Schiet, schep en zwijg: De wolvenstroperij rond Ede

Tientallen wolven zijn de afgelopen jaren in Nederland illegaal gedood en spoorloos weggewerkt, met de Veluwe als belangrijkste brandhaard. Aldus onderzoek van EcoJust.

Een nieuw, diepgravend onderzoeksrapport van wildlife crime-specialist Pauline Verheij en ecoloog Naomi Louchouarn schetst een verontrustend beeld. Volgens de onderzoekers gaat het niet om een paar losse incidenten. Zij beschrijven netwerken waarin mensen elkaar waarschuwen voor wolven, eropuit trekken om ze te doden en vervolgens helpen om de sporen uit te wissen. Ook Wekerom en Harskamp worden in het rapport expliciet genoemd. Hoe stevig is het bewijs voor illegale wolvenjacht rond Ede, en wat zegt het onderzoek over de oorzaken ervan?

Het recente rapport Terug in het vizier: Wolvenstroperij in Nederland slaat een flinke deuk in het officiële beeld dat wolvenstroperij in Nederland nauwelijks voorkomt. Volgens de onderzoekers zijn tussen oktober 2021 en maart 2026 in Nederland minimaal 41 wolven gestroopt. Daarnaast zijn er sinds 2015 nog eens 38 wolven – bijna 15% van de geregistreerde populatie – onverklaarbaar van de radar verdwenen. De Veluwe vormt, samen met de noordelijke provincies, een van de belangrijkste hotspotsvan deze illegale jacht.

Hoe betrouwbaar is dit onderzoek?

Voordat we in de lokale Edese praktijken duiken, moet de vraag worden gesteld: klopt dit rapport wel? Het onderzoek is uitgevoerd door bureau EcoJust, maar werd mede gefinancierd door Humane World for Animals, een organisatie met een duidelijke pro-wolf missie. Gekleurd dus?

De methodologie vormt echter juist een van de sterkste punten van het rapport. De onderzoekers baseren zich niet op één type bron, maar combineren en kruisen verschillende bronnen. Zij analyseerden tien jaar aan officiële DNA-gegevens van de overheid (BIJ12), voerden onder bronbescherming semigestructureerde interviews met 61 getuigen (waaronder boswachters, jagers en boeren), en deden grootschalig openbronnenonderzoek (OSINT) op sociale media.

Belangrijk om te vermelden is dat het geen politieonderzoek betreft: het rapport reconstrueert patronen op basis van interviews, DNA-gegevens en open bronnen, maar stelt niet strafrechtelijk vast wie individuele wolven heeft gedood.

In meerdere gevallen blijken het verdwijnen van wolven uit de DNA-monitoring en concrete lokale meldingen over stroperij in dezelfde periode en hetzelfde gebied samen te vallen. Bovendien is de schatting van 41 gestroopte wolven het resultaat van een conservatieve telmethode en geldt dit nadrukkelijk als een ondergrens; vage geruchten zijn niet meegeteld. De onderzoekers proberen de beperkingen van verklaringen onder bronbescherming te ondervangen door deze waar mogelijk te toetsen aan andere getuigenissen, openbare bronnen en monitoringsgegevens. Zij spreken van een ‘wijdverbreide, sociaal ingebedde praktijk’.

Een gedode en een aangereden wolf. Bron: EcoJust.

De Edese realiteit: mestkelders en tractoren

Dat formele instanties weinig bewijs vinden, betekent niet dat er niets gebeurt. Het rapport noemt specifieke incidenten in de gemeente Ede en directe omgeving die wijzen op georganiseerde eigenrichting:

• Wekerom: In september 2023 sprak een getuige met een lokale schapenhouder die openlijk verklaarde: “We ruimen elke wolf op die in onze buurt komt”. Volgens de man waren er in zijn gebied al drie of vier wolven gedood en in een mestkelder gedumpt.
• Harskamp: Lokale bewoners gaven in 2023 aan het wolvenprobleem “zelf wel op te lossen”. Op en rond de militaire basis ISK Harskamp – een blinde vlek in de reguliere wolvenmonitoring, omdat die daar niet is toegestaan – zijn de afgelopen jaren meerdere wolven onverklaarbaar verdwenen.
• Beschieting vanuit tractor: Er is videobewijs, in 2024 online gedeeld door de anti-wolfgroep No Wolves Benelux, waarop te zien is hoe vanuit een blauwe boerentractor nabij Ede op een wolf wordt geschoten. Bij de beelden schreef de groep: “Wéér 1 nabij Ede. Het schot was mis”. No Wolves Benelux reageerde niet op vragen over deze beelden.
• Verdwenen wolven rond Otterlo: Uit de roedel van de Zuidwest-Veluwe verdween wolf GW4605m spoorloos. Sinds zijn DNA in november 2024 bij een schapenaanval nabij Otterlo werd aangetroffen, is hij niet meer gezien.

Kaartje met verdwenen wolven. Bron: EcoJust.

De SSS-methode: Onzichtbaar doden

Hoe kan het dat deze stroperij zo lang verborgen blijft en de politie vrijwel nooit karkassen of bewijs vindt? Volgens het onderzoek wordt daarbij gebruikgemaakt van methoden die passen binnen de uit het buitenland bekende ‘3S-methode’: Schiessen, Schaufeln, Schweigen (Schiet, Schep en Zwijg).

Er wordt veelal ‘s nachts gejaagd met krachtige, ongereguleerde luchtbuksen (PCP) en warmtebeeldcamera’s. Soms worden wolven ook doelbewust overreden door terreinwagens met stalen bullbars.

Om te voorkomen dat forensische opsporing of gps-zenders de daders verraden, wordt het bewijs systematisch vernietigd. Dode wolven worden volgens getuigen verbrand in vuurtonnen, in water of mestkelders gedumpt of diep begraven. Ook het gebruik van ongebluste kalk wordt als methode genoemd.

De 5 drijfveren achter de onzichtbare klopjacht

Volgens de onderzoekers is het doden van wolven geen actie van een paar eenzame eenlingen, maar wordt dit in stand gehouden door een sociaal ingebed systeem in het buitengebied. Het rapport identificeert vijf factoren die deze illegale jacht voeden:

Als de analyse van de onderzoekers klopt, plaatst dit de recente, afwachtende reactie van de Edese burgemeester René Verhulst op het rapport in een heel ander perspectief. Verhulst stelde tegenover Ede Stad geen concrete aanwijzingen voor stroperij in zijn gemeente te zien: “Dan had ik het of van onze faunabeheerders of wat dan ook toch wel iets gehoord.”

Juist dat vertrouwen in de formele handhavingslijn is op basis van het rapport niet vanzelfsprekend. De onderzoekers beschrijven grote witte vlekken in de handhaving en wijzen erop dat groene BOA’s soms tegelijk actief jager zijn of werken voor grondeigenaren met jachtbelangen. Dat kan volgens respondenten tot belangenconflicten leiden.

Een wolvendoding wordt gemeld op de populaire Facebook-pagina ‘Geen wolf in cultuurlandschap’ met meer dan 100.000 volgers.

Bestuurlijke theorie botst met de praktijk

Het beeld dat uit het onderzoek oprijst, is dat van een formele bestuurspraktijk die botst met de werkelijkheid op het platteland. Burgemeester Verhulst zei het moedwillig doden van wolven “een stap te vinden die hij niet wil begrijpen”. Het rapport schetst juist een situatie waarin eigenrichting in delen van het buitengebied door sommigen is uitgegroeid tot een sociaal geaccepteerde reactie op een slepend conflict.

Volgens de onderzoekers kan ook gebrekkige ondersteuning van veebescherming de frustratie onder veehouders vergroten. Zij adviseren gemeenten daarom om ruimhartig bouwwerken voor veebescherming toe te staan of te gedogen. De gemeente Ede hanteert juist een strikte norm: volgens een woordvoerder mag standaard slechts één zogeheten schuilgelegenheid (vaak een halfopen constructie, geen afgesloten stal) per 2,5 hectare worden geplaatst.

Voor veel (hobby)boeren met meerdere kleine percelen betekent dat dat zij niet op iedere wei een schuilhok kunnen plaatsen. Bovendien biedt een halfopen constructie niet dezelfde bescherming als een afsluitbare stal. Daarmee ontstaat precies de spanning die het rapport beschrijft: veehouders krijgen het verwijt hun dieren onvoldoende te beschermen, maar ervaren tegelijkertijd belemmeringen wanneer zij die bescherming willen verbeteren.

Of die analyse ook voor Ede opgaat, is uiteindelijk een politieke en bestuurlijke vraag. Het rapport laat in ieder geval zien dat effectieve wolvenbescherming niet alleen draait om handhaving, maar ook om de vraag of overheden praktische oplossingen voor veehouders voldoende mogelijk maken.