en fietsen, en een openbare ruimte waarin kinderen centraal staan – niet het verkeer.
Hoe maken we de straat ‘kinderproof’?
Tegenover XON zegt De Pater:
“Kinderen hebben recht op een veilige route naar school.”
“In de bebouwde kom worden fietsers straks de hoofdgebruiker. Dat is moderne stadsinrichting en hoort bij alle beleidsstukken die we hebben aangenomen.”
“Kinderen moeten gezien worden en de maximumsnelheid moet omlaag.”
“Laat kinderen zo vroeg mogelijk zelfstandig naar school gaan. Breng ze niet altijd weg.”
Het gevaar wordt nu dus wél expliciet benoemd: te hard rijdende auto’s en straten die niet kindvriendelijk zijn. Het draait niet langer om hoe kinderen zich moeten aanpassen aan het verkeer – het gaat erom hoe het verkeer moet worden aangepast aan kinderen.
Acht basisscholen melden zich aan voor de Kopgroep Op Eigen Benen. Zij gaan experimenteren met maatregelen die elders al goed werken: autoluwe schoolstraten, veilige oversteekplekken, meer ruimte voor fietsers en heldere kindroutes.
De gemeente werkt inmiddels met een team dat Commissie Zelfstandig naar School heet. De omslag is zichtbaar: we proberen niet langer kinderen ‘verkeersproof’ te maken, maar richten ons op het kinderproof maken van de straat.
De fundamentele omslag van 2023 naar 2025
Na jaren waarin campagnes vooral gericht zijn op het gedrag van kinderen, komt eindelijk het echte probleem in beeld: de omgeving is niet veilig genoeg. De nieuwe aanpak legt de verantwoordelijkheid waar die hoort – bij volwassenen, de gemeente en de inrichting van de straat.
Dat is een belangrijke en hoopvolle stap richting een Ede waar kinderen zich vrij en veilig kunnen bewegen. De vraag is hoe de wethouder in zijn laatste maanden deze koers nog weet te versterken – en vooral hoe een nieuwe coalitie de komende jaren deze lijn vasthoudt. Want als dat lukt, kunnen steeds meer kinderen in Ede zelfstandig, veilig en fijn naar school.
Meer van de weg fysiek gescheiden fietspaden, minder fietspaden die onderbroken zijn (bv waarbij je ineens aan de andere kant verder moet), overzichtelijkere kruisingen, en het groen op die plekken laag houden, lijken me zowel voor auto als fiets veel veiliger.
Als we scherper hebben dat kinderen centraal zouden moeten staan, dan zijn de oplossingen inderdaad niet ingewikkeld. Dit is daarom ook geen technisch vraagstuk, maar vooral een politiek.
Al meer dan twintig jaar worden aanpassingen gedaan vanwege het gedrag van kinderen. Om maar een voorbeeld te noemen: omdat scholieren zich massaal niet aan de verkeersregels hielden bij het oversteken – en er meerdere ongelukken waren – kwam er een rotonde bij de Tooroplaan.
Dit soort aanpassingen zien we in heel Ede, in het hele land en op allerlei niveaus. En niet alleen voor kinderen. Berucht zijn de maatregelen van de gemeente bij bepaalde verkeerssituaties, die juist vaak ongelukken veroorzaken. Een voorbeeld is de Stationsstraat: voor fietsers is het er onveiliger geworden. Vroeger was het overzichtelijk, nu zwalken auto’s door de straat en rijden ze zo ongeveer in je nek te hijgen. Voor fietsers en automobilisten is het er niet prettig.
Mensen houden zich niet aan de regels, er is te weinig geld voor personeel en handhaving, en uiteindelijk leven we in een maatschappij waar iedereen maar doet waar hij zin in heeft en niemand nog rekening met elkaar houdt. En waar ouders hun kinderen niet meer opvoeden.
Beste Derk. Even los van je cynische kijk op deze situatie; wat is precies wat je dan voorstelt in relatie tot wat er in dit artikel wordt besproken?
Huh, de Stationsweg is bij uitstek de mooiste fietsroute geworden, ik geniet er bijna dagelijks van en kijk automobilisten die zulk gedrag vertonen nadrukkelijk aan. Met name de vele lichte drempels maken het voor autos nutteloos om er tempo te maken. Geduld is een schone zaak. Fietsers hebben het er meestal prima, autos hebben er naast bestemmingsverkeer niks meer te zoeken.
Dat vind ik ook! Nog niet perfect, maar een enorme stap in de goede richting. Een soort ruggegraat waardoor kinderen in heel Ede een relatief veilige route hebben.
Beter ten halve gekeerd…. Hulde voor wethouder De Pater dus. Maar kom eens kijken op de Nachtegaallaan: twee basisscholen omsloten door verkeersaders: Veenderweg, Schaapsweg, Klaphekweg en Verlengde Maanderweg. Alleen de laatste zou een fietsstraat worden, maar is nú dankzij verkeerstafels een testbaan voor acceleratie en remblokken ipv de racebaan die het eerder was – en is overigens al die tijd al een 30km weg waar echt niemand zich iets van aantrekt. Veenderweg, Klaphek en Schaapsweg: daar durf ik mijn bijna 8-jarige dochter niet alleen te laten fietsen, wat overigens ook geldt voor een heleboel andere wegen in Ede. Kortom: er is nog genoeg te doen hier in het dorp – wat nu geen dorp meer is, en dat besef lijkt langzaam door te dringen tot de gemeente. Eerste stap: DUIDELIJKE aanduiding van de maximale snelheid én handhaving daarop. Wat dacht u van wat borden op LOGISCHE plaatsen?
Ik denk ook dat een andere invalshoek een NOODZAKELIJKE voorwaarde is voor echte verandering, maar geen VOLDOENDE voorwaarde. Nu begint het werk pas! Hopelijk gaat de volgende wethouder hierop voortbouwen…
In het rijtje van de voor- en tegenstemmers van de motie ‘veilige routes als norm hanteren’ zie ik een keurige links-/rechtsverdeling. Behalve de SGP, die nestelt zich lekker bij de centrum- en centrumlinkse partijen. Waarom het CDA dan tegen zo’n motie stemt, de partij van _normen_ en waarden? Zou voor de SGP meewegen dat haar stemmers ook vaak kinderrijke gezinnen hebben, misschien meer ‘buiten’ wonen of sowieso gewoon meer hun kinderen verder laten fietsen naar een bijzondere school? Interessante stemverdeling in ieder geval.
Zeker interessant om uit te vogelen waarom partijen (waaronder ook die van de wethouder zelf) hier tegen stemmen. Ook omdat in andere voorbeelden van soortgelijke moties/visies (ik ken er een stuk of zeven) er meestal unaniem voor wordt gestemd.
Om dat “uit te vogelen”: Op https://ede.raadsinformatie.nl/vergadering/1007947 kan je niet alleen een screenshot nemen van de stemmingsuitslag, maar ook de hele vergadering terugkijken. Deze motie komt op 3 punten terug: vanaf 1:00:04 de indiening en het debat over de motie (18 minuten), vanaf 1:58:35 de reactie van de wethouder en vragen daarop (5 minuten) en vanaf 2:28:23 de stemming (2 minuten). Inclusief stemverklaring van onder andere genoemde partij: twijfels over de uitvoerbaarheid (terugverwijzend naar het debat).