Berichten voor Nieuwsplein33

Hele raad wil van houtstook af, maar Amersfoort zit eraan vast

AMERSFOORT – Geen enkele partij in de Amersfoortse gemeenteraad verdedigt nog het verbranden van hout voor het warmtenet. Toch komt de stad er voorlopig niet vanaf, blijkt uit onderzoek van journalist Marc van der Woude voor De Stadsbron. Drie dingen houden Amersfoort gevangen.

Het eerste is het geld. De twee biomassacentrales, op de bedrijventerreinen De Hoef en Isselt, kregen van het Rijk subsidie toegekend die kan oplopen tot ruim 68 miljoen euro. Zolang die subsidie loopt, blijft houtstook “zeer waarschijnlijk” de goedkoopste warmtebron, schreef het college zelf aan de raad.

Het tweede is het ontbreken van een alternatief: aardwarmte en warmte uit water zijn er op zijn vroegst over jaren.

En het derde: de duurzaamheidsafspraken die de gemeente ooit met het warmtebedrijf maakte, zijn volgens het college “niet juridisch afdwingbaar”.

Intussen loopt er ook nog een rechtszaak. De rechter oordeelde vorig jaar dat de centrales een natuurvergunning nodig hebben die ze niet hebben; de provincie ging tegen die uitspraak in beroep, en de centrales draaien door.

Het nieuwe coalitieakkoord trekt de conclusie: houtstook heet daarin een “noodzakelijke tijdelijke brandstof”. Hoe tijdelijk dat wordt, moet dit najaar blijken, als de raad het warmteplan voor de hele stad vaststelt en beslist over deelname aan een nieuw, publiek warmtebedrijf.

Lees het volledige onderzoek ‘Amersfoort zit klem in zijn warmtenet’ op De Stadsbron – deel 1 van vier.

Herkomst van hout voor Amersfoortse warmte is niet te controleren

AMERSFOORT – De gemeente stelt inwoners gerust: het hout in de biomassacentrales is “lokaal” en de herkomst is “altijd herleidbaar” dankzij certificering. Maar wie die belofte probeert na te trekken, loopt vast, blijkt uit deel twee van de onderzoeksserie van De Stadsbron. Zelfs de gemeente moet afgaan op wat het warmtebedrijf zelf vertelt.

Het begrip ‘lokaal’ rekte in een paar jaar op van 50 naar 500 kilometer. En het certificaat waar alles op rust, blijkt vooral een papieren controle: het bedrijf betaalt de controleur zelf, de herkomstgegevens zijn vertrouwelijk, en een maximale afstand is geen eis. Op de vraag of het systeem fraude voorkomt, antwoordt de technisch directeur van het certificeringsbedrijf: “Wij kunnen dat niet garanderen.”

Dat het geen theorie is, bleek de afgelopen jaren. In 2023 en 2024 belandde hout zonder certificaat in de Amersfoortse ketels, afkomstig van een opslagterrein dat de certificeerder niet eens kende. En het moederconcern verzweeg drie jaar lang dat het in 2022 scheepsladingen ongecertificeerd hout uit Schotland haalde. Volgens het bedrijf is dat hout niet in Amersfoort verbrand – maar de gemeente kon dat niet controleren en kreeg de verklaring alleen “mondeling bevestigd”.

Lees het volledige onderzoek ‘Wat er echt in de Amersfoortse ketels ging’ op De Stadsbron – deel 2 van vier.

Met ijskar en keukentafelgesprek naar het warmtenet – maar wat zijn de beloftes waard?

AMERSFOORT – Informatieavonden, gesprekken aan de keukentafel, een rekentool, dertig jaar geen vaste kosten en zelfs een gratis ijsje op de dag van de stemming: in Schothorst-Zuid wordt veel uit de kast gehaald om bewoners te laten kiezen voor het warmtenet. Deel drie van de onderzoeksserie van De Stadsbron zoekt uit wat de beloftes achter die campagne waard zijn.

De inzet is begrijpelijk: een warmtenet kan alleen worden aangelegd als minstens 70 procent van de bewoners meedoet. Daarom dienen de huurwoningen van de corporaties als hefboom – als die ‘om’ gaan, volgt de rest van de wijk makkelijker. Maar de centrale belofte, een lagere energierekening, kwam landelijk zelden uit: huishoudens met stadswarmte waren in 2024 gemiddeld 535 euro per jaar dúúrder uit dan met gas.

Ook een andere zekerheid blijkt minder hard dan hij klinkt. Bij een lange storing hebben klanten wettelijk recht op compensatie. Maar in Ede, waar hetzelfde concern het warmtenet exploiteert, kregen 2.000 huishoudens die vergoeding niet toen zij in januari 2024 twee dagen in de kou zaten: het bedrijf schoof de verantwoordelijkheid door naar een ander bedrijf binnen hetzelfde concern. Toezichthouder ACM noemde die constructie “bevreemdend”, maar greep niet in. In Amersfoort is de bedrijfsstructuur precies zo opgebouwd – iets wat in geen enkel raadsstuk wordt vermeld.

Lees het volledige onderzoek ‘Aangesloten op het warmtenet – en dan?’ op De Stadsbron – deel 3 van vier.

Alternatieven voor houtstook laten in Amersfoort nog jaren op zich wachten

AMERSFOORT – Amersfoort zet voor de toekomst van zijn warmtenet in op aardwarmte en warmte uit water, in plaats van het verbranden van hout. Maar die alternatieven zijn er op zijn vroegst over jaren, en houtstook blijft al die tijd nodig. Dat blijkt uit het slotdeel van de onderzoeksserie van De Stadsbron over de Amersfoortse warmtetransitie.

Het meest kansrijke alternatief is aardwarmte: warm water van kilometers diepte. Uit twee onderzoeken blijkt dat vooral de zuidkant van de stad geschikt is, goed voor 5 tot 10 megawatt. Maar eerst volgt eind dit jaar nog bodemonderzoek, daarna pas een eventuele proefboring, vergunningen en bouw. En het buurvoorbeeld Ede, dat enkele jaren voorloopt, laat zien hoe wankel de financiering is: de Mijnraad waarschuwt daar dat het boorproject verlieslatend wordt zodra na vijftien jaar de subsidie stopt – terwijl de installatie dertig jaar mee moet.

Het tweede spoor is warmte uit het gezuiverde water van de rioolwaterzuivering, een bewezen techniek met een potentie van ruim 7.000 huishoudens. Waterschap en warmteleverancier tekenden daarvoor begin 2024 een overeenkomst, maar over de voortgang van het project is sindsdien niets naar buiten gebracht.

Tot die bronnen er zijn, blijft houtstook de basis – en zelfs daarna als reserve voor koude dagen. Omdat het warmtenet tegelijk moet groeien, kan de hoeveelheid verstookt hout gelijk blijven terwijl het aandeel daalt. De gemeenteraad stelt dit najaar het warmteplan voor de stad vast.

Lees het volledige onderzoek ‘Weg van biomassa – maar wie houdt de sleutels?’ op De Stadsbron – deel 4 van vier.