Edese Vos
Meer ruimte voor scholen, beter wegonderhoud en een poppodium in de Westhal. Het Edese college wil flink investeren en heeft financiële reserves. Tegelijk gaan gemeentelijke heffingen omhoog en moet Ede vanaf 2028 jaarlijks ongeveer €10 miljoen aan extra inkomsten of besparingen vinden.
De voorgestelde Programmabegroting 2027–2030 laat zien waar het nieuwe college geld aan wil besteden. Er komen meer schoollokalen en een nieuwe brandweerkazerne. Ook wil het college geld steken in de Westhal en achterstallig wegonderhoud. De gemeenteraad beslist over de voorstellen.
Wegen voldoen niet aan de norm
Het asfalt in Ede voldoet niet aan het onderhoudsniveau dat de gemeenteraad heeft afgesproken. Dat blijkt uit metingen in 2026.
Het college wil daarom jaarlijks ongeveer €1 miljoen extra besteden aan regulier wegonderhoud. Volgens de gemeente is dat nodig om de minimale veiligheid te waarborgen en verdere schade te voorkomen. Het extra geld levert geen hoger onderhoudsniveau op dan eerder was afgesproken.
Voor 2027 staan onder meer de Meulunterseweg in Lunteren (fase 2), Bellestein, de Galvanistraat (fase 2), Lorentzstraat en Nienhof op de planning voor vervanging of groot onderhoud. Ook wordt aangesloten bij de herinrichting van de Schaapsweg. Welke wegen profiteren van het extra geld voor regulier onderhoud, wordt niet afzonderlijk vermeld.
Waar het extra onderhoudsgeld nodig is, bepaalt de gemeente na de winter. Het wordt ook gebruikt voor tijdelijke reparaties in afwachting van groot onderhoud. Zo verwacht de gemeente in 2027 opnieuw reparaties aan haar deel van de N224, waar groot onderhoud voor 2028 gepland staat.
Scholen komen ruimte tekort
Het Streek Lyceum werd eind 2024 na een uitbreiding geopend met ruimte voor 1.500 leerlingen. Inmiddels zijn het er ruim 1.700. Tijdelijke units moeten de capaciteit de komende jaren vergroten tot ongeveer 1.800 leerlingen. Een blijvende oplossing moet nog worden uitgewerkt.
Basisschool De Ontdekking heeft eveneens ruimtegebrek. Het college wil drie extra lokalen onderbrengen in de Westhal op het ENKA-terrein.
De nieuwbouw van het Marnix College wordt aanzienlijk duurder. De gemeentelijke bijdrage stijgt van het beschikbare budget van bijna €42 miljoen naar meer dan €53 miljoen: ongeveer 28% meer. De begroting noemt prijsstijgingen en bijzondere omstandigheden, waaronder de beperkingen rond de nabijgelegen molen, als oorzaken.
De nieuwe school moet in schooljaar 2029–2030 in gebruik worden genomen.
Westhal kost ook jaarlijks geld
De Westhal moet naast schoollokalen ruimte bieden aan een poppodium, een ENKA-huis en een Makersplein. Het poppodium krijgt twee zalen voor 400 en 100 bezoekers en oefenruimten. Het ENKA-huis wordt een buurthuis. Een openingsdatum is nog niet bekend.
Vanaf 2029 rekent de gemeente op jaarlijks €1,6 miljoen subsidie voor de verschillende partijen. Daar komen ongeveer €400.000 jaarlijkse kosten voor rente en afschrijving bij.
De gemeente wil ruim €10 miljoen beschikbaar stellen. Daarnaast moet nog €1,5 miljoen worden gevonden via subsidies of aanpassing van de plannen. Lukt dat niet, dan wordt het project versoberd. De schoollokalen zijn apart begroot.
Nieuwe kazerne, bestaande posten blijven open
Voor de nieuwe brandweerkazerne, de herinrichting van het sportpark en de ontsluiting aan de Kastelenlaan bedraagt de totale raming ruim €73 miljoen.
Door de groei van Ede ligt de huidige kazerne aan de Breelaan volgens de gemeente minder centraal in het gebied dat de brandweer moet bedienen. De nieuwe locatie moet de bereikbaarheid verbeteren.
Tot de nieuwe kazerne beschikbaar is, blijft geld nodig voor de bestaande voorzieningen. Voor onderhoud aan de Breelaan wordt in de periode 2027–2030 jaarlijks €225.000 gevraagd. Vrijwilligerspost Stadspoort blijft op verzoek van de gemeenteraad open totdat de nieuwe kazerne in gebruik is; daarvoor is jaarlijks €300.000 opgenomen.
Vanaf 2031 bedragen de jaarlijkse rente en afschrijving voor het totale nieuwbouwproject – inclusief sportpark en ontsluiting – ongeveer €3,5 miljoen. Ook gebruik en onderhoud van de nieuwe kazerne moeten dan worden betaald.
Jeugdhulp: korter wachten, lagere kosten?
Bij jeugdhulp wil de gemeente wachttijden terugdringen en tegelijk besparen. In 2026 verwacht zij ongeveer de helft van de ingeboekte besparing van €2,9 miljoen te realiseren. Toch wil zij in 2027 circa €4,1 miljoen besparen.
De gemeente erkent dat kortere wachttijden juist meer kunnen kosten: kinderen die nu wachten, krijgen dan daadwerkelijk hulp. Zij wil extra medewerkers inzetten, de werkwijze aanpassen en afspraken maken met zorgaanbieders. Een concrete doelstelling voor de wachttijden en een nadere onderbouwing van de besparing van €4,1 miljoen ontbreken in het antwoord op persvragen van de Edese Vos.
Geld voor vrouwenveiligheid
Voor vrouwenveiligheid zijn in 2026 onder meer extra lichtmasten bij sportverenigingen en scholen geplaatst, verlichting in tunnels gecontroleerd en waar nodig vervangen, en snoeiwerk en het verwijderen van graffiti uitgevoerd of in gang gezet. Ook wordt een tunnel opnieuw beschilderd met streetart. Later dit jaar volgen nog snoeiwerk op ongeveer tien locaties en controles van verlichting langs doorgaande fietspaden.
Van het budget van €240.000 voor vrouwenveiligheid in 2026 blijft naar verwachting ongeveer €100.000 onbesteed. Dat moet mee naar 2027 voor het nieuwe programma Vrouwenveiligheid, dat ook opvang en bewustwordingscampagnes omvat. De gemeente zegt voor 2026 vooral direct uitvoerbare maatregelen te hebben gekozen. Voor 2027 wordt nog een plan met maatregelen, locaties en een planning opgesteld. Voor de verdere uitvoering wil het college bij de volgende perspectiefnota jaarlijks geld aanvragen.
Hogere gemeentelijke rekening
De rioolheffing stijgt met ongeveer 7%. De hondenbelasting gaat met ongeveer 20% omhoog. Ook begraafrechten worden duurder.
Het vaste bedrag voor afvalinzameling stijgt eveneens. De gemeente bevestigt dat de tarieventabel in de begroting een fout bevat. Het vaste bedrag gaat met ruim €13 omhoog, naar ongeveer €275 per jaar. Het variabele tarief voor afval blijft gelijk.
Bij de OZB rekent de gemeente met een verhoging van ongeveer 4%. Daarbij wordt eerst het tarief van 2026 gecorrigeerd, omdat dat achteraf te hoog bleek vastgesteld. De woningwaarden waren sterker gestegen dan verwacht, waardoor de gemeente ruim €1 miljoen extra ontving. Dat geld wordt niet terugbetaald, bevestigt de gemeente. De correctie wordt alleen verwerkt in de berekening van het tarief voor 2027.
Toekomst Mediafonds nog onzeker
Het geld voor het Mediafonds Ede loopt tot en met 2026. Na een evaluatie wordt besloten of het fonds een vaste financiering krijgt. Voor nieuwe journalistieke projecten vanaf 2027 is daarmee nog geen duidelijkheid.
De subsidie voor XON / Stichting Omroep Ede stijgt van ongeveer €270.000 naar €281.000.
Financiële ruimte neemt af
Ede had eind 2025 €216 miljoen eigen vermogen. Een deel daarvan heeft al een bestemming, maar de reserves bieden ruimte om te investeren.
Volgens de begroting daalt het eigen vermogen tot ongeveer €143 miljoen eind 2030. De langlopende schulden stijgen van €149 miljoen eind 2025 naar ongeveer €415 miljoen eind 2029.
De algemene reserve, waarmee de gemeente onder meer tekorten opvangt, daalt volgens de raming van ongeveer €73 miljoen eind 2026 naar ruim €10 miljoen eind 2030. Daarmee blijft nauwelijks ruimte over boven de gemeentelijke ondergrens van €10 miljoen.
Scholen, de Westhal en de nieuwe kazerne kosten ook na de bouw ieder jaar geld. Voor 2027 zijn de terugkerende inkomsten en uitgaven volgens de begroting nog in evenwicht. Vanaf 2028 ontbreekt jaarlijks ongeveer €10 miljoen. Sommige toekomstige kosten zijn bovendien nog niet ingevuld, waardoor het tekort groter kan worden. Het college komt bij de volgende perspectiefnota terug op mogelijke besparingen en extra inkomsten en wil de raad in aanloop naar die keuzes vaker raadplegen.
Na publicatie van dit artikel ontvingen we antwoorden van de gemeente op onze aanvullende vragen over de programmabegroting. Deze zijn in het artikel verwerkt.
Schrijf een reactie
Iedereen is welkom om te reageren. We modereren wel op basis van onze reactieregels.