Edese Vos
Journalisten en andere publieke waakhonden krijgen betere bescherming tegen zogeheten SLAPP-zaken: rechtszaken die vooral zijn bedoeld om hen onder druk te zetten en kritische berichtgeving of het aankaarten van misstanden te ontmoedigen.
De Tweede Kamer heeft ingestemd met een aantal belangrijke wijzigingen, waardoor het starten van dergelijke procedures minder aantrekkelijk moet worden.
Een belangrijke wijziging is dat doelwitten van een SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) straks hun volledige proceskosten vergoed kunnen krijgen. Daarnaast heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid toegezegd om kort na de zomer wetgeving voor te leggen waarmee rechters ook in binnenlandse zaken een zogenoemde zekerheidsstelling kunnen opleggen. Daarmee kan een partij die een SLAPP-procedure begint worden verplicht vooraf geld te reserveren voor de verwachte proceskosten en een eventuele schadevergoeding.
Volgens persvrijheidsorganisatie Free Press Unlimited wordt de financiële drempel om strategische rechtszaken in te zetten daarmee aanzienlijk hoger.
Jarenlange inzet
De wetswijziging volgt op jarenlange inzet van onder meer Free Press Unlimited en de Nederlandse anti-SLAPP-werkgroep. Kort voor het Kamerdebat waarschuwde jurist Jasmijn de Zeeuw van Free Press Unlimited nog dat Nederland zonder aanvullende maatregelen een aantrekkelijke plek dreigde te worden voor partijen die kritische journalisten, onderzoekers en andere publieke waakhonden via juridische procedures onder druk willen zetten.
De aanscherping kwam tot stand via amendementen van Tweede Kamerleden Joost Sneller (D66) en Fatihya Abdi (PRO). Zij pleitten ervoor de bescherming uit de Europese anti-SLAPP-richtlijn niet alleen te laten gelden voor grensoverschrijdende zaken, maar ook voor binnenlandse procedures. Een meerderheid van de Tweede Kamer steunde die voorstellen.
De aangenomen wijzigingen vormen volgens de organisatie een belangrijke stap vooruit. Wel blijft zij zich inzetten voor verdere verbeteringen, zoals een mogelijkheid voor rechters om kennelijk ongegronde SLAPP-zaken in een vroeg stadium af te wijzen.
Casus Edese Vos
De Edese Vos werkt al enkele jaren mee aan onderzoeken naar juridische intimidatie van journalisten. In 2024 werd de zaak rond burgemeester René Verhulst opgenomen in een rapport van Free Press Unlimited over juridische druk op de Nederlandse journalistiek. De onderzoekers gebruikten de Edese casus als praktijkvoorbeeld binnen een bredere analyse van de toenemende juridische druk op met name lokale en regionale media.
In december 2025 nam de Edese Vos daarnaast deel aan een door Free Press Unlimited georganiseerde inputsessie over de bescherming van onderzoeksjournalisten tegen juridische intimidatie. Tijdens die bijeenkomst deelden journalisten hun ervaringen en werden voorstellen besproken om de wetgeving en ondersteuning van journalisten te verbeteren. In juni 2026 namen we deel aan een onderzoek van PersVeilig naar juridische druk binnen de journalistiek.
Met de nu aangenomen wetswijzigingen worden enkele van de belangrijkste aanbevelingen uit dat traject in Nederlandse wetgeving verankerd.
Goed nieuws, en een belangrijke stap. Wat me opvalt is dat de logica achter een SLAPP breder speelt dan alleen de journalistiek. De kern is immers niet de rechtszaak zélf, maar het gebruik van de procedure – of het dreigen ermee – als drukmiddel: niet de uitkomst is de straf, maar de last ervan. Tijd, kosten, onzekerheid, imagoschade. Juristen noemen dat wel “the process is the punishment.”
Dat mechanisme beperkt zich niet tot de rechtszaal, en ook niet tot journalisten. Wie zich langere tijd kritisch en betrokken opstelt tegenover een grote organisatie – zeker wanneer je daarbij niet voor jezelf spreekt, maar de belangen van een collectief behartigt – merkt vroeg of laat een subtielere variant. Zelf kreeg ik op zeker moment [van een grote organisatie in Ede] te horen: “Als je hiermee doorgaat, klagen we je aan wegens misbruik van procesrecht” – terwijl het mij nooit om het procederen te doen was, maar om antwoord op legitieme vragen en om misstanden waarbij hele klachtprocedures uit de dossiers waren gehaald en vernietigd. Dat is precies de omkering die een SLAPP kenmerkt: de sterkere partij verwijt de zwakkere het wapen dat zij zelf hanteert, en de aandacht verschuift van de inhoud naar de vraag óf je die inhoud wel mag aankaarten.
Het onderliggende probleem is telkens hetzelfde: het ontbreken van “equality of arms”. Een organisatie met juristen, budget en een hele afdeling staat nu eenmaal niet gelijk aan een enkeling die alles uit eigen tijd, geld en risico doet. Het gevolg is een chilling effect – mensen haken af, niet omdat ze ongelijk hebben, maar omdat het te veel kost om gelijk te willen krijgen.
En daarom doet dit ertoe. Toegang tot recht en tot verantwoording is geen luxe maar een voorwaarde voor een rechtsstaat. Een recht dat je door de kosten en risico’s niet meer durft in te roepen, bestaat alleen op papier. Een vrije pers is een vorm van tegenmacht, maar niet de enige – iedere kritische stem tegenover geconcentreerde macht vervult in de kern diezelfde functie: macht terugdwingen naar de inhoud. En zonder tegenmacht blijft macht oncorrigeerbaar.
Juist daarom is het goed dat journalisten en andere publieke waakhonden nu betere bescherming krijgen tegen SLAPP-zaken. Het is een belangrijke stap – eentje die hopelijk ook breder doorwerkt in hoe we naar geconcentreerde macht en tegenmacht kijken.