Edese Vos
Waarom kiest de een voor de auto en de ander voor de fiets? Onderzoekers van onder meer de TU Delft en het RIVM namen de Edese wijk ENKA onder de loep. Met een speciaal computermodel berekenden ze wat er gebeurt als je de wijk anders inricht. Hun conclusie? Halve maatregelen werken niet, en luisteren naar de buurt is cruciaal.
ENKA is voor onderzoekers een interessante proeftuin. De wijk ligt direct naast het station, kent veel parkeerplaatsen én krijgt een grote P+R-garage. Tegelijk wil de gemeente Ede dat bewoners vaker gaan lopen, fietsen of de trein nemen.
Edese hoogleraar onderzoekt eigen wijk
Aan de studie werkte een bekende buurtgenoot mee: Marco te Brömmelstroet, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en auteur bij de Edese Vos. Als inwoner van ENKA kent hij de wijk en de lokale discussies over parkeren en verkeer niet alleen uit de academische boeken, maar ook uit zijn eigen straat.
Om te kijken wat er in de wijk kan werken, bouwden de onderzoekers een digitaal model van ENKA. Daarin simuleerden ze hoe huishoudens reageren als je parkeerplekken weghaalt, de tarieven verhoogt of meer deelauto’s neerzet.
Het model is geen glazen bol. Het voorspelt niet precies wat bewoners zullen doen, maar laat zien welke maatregelen naar verwachting meer of minder effect hebben.
Wat werkt wel en wat niet?
Uit de simulaties blijkt dat losse maatregelen nauwelijks effect hebben. Alleen de parkeertarieven verhogen helpt bijvoorbeeld niet: mensen blijven hun auto gebruiken als er geen goed alternatief is. Pas als de gemeente een combinatie van maatregelen neemt – zoals parkeerplekken vervangen door groen én zorgen voor goede alternatieven – laten bewoners de auto vaker staan.
Ook gewoontes spelen een grote rol. Mensen kiezen niet alleen op basis van geld of reistijd, maar ook omdat ze gewend zijn de auto te pakken, omdat anderen dat doen of omdat een alternatief niet praktisch voelt.
Samen plannen maken mislukt
Toch ging het onderzoek niet alleen over de cijfers op het scherm. Het was de bedoeling dat bewoners, de gemeente en onderzoekers het computermodel samen zouden gebruiken om de toekomst van ENKA te bespreken.
Dat proces liep anders dan gehoopt. De meningen over parkeren en verkeer in de wijk bleken sterk uiteen te liggen. Ook bleek de betrokkenheid van de gemeente minder stevig dan de onderzoekers vooraf hadden verwacht. Daardoor kwam het gezamenlijke leerproces niet goed van de grond.
Opvallend genoeg gaat de studie daardoor uiteindelijk minstens zo veel over samenwerking als over mobiliteit. Hoe organiseer je een open gesprek over een onderwerp waar bewoners fundamenteel verschillend over denken?
De wetenschappers trekken daar in hun rapport, verschenen in het internationale vakblad Civil Engineering and Environmental Systems, een duidelijke les uit: gebruik participatie niet om inwoners achteraf te overtuigen van een plan dat al klaarligt. Zorg voor een open gesprek vanaf het begin, betrek verschillende stemmen en test nieuwe ideeën eerst op kleine schaal in de wijk.
Wat zou er gebeuren als je het parkeren in de P+R (en ook de wijk) gratis maakt? Deze situatie hadden we tot 31-7 natuurlijk al, maar sinds 1-8 hebben we een extra parkeergarage. Zou de parkeerdruk in de wijk (in mijn voorspelling) aanzienlijk verminderen. 😀 Niet alle oplossingen hoeven geld te kosten. Enige dat geld kostte, was de bouw van de parkeergarage. Maar de gemeente gooit toch al veel geld over de balk met onnodige projecten; daar zou deze niet eens opvallen.
Goed dat het onderzoek verder kijkt dan de cijfers alleen. Als Edenaar die de wijk goed kent, mis ik toch context die volgens mij de kern raakt.
De studie framet ENKA rond een gebrek aan groen. Maar de wijk ligt juist als een eiland ín het groen. Steek je via de brug het spoor over, dan loop je direct het grootste aaneengesloten bosgebied van Nederland in. Steek je níet over, dan fiets je in een rechte lijn langs het spoor richting Wolfheze en Arnhem. Aan de andere kant grenst de wijk aan het Hoekelumse Bos. Met station, hoofdwegen en fietsverbindingen aan de randen is de omgeving voor een volwassene bijna niet handiger denkbaar.
Precies dáár zit alleen de pijn. Al die voorzieningen zijn ideaal voor volwassenen, maar voor jonge kinderen juist niet. Een kleuter steekt niet zelfstandig een spoor over om in een bos met wilde zwijnen en wolven te verdwijnen. Aan alle kanten liggen een station, drukke wegen of hekken. Dat groen is er dus wel, maar voor de jongste bewoners praktisch onbereikbaar. Niet voor niets zie je er kleuters op driewielers, fietsjes en rolschaatsen heen en weer gaan op zo ongeveer de enige plek die wél werkt: de verharde plantsoenstrook langs het spoor.
Het echte tekort is dus niet groen of natuur, maar veilige, verharde, autovrije speelruimte binnen de wijk zelf. En dat komt door het ontwerp: een volgebouwd terrein met veel steen en veel parkeervlak – dat volgens het onderzoek zelf tot 30% leegstaat – en weinig plekken waar een kind vlakbij huis vrij kan spelen.
De tegenstellingen die het onderzoek beschrijft zijn dan ook minder onverzoenbaar dan ze lijken. Natuurlijk wil je je auto voor de deur parkeren. Natuurlijk wil je dat je kind veilig en uitgebreid kan spelen. En natuurlijk houdt iemand zijn auto ook als parkeren duur wordt – die auto is immers niet gekocht omdát parkeren goedkoop was. Dat zijn geen strijdende kampen, maar redelijke wensen van redelijke mensen, die door een ruimtetekort ineens tegenover elkaar lijken te staan.
En juist daarom is een parkeergarage zeker deel van de oplossing. Nu het kwaad al geschied is met een kindonvriendelijke inrichting, is auto’s bundelen in een garage precies de manier om straatruimte en leegstaand parkeervlak vrij te spelen voor veilige speelplekken – zónder iemand zijn auto af te pakken.
Met alle respect: in dit geval gaat het toch helemaal niet over het zoeken naar alternatieven voor autogebruik. Het gaat om het misbruik maken van parkeerplekken in een woonwijk ipv de parkeergarage. Begrijpelijk dat er dan voor vergunning/betaald parkeren wordt gekozen, net zoals in het centrum (waar ik woon) het geval is. Qua participatie is allang duidelijk dat dit beter had gekund onder aanvoering van dhr De P(r)ater…