Marc van der Woude
De contouren van een nieuw college in Ede zijn zichtbaar. Na gesprekken met alle partijen adviseert verkenner Jan Jacob van Dijk om de huidige coalitie grotendeels voort te zetten, met één duidelijke wijziging: de PvdA maakt plaats voor de VVD.
De beoogde coalitie bestaat uit SGP, GemeenteBelangen, CDA, ChristenUnie en VVD. Samen bezitten zij 26 van de 39 zetels. Dat is exact twee derde van de raad, wat de coalitie een zeer comfortabele meerderheid geeft.
Nu de officiële verkiezingsuitslag door het Centraal Stembureau is vastgesteld, blijkt dat de SGP (twee), GemeenteBelangen en het CDA (elk één) hun zetelaantal door de verdeling van restzetels zagen groeien.
Andere kleur, zelfde basis
Hoewel vier van de vijf partijen al in het vorige college zaten, krijgt het nieuwe bestuur een iets andere politieke kleur. Volgens de verkenner doet deze samenstelling recht aan de verkiezingsuitslag, waarbij de VVD won en de PvdA verloor. Opvallend is dat de ChristenUnie in het college blijft, ondanks verlies van twee zetels bij de verkiezingen. Daarmee blijven de drie confessionele partijen – SGP, CDA en ChristenUnie – stevig vertegenwoordigd in het gemeentebestuur.
Een machtsblok van twee derde
Met 26 zetels heeft de coalitie een twee derde meerderheid. Zo’n brede meerderheid gaat in de praktijk vaak samen met meer stabiliteit: plannen van het college krijgen makkelijker steun en politieke crises liggen minder snel op de loer.
Tegelijk betekent een oppositie van slechts één derde van de raad minder tegenmacht. Onderzoek van de Universiteit Leiden (2024) laat zien dat bij zulke ruime meerderheden de controlerende rol van de raad verzwakt, waardoor plannen minder scherp worden getoetst.
Tijdens de presentatie van het advies uitten verschillende partijen dan ook hun zorgen over de overmacht van de nieuwe coalitie. De vrees is dat het debat straks in de wandelgangen van het college plaatsvindt in plaats van in de raadszaal. Ruben van Druiten (Burgerbelangen) waarschuwde hierbij voor “arrogantie van de macht”.
De fractie van GroenLinks-PvdA, nu de grootste oppositiepartij, kondigde aan zich voortaan Progressief Nederland (PRO) te zullen noemen.
Het beoogde team
Als de formatie slaagt wordt de nieuwe bezetting van het college:
- René Verhulst (burgemeester)
- Arnold Versteeg (wethouder SGP)
- Gabrielle Hazeleger (wethouder GemeenteBelangen)
- Jan-Pieter van der Schans (wethouder CDA)
- Bram van der Beek (wethouder ChristenUnie)
- Thimo Harmsen (wethouder VVD)
Van poppetjes naar de inhoud
De partijen gaan nu onderhandelen over een nieuw coalitieakkoord. Daarmee verschuift de aandacht van de samenstelling naar de inhoud: welke koers Ede de komende vier jaar precies gaat varen, moet de komende weken duidelijk worden.
Verkenner Van Dijk wordt ook de formateur. Hij adviseerde de formerende partijen om de raad lucht te geven door geen ‘dichtgetimmerd’ akkoord te schrijven. Op de zorgen over de afnemende tegenmacht antwoordde hij nuchter dat de Edese Vos er ook nog is om de vinger aan de pols te houden – waarvan acte.
Het echte politieke debat volgt later, wanneer de nieuwe raad zich over het uiteindelijke coalitieakkoord buigt.
Als je dan als verkenner cq formateur komt met een opmerking dat er altijd nog de Edese Vos is, om een vinger aan de pols te houden, dan betekent dat volgens mij dat de oppositie bij voorbaat al buitenspel is gezet. En dat de raad kan doen en laten wat het wil. Fijn vooruitzicht.
Dat was inderdaad een opmerkelijke uitspraak. Je zou verwachten dat de formateur hier in de eerste plaats de controlerende rol van de volksvertegenwoordigers zelf zou benoemen. Met zo’n grote coalitie dreigt oppositie voeren inderdaad spek- en bonenwerk te worden.
Dat wordt waarschijnlijk weer goedkoop parkeren en lekker doorrijden voor automobilisten. Ten koste van veiligheid en vrijheid voor de kinderen. The Art of the Deal.
“Volgens de verkenner doet deze samenstelling recht aan de verkiezingsuitslag, waarbij de VVD won en de PvdA verloor.”
Toch ook een bijzondere uitspraak, aangezien de confessionele partijen in de raad ruim in de minderheid zijn (wederom) en in de beoogde coalitie zeer ruim in de meerderheid (wederom). Hoezo een afspiegeling van de verkiezingsuitslag?
Het “recht doen aan de verkiezingsuitslag” wordt door partijen geframed zoals het hen uitkomt. Strikt genomen telt in een democratie elke zetel en kun je dus elke willekeurige coalitie vormen. Winst of verlies doen er niet toe. Confessioneel of seculier ook niet. Winst betekent niet meer recht op een wethouder en verlies niet dat je dan de oppositie in zou moeten (hoewel dat bij een stevig verlies verstandig en heilzaam kan zijn). Je kunt alleen stellen dat de zetelverdeling in de raad “recht doet aan de verkiezingsuitslag,” en de coalitie kan worden gevormd op basis van een meerderheid daaruit (bij voorkeur). Politieke oriëntatie, vertrouwen en stabiliteit zijn dan de belangrijkste factoren.
Eens hoor Marc, maar ik reageer dan ook op de woorden van de verkenner. In mijn ogen impliceert hij daarmee dat de beoogde coalitie een afspiegeling is van de verdeling in de raad (en dus verkiezingsuitslag), maar dat is het niet. Om dat meer te benaderen zou je CU moeten vervangen door GL/PvdA of D66, dan kom je zowel qua verdeling rechts/links als confessioneel/seculier er dichter bij in de buurt.
De voorgenomen samenstelling van het college betekent dat Bennekom en enkele Edese wijken (Veluwse Poort, Enka) zich niet of nauwelijks vertegenwoordigd zien in het college. Ik zie niet in dat deze verkenner kan spreken over een afspiegeling van de Edese bevolking met zijn voorstel.
Reactie op het bericht van Hendrik: ik ben 3 jaar geleden van Amersfoort naar Ede verhuisd. Het sterkste wat mij toen in het oog sprong was het roekeloze rijgedrag plus de daarbij behorende soms ernstige verkeersongelukken. Inmiddels beschouw ik dit als lokale folklore en vermijd onverlichte wegen van het buitengebied.
Ik vind het ronduit bijzonder dat samenwerken met een ultraconservatieve partij als de SGP, die zo uitgesproken vrouwonvriendelijk is (plaats tov de man, vrouwen in de politiek, abortus etc.) voor veel andere partijen geen enkel probleem is.
Als er in Ede een pro-islampartij ook maar 1 zetel zou halen, had je ze dan eens moeten horen…