Edese Vos
Landgoed Hoekelum staat aan de vooravond van een ingreep. Beheerder Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK) onderzoekt maatregelen zoals betaald parkeren en een strenger hondenbeleid. Hoewel GLK wijst naar de groei van Ede als oorzaak voor de toenemende druk, roept het plan vragen op over de balans tussen natuurbeheer en de actieve recreatieve profilering van het landgoed.
Tijdens een inloopavond op 11 mei in De Brink in Bennekom werden de contouren van het nieuwe masterplan voor de komende dertig jaar geschetst. De kernboodschap van GLK: de natuurwaarden van het historische landgoed in Bennekom staan onder druk. Volgens GLK-medewerker Patrick Smits dwingt de groei van Ede en het intensievere gebruik van het landgoed tot maatregelen. “Het groene karakter staat onder druk door veranderend gebruik”, aldus Smits.
Het gaat nadrukkelijk nog om een concept-masterplan, dat de komende periode verder wordt uitgewerkt op basis van reacties van gebruikers en betrokkenen.
Regulering van recreatie
Om de natuur te ontlasten, wordt gekeken naar de inrichting van één centrale parkeerplaats waar mogelijk betaald parkeren wordt ingevoerd. Dit moet het autogebruik ontmoedigen en wandelaars en fietsers stimuleren vaker vanuit de nabijgelegen wijken te komen. Tevens onderzoekt GLK of wandelen en fietsen op sommige plekken beter van elkaar gescheiden kunnen worden. Ook het hondenbeleid ligt onder een vergrootglas; GLK streeft naar een situatie waarin honden op het landgoed grotendeels aangelijnd moeten blijven.
Dat is een gevoelig punt: het parkgedeelte direct rond kasteel Hoekelum geldt momenteel officieel als hondenlosloopgebied. Daarmee dreigt een van de bekendste hondenlosloopgebieden in de regio te verdwijnen, wat aansluit bij eerdere beperkingen bij landgoed Kernhem en de Drieberg.
Maar wel grote evenementen
Toch roept de argumentatie van GLK vragen op. Hoewel Ede de afgelopen jaren groeide, verloopt de woningbouwontwikkeling door de stikstofproblematiek momenteel minder snel dan eerder voorzien. De vraag is in hoeverre er sprake is van een structurele overbelasting, of dat de ervaren drukte zich vooral beperkt tot de piekuren tijdens zonnige weekenden.
Daarnaast schuurt het plan met de huidige promotie van Hoekelum. GLK presenteert het landgoed op haar eigen kanalen nadrukkelijk als een plek voor publieksactiviteiten. Met grootschalige evenementen zoals de jaarlijkse zomerfair en het Concours Hippique trekt de organisatie zelf veel bezoekers naar de kasteelweide.
Juist daar zit de spanning: terwijl de individuele recreant mogelijk geconfronteerd wordt met parkeerkosten of een aanlijnplicht om de biodiversiteit te sparen, blijven drukbezochte evenementen een vast onderdeel van de koers op het landgoed. Het roept de vraag op welke vormen van recreatie volgens GLK nog wel passen bij het landgoed – en welke niet.
De Edese Vos heeft naar aanleiding van de plannen aanvullende vragen voorgelegd aan Geldersch Landschap & Kasteelen.
Vrije ruimte onder druk
De discussie op Hoekelum staat niet op zichzelf. Het raakt aan een breder spanningsveld in Ede: hoe houden we de natuur toegankelijk voor een groeiende bevolking zonder dat deze vrije ruimte steeds sterker wordt gereguleerd? Het speelde al bij de herinrichting van de Ginkel, waar wandelpaden verdwenen, en nu dus ook op Hoekelum.
GLK gebruikt de komende periode om de reacties van de inloopavond te verwerken in de definitieve plannen.
In de enquête mis ik de optie begrijpelijk maar dan wel maatregelen die ook voor de evenementen gelden. Gelijke monniken, gelijke kappen.
Quote: de natuurwaarden van het historische landgoed in Bennekom staan onder druk. Volgens GLK-medewerker Patrick Smits dwingt de groei van Ede en het intensievere gebruik van het landgoed tot maatregelen. “Het groene karakter staat onder druk door veranderend gebruik.”
Wat zegt hij nu? Natuurwaarden onder druk, wat betekent dat? Intensiever gebruik, wat is dat? En waar ligt die grens dan? Het groene karakter onder druk? En het aanleggen van een grote (betaalde) parkeerplaats gaat dat beter maken?
Naast natuur kan ook geld een rol spelen. Een aantal paden is verhard met bouwmateriaal. Ook het bomenkapbeleid is soms erg rigoureus – een tijd geleden nog een heel veld achterin in de buurt van het vakantiepark. Ik vind de manier waarop ze met traktoren paden verbreden en er doorheen rauzen ook niet erg natuurvriendelijk.
Inderdaad goed om te kijken naar manieren om de drukte te stroomlijnen op piekmomenten. Echter is het een van de weinige fijne losloopgebieden voor honden en de grootte daarvan valt wel mee. Rond de singels zou je wel iets moeten doen gezien de forse erosie. De rest van het park is al aangepakt in de afgelopen jaren. Ik mis in het huidige beleid verwildering zoals omgevallen bomen laten liggen. Dat zou de diversiteit en beleving al vergroten.
Het schuurt ook met de grootse evenementen die men wil organiseren, die zeker meer schade brengen zoals aangeharkte parkeerplaatsen, of worden gepland tijdens het broedseizoen. En zoals wel vaker in Ede: grote plannen, vele miljoenen en dan erachter komen dat de evementen maar minimaal worden bezocht… Edenaren stappen nu eenmaal liever op de fiets voor echte natuurbeleving met af en toe een evenement ipv andersom…
Als GLK bij Hoekelum deze maatregelen neemt verplaatsen recreanten zich naar de Sysselt in Ede waar GLK ook beheerder van is. Hier is ook een losloopgebied. En als er geen sprake is van een losloopgebied lopen honden alsnog vaak los (helaas).
Zondag 10/5 en zaterdag 16/5 gewandeld van 9 tot 9.45 uur. Beide keren vijf wandelaars tegengekomen. GLK baseert de aantallen bezoekers op gsm-peilingen. Bij boerderij Hoekelum en het kasteel zijn bruiloften, seminars, fairs. etc. Dat zijn activiteiten die gepeild worden, maar niet het park belasten.
Het padenstelsel is terug te vinden op kaarten van begin 1800. Wie is GLK om dit historische monumentale park naar haar eigen hand te zetten. Het is overgedaan voor 1 gulden aan de gemeente onder de voorwaarde dat het park een maatschappelijke sociale functie moest behouden. Deze voorwaarde is blijvend.
Op de avond van 11 mei werd er info gegeven door mensen die nooit of bijna nooit op het landgoed kwamen (als je dat vraagt reageert men geagiteerd). Er wordt gezegd dat er bijzondere vegetatie groeit. Als je naar soorten vraagt kent men deze niet. En besmuikt wordt toegegeven dat dat niet zo is.
Het nieuwe pad dat aangelegd (verbeterd) gaat worden, zou ook door de adel gebruikt zijn. Men ging echt met hun bezoekers over de zichtweg. Ook daar kenden zij de functie niet precies van. Dat je hier en daar wat natuurlijke variatie aanbrengt is prima, maar laat het park zijn historische paden behouden.
Ook zou de recreatieruimte de paden kapot maken. Dit is echte kul. Ik kom er al 40 jaar en zie niets veranderen. Behalve de zwijnen die de randen van de paden openhalen, maar dat herstelt zich wel weer. Afgelopen donderdag liepen er veel ruiters over de paden. De schade is nog zichtbaar, maar dat herstelt zich ook wel (weet ik uit ervaring).
Opvallend, bij de parkeerplaats aan de Horalaan staan bordjes over dat losloopgebied. Toch worden er elk jaar weer spandoeken opgehangen als “kraamgebied voor wild, houd uw honden aan de lijn”. Ook dit jaar weer een vergelijkbare mededeling. Waar het gaat over “een situatie waarin honden op het landgoed grotendeels aangelijnd moeten blijven”, dat is al het geval. Er is nu een gebied verderop in het bos waar sprake is van een aanlijn “gebod”.
Verder: jaren gelden was er ook al sprake van betaald parkeren op dergelijke parkeerplaatsen bij natuurgebieden. Is het plan voor het Horabos een opstap naar ook betaald parkeren op bijv. de Ginkel?
Betaald parkeren gaat niet werken want dan gaan ze parkeren bij de bedrijven aan de Horalaan.
Het is toch te gek voor woorden. Overal maar volbouwen en dan raar opkijken dat het drukker wordt. Mensen komen hier wonen om in de natuur te zijn en het gebied is natuurlijk groot genoeg. Het stuk wat intensief gebruikt wordt is zo groot niet en kan naar mijn mening prima voor recreatie worden ingezet. Natuurlijk moet dit weer uitgemolken worden door parkeergeld te gaan heffen, je kan dadelijk nergens meer gewoon vrij en zorgeloos naar toe. En dan vooral het onnodig sluiten van meerdere hondenlosloopgebieden vind ik absurd. Honden hebben al zo weinig ruimte om vrij te spelen, bewegen en socialiseren. En alle drogredenen die bij andere sluitingen zijn aangevoerd, aub zeg… Ede is er flink op achteruit gegaan de laatste 10 jaar.
De meeste honden lopen keurig voor of achter hun eigenaar op het pad of hooguit twee meter naast het pad in het gras. Wat heeft een aanlijnplicht dan voor meerwaarde?
Dat snippertje bos is een aangeharkt park zonder veel natuurwaarde. Je kunt beter hier recreëren dan in de “echte natuur“ voorzover die in Nederland nog aanwezig is.
In mijn ogen is dit grote kolder van GLK. In de 27 jaar dat ik er kom zijn de grootste ‘vernielers’ de wilde zwijnen en/of ruiters. Maar dat is na een week of iets langer alweer hersteld. Er zijn helaas veel minder publieke evenementen als voorheen. Er waren jaarlijks wel grote evenementen. Zo was er een fantastische vuurwerkshow rond Pinksteren dacht ik. Ook was er elk jaar een tuinbeurs en werd het weiland naast Hoekelum omgetoverd tot camping. Nu is het vaak de rust zelve, wat uiteraard goed voor de natuur is, maar wat ik saai vind. Wat dat betreft heeft GLK haar zin.
We moeten zeker zuinig zijn op die groene ruimte, maar hier zit me iets dwars. GLK stelt dat de natuur onder druk staat door “veranderend gebruik”, hondenbezitters, wandelaars, het moet minder. Tegelijk organiseert GLK zelf grote evenementen met duizenden bezoekers, parkeerterrassen vol tractoren en opgestelde kraampjes. Dat voelt als twee maten.
Ik bezoek zelf het gebied al vele jaren en zie eerlijk gezegd niet die massale druk waarover gesproken wordt. Op doordeweekse ochtenden is het juist erg stil. Pieken op zonnige weekenden… ja, dat is logisch. Maar hoeft dit losloopgebied daardoor dicht? Moeten hondenbezitters nog verder rijden, met alle uitstoot van dien?
En betaald parkeren… je schrikt niemand af. Ze parkeren gewoon bij de bedrijven aan de Horalaan. Wat je wél doet is gezinnen en hondenbezitters onnodig belasten. Bovendien verandert betaald parkeren de uitstraling, laat het vooral een plek zijn waar iedereen vrij en ongecompliceerd de natuur mag bezoeken.
Mijn hond loopt vrijwel de hele tijd braaf naast mij. Net als bij de meeste andere hondenbezitters die ik daar zie. Een aanlijnplicht lost dus wat precies op?
Het park heeft een geschiedenis van 200 jaar opengesteld voor het publiek. GLK is beheerder ervan, niet eigenaar. Natuurbeheer is belangrijk, maar niet ten koste van de kleine gebruikers, terwijl de grote activiteiten gewoon doorgaan.
Toch even een paar vraagjes. Wie is formeel eigenaar van de grond/beslisser over deze publieksmaatregelen, los nog van het feit, dat er ook een organisatie is die het parkeergeld gaat incasseren? Wie gaat er handhaven, wordt dat gedaan door medewerkers van de gemeente? Is beleid van GLK te vergelijken met gemeentebeleid, maw “alles voorkoken, en dan als hapklaar, onbespreekbaar, standpunt ter discussie stellen”.
Het terrein is van GLK. Ze lijken het wat opener te benaderen dan de gemeente door inwoners al vroeg te betrekken.
Eerst op verzoek van Defensie de heide afgesloten voor niet aangelijnden honden, vervolgens brandt Defensie een flink stuk af. Nu waarschijnlijk Hoekelum afsluiten voor onze loslopende (wel onder controle) hond. De hondenuitlaters gaan zich nu verplaatsen naar de Sysselt zodat daar over een paar jaar ook “de druk” weer te groot wordt. Dan zullen we met z’n allen moeten verplaatsen naar het Victoria Vestapark(je). Waar betalen we eigenlijk hondenbelasting voor?
Ik mis de optie dat gratis parkeren moet blijven, maar wel het losloopgebied kleiner moet worden. Loslopen van honden brengt veel schade aan bij wildlife en is ook niet fijn voor mensen.
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/514042. Hier kan je zien hoe bijzonder (historisch, architectonisch en monumentaal) het landgoed is. Het is toch wel vreemd dat GLK paden wil opheffen en het monument dusdanig geweld aan doen dat het alleen de ecologie ten goede komt. Het lijkt mij dat je maar zeer beperkt mag ingrijpen.
Vandaag 1e Pinksterdag volop gasten (feestje) bij kasteel Hoekelum, ca 80. Volop auto’s van deze gasten op de parkeerplaatsen, de nummerplaten verwezen naar de Achterhoek. In het park zelf was het relatief rustig. Zeker geen 4400 per dag die de gsm-peiling aangaf. De Vos spreekt over eigenaar, maar is het niet meer beheerder van cultureel erfgoed. Deze eigenaar wordt deels gesubsidieerd door de belastingbetaler.
Eerst het Edese bos achter de begraafplaats, toen de helft van de hei, toen Kernhem, toen de rest van de hei en nu Hoekelum… er blijft weinig over. Terwijl de hondenbelasting stijgt, nemen de voorzieningen snel af. Toen de hei dichtging, zei ik al: zul je zien dat ze over een jaar of 2 de rest dichtgooien omdat de druk op die gebieden gaat toenemen nu er zo veel grote gebieden zijn afgesloten. En zo blijkt maar weer….