Marc van der Woude
Waarom voerde de gemeente Ede betaald parkeren in rond station Ede-Wageningen? Die vraag hield bewoners van de Enka-wijk maandenlang bezig.
De gemeente wees op de leefbaarheid, terwijl bewoners vermoedden dat de nieuwe P+R-garage een grotere rol speelde dan uit de publieke communicatie naar voren kwam. Uit tientallen Woo-documenten, financiële berekeningen en raadsstukken die de Edese Vos analyseerde, blijkt nu hoe de gemeente die belangen tegen elkaar afwoog. Daarbij keek de gemeente niet alleen naar parkeeroverlast, maar ook naar de exploitatie van de nieuwe P+R-garage.
Toen de gemeenteraad in juni instemde met betaald parkeren in de Enka-wijk en op het World Food Center, stelde het college dat parkeerregulering noodzakelijk was om te voorkomen dat treinreizigers gratis in de omliggende woonwijken zouden parkeren.
Businesscase afhankelijk van parkeerregulering
De meest expliciete passage staat in de beantwoording van technische vragen uit de gemeenteraad. Een raadslid vroeg wat de gevolgen zijn als het parkeren op zaterdag niet wordt gereguleerd. Het college antwoordde:
“Wij verwachten inderdaad dat de P+R-garage op zaterdag voor een groot deel leeg zal staan zolang het parkeren op WFC en Enka op die dag niet gereguleerd is. Dit zal invloed hebben op de businesscase van de P+R-garage.”
Daarmee legt het college zelf een rechtstreeks verband tussen de parkeerregulering in de omliggende wijken en de financiële uitgangspunten van de nieuwe parkeergarage. De koppeling tussen parkeerregulering en de P+R-garage is daarmee niet alleen een gevolgtrekking van bewoners, maar blijkt ook uit de eigen bestuurlijke stukken.
Dat sluit aan bij wat tijdens eerdere informatieavonden al tot discussie leidde. Bewoners stelden toen dat betaald parkeren vooral bedoeld leek om automobilisten richting de nieuwe garage te sturen. De Woo-documenten laten zien dat deze samenhang inderdaad onderdeel uitmaakt van de gemeentelijke afweging.
Zo rekent de gemeente
De vrijgegeven exploitatieherijking laat zien met welke aantallen de gemeente rekent. De nieuwe P+R-garage telt 535 parkeerplaatsen. De exploitatie gaat uit van:
- 300 NS-abonnementen;
- 25.500 NS-dagkaarten;
- 12.750 reguliere dagkaarten;
- circa 20.000 uur kortparkeren.
Zelfs als deze aantallen worden gehaald, blijft de garage volgens de eigen berekeningen verliesgevend.
Daarmee wordt duidelijk dat de gemeente ook bij de verwachte bezetting niet uitgaat van een volledig kostendekkende exploitatie. Voor 2026 verwacht de gemeente een tekort van € 51.476. Dat loopt de jaren daarna terug tot enkele duizenden euro’s per jaar, maar over de volledige exploitatieperiode resteert een cumulatief tekort van ongeveer € 446.000.
Een belangrijk deel van de jaarlijkse lasten bestaat uit een kostprijsdekkende huur die team Parkeren via een interne doorbelasting in het boekhoudsysteem van de gemeente betaalt aan team Vastgoed, de eigenaar van de parkeergarage. Volgens de gemeente bestaat deze uit onder meer kapitaallasten, beheer, belastingen en verzekeringen.
De nieuwe P+R is geopend. Foto’s: Allard Bijlsma.
Parkeerregulering levert juist geld op
Terwijl de exploitatie van de garage een tekort laat zien, laat de exploitatie van het betaald parkeren op Enka en op het World Food Center juist een positief financieel resultaat zien.
Volgens de financiële doorrekening ontstaat er voor Enka en het World Food Center vanaf 2027 een jaarlijks overschot van ongeveer € 125.000. Dat groeit naar circa € 171.000 in 2030. De opbrengsten – uit parkeerautomaten, vergunningen en naheffingen – worden vanaf 2027 toegevoegd aan de algemene middelen van de gemeente.
Tijdens de behandeling in de gemeenteraad leidde dat tot discussie. BurgerBelangen diende onder meer een amendement in onder de titel “Geen verdienmodel over de rug van de wijk; parkeergelden terug naar de burger”. Dat voorstel haalde geen meerderheid.
Aannames en onzekerheden
Opvallend is dat de gemeente zelf ook erkent dat niet alle aannames vooraf te onderbouwen zijn. Zo meldt het college dat er geen wetenschappelijke onderbouwing bestaat voor het precieze prijsverschil dat nodig is om automobilisten uit de woonwijken naar de P+R-garage te bewegen.
In de openbaar gemaakte stukken is eveneens geen nadere toelichting aangetroffen op de prognoses van 300 abonnementen en ruim 38.000 dagkaarten per jaar. De gemeente wil de werking van deze aannames pas na de opening van de garage toetsen en zo nodig het beleid bijstellen.
De gemeente laat desgevraagd weten dat de prognoses zijn opgesteld door een extern adviesbureau. Daarbij is gebruikgemaakt van ervaringen met andere P+R-garages en van gegevens van NS over reizigersstromen en vervoerskeuzes. Als voorbeeld noemt de gemeente Driebergen-Zeist. Waarom juist Driebergen-Zeist als referentie is gekozen en in hoeverre die situatie vergelijkbaar is met station Ede-Wageningen, is niet toegelicht.
De puzzel compleet
Door de Woo-documenten ontstaat een completer beeld van de bestuurlijke afweging achter het betaald parkeren: leefbaarheid, parkeerregulering, de exploitatie van de P+R-garage en de financiële gevolgen blijken samen onderdeel van één bestuurlijke afweging.
Volgens de gemeente is de exploitatie na de vrijgegeven versie nog meerdere keren aangepast op basis van offertes, facturen en actuele cijfers. Momenteel wordt gewerkt aan een nieuwe versie voor de programmabegroting. Die is nog niet definitief.
Exploitatieberekening P+R-garage
Opvallend is dat een deel van de financiële stukken aanvankelijk niet openbaar werd gemaakt. De gemeente beriep zich daarbij op haar economische en financiële belangen. De exploitatieherijking van de P+R-garage bleek echter eerder bij een ander Woo-verzoek wél openbaar te zijn gemaakt, wat ons in staat stelde de businesscase te analyseren.
De versie van de exploitatieberekening van de P+R-garage waarover wij beschikken is beschikbaar voor de donateurs die onze onderzoeksjournalistiek mogelijk maken. Zij ontvangen deze via onze nieuwsbrief. Nog geen donateur? Steun de Edese Vos en krijg toegang tot al het bonusmateriaal.
Liftstoring nog vóór de officiële opening en technische problemen
Nog voordat de nieuwe P+R-garage officieel in gebruik werd genomen, deed zich al een eerste technisch mankement voor. Tijdens de open dag voor omwonenden op 31 juli kwamen een vader en zijn twee jonge kinderen vast te zitten in een van de liften. De brandweer moest hen bevrijden, waarna de lift tijdelijk buiten gebruik werd gesteld. Dit raakt aan onze eerdere berichtgeving over de vele liftstoringen op station Ede-Wageningen.
Er spelen meer technische zaken, meldt Edese Vos-auteur Allard Bijlsma, die de open dag van de P+R bezocht. Onduidelijk is hoe gebruikers die met de telefoon bij het OV inchecken de korting op het parkeren straks krijgen. Dit kan technisch nog niet. Hij meldt ook dat het gebouw vol zit met pompen tegen wateroverlast en voor de sprinklerinstallatie.
De hele discussie hangt op één woord dat te veel werk moet doen: “automobilisten”. Daaronder zitten drie groepen. 1: externe stationsparkeerders – mensen uit Ede en omliggende dorpen die hier hun auto neerzetten om door te reizen naar Utrecht, Amsterdam, Schiphol of op vakantie. 2: de bewoners van Enka en WFC gebied zelf. 3: hun bezoekers. Alleen groep één veroorzaakt de overlast; de bewoners zíjn de overlast niet, die staan in hun eigen straat.
Daarmee vallen twee denkfouten op. Het college zegt geen onderbouwing te hebben voor “het precieze prijsverschil” om automobilisten naar de garage te bewegen. Maar een prijsverschil is alleen een knop voor wie in de wijk mág parkeren en dan de goedkoopste plek kiest. De externe parkeerder valt daar niet onder: een parkeervergunning sluit hem categorisch uit tijdens de venstertijden – niet met een fijn af te stellen tarief, maar per definitie. Voor de groep die de overlast veroorzaakt heb je dat ontbrekende prijsverschil dus helemaal niet nodig.
De tweede denkfout is dat er een bewonersstudie bij wordt gehaald als onderbouwing. Het RIVM-onderzoek ondervroeg bewoners over het wegdoen van hun eigen auto – een transitievraag, iets heel anders dan het weren van forensen. En voor zover die studie iets over prijs zegt, zegt ze dat prijs bewoners nauwelijks beweegt. Als fundament onder een forensenweer-maatregel is het dus de verkeerde studie; als fundament onder het láten betalen van bewoners werkt ze zelfs averechts.
Het gevolg is concreet: omdat het probleem (groep één) en de rekening (groep twee) niet op elkaar aansluiten, betaalt de wijk voor overlast die ze niet veroorzaakt. Eén gratis vergunning per adres zou de overlast al oplossen: forens eruit, garage gevuld, bewoner niet belast. Dat er tóch voor betalen door bewoners wordt gekozen – en dat de dragende aannames (het prijsverschil, de 300 abonnementen, ruim 38.000 dagkaarten) pas ná opening worden getoetst – wijst erop dat de maatregel op de garage-exploitatie en de kas leunt, niet op de overlast. Of dat bewust is laat ik in het midden; het effect is dat de raad instemt met een verdienmodel waarvan de kernaannames volgens het college zelf vooraf niet te onderbouwen zijn.
Prachtig geschreven. Artikel eveneens.
Het lijkt er steeds meer op dat de gemeente op meerdere vlakken totaal niet in control is. Helemaal platgeslagen: Er is een pot met geld nodig en wie gaat dat betalen?
1 gratis vergunning per adres voor wijkbewoners lost het probleem voor de burger op. (Afgezien van degenen met 2 auto’s.) Waarom snapt het gemeentebestuur dat nu niet. (Of willen het niet snappen.) Het is blijkbaar toch een geldkwestie… Het zoveelste prestigeproject waar geld bij moet en de burger dus weer in de buidel moet tasten.
U zegt het mooi kort samengevat!
Een parkeergarage waar niemand om gevraagd heeft. Er was een gratis parkeerterrein. Er is nog genoeg ruimte om daar de komende jaren auto’s gratis te laten staan, toch braakliggend terrein zonder bestemming. Had daar anders afdakjes gemaakt met groene daken c.q. zonnepanelen. Auto lekker in de schaduw, de forens dicht bij de trein, de Enka wijk zonder een vergunningensysteem.
En wie verzint het nu om een verlieslatende parkeergarage te plaatsen? Of de gemeente rekent slecht, of het is boekhoudkundig zo ingekleed om de burgers bewust om te tuin te leiden dat ze er echt niet op verdienen (de praktijk zal anders zijn).
Of een gratis parkeergarage plaatsen voor de forens, zou goede reclame geweest zijn. Dit kan in andere gemeenten wel.
Ja dat aspect losstaand van de onlogische communicatie (wijkbewoners met auto’s vs forensen) is wel vreemd ja: verliesmakende…. verliesmakend voor wie? En: wie maken nu wel winst bij dit project en wie hebben wel voordeel?
De bouw heeft gewoon winst gemaakt…
LOL in het bedrijfsleven komt dit haast niet voor, om bij aanvang al weten dat je eeuwig verlies zal maken en dan toch door gaan.
De overheid is er natuurlijk om het parkeren mogelijk te maken (of toch om je gedrag te beinvloeden zodat je stopt met autorijden, zie ENKA onderzoek), maar toch… apart dit.