Marc van der Woude
Op de voormalige vuilstort bij de Goudsberg in Lunteren zijn de zagen in de bomen gezet. Hoewel de daadwerkelijke sanering pas in 2027 gepland staat, zet de provincie Gelderland nu al de eerste stappen. Door de kap te kwalificeren als ‘beheer en onderhoud’, vinden de eerste ingrepen plaats nog voordat het officiële saneringsplan is vastgesteld.
De noodzaak van de sanering wordt door vrijwel niemand betwist. De Goudsberg is een tikkende milieutijdbom uit het verleden waar in de jaren negentig al vaten chemisch afval zijn weggehaald. Uit recent onderzoek blijkt dat de huidige afdeklaag op diverse plekken tekortschiet. Herstel is essentieel om te voorkomen dat mens en dier in contact komen met de oude vervuiling. Maar de manier waarop de provincie dit nu aanpakt, zorgt voor gefronste wenkbrauwen.
De juridische kwalificatie
Opvallend is dat de provincie de huidige werkzaamheden – het verwijderen van de volledige begroeiing op een terrein van circa 300 bij 300 meter – loskoppelt van de eigenlijke sanering. Hoewel het project in de boeken staat als een groot saneringsdossier, vergelijkbaar met Enka en PFAS, wordt de kap juridisch gekwalificeerd als ‘beheer en onderhoud’ binnen een bestaand gebruik.
Deze keuze heeft grote gevolgen voor het proces. Hierdoor kan de provincie nu al ingrijpen zonder dat het saneringsplan officieel is vastgesteld. Het resultaat is dat de natuur nu al wordt verwijderd, terwijl de formele inspraakprocedure voor burgers pas volgt bij de vergunning voor de nieuwe deklaag. Tegen de tijd dat omwonenden hun zegje mogen doen over de definitieve saneringskeuzes, is het landschap al ingrijpend veranderd.
‘De natuur kon tientallen jaren haar gang gaan’
Dat beeld van ‘onderhoud van een stortplaats’ botst met hoe inwoners het gebied ervaren. In een melding aan de Edese Vos beschrijft een inwoner de voormalige stort als “een gebied waar onder andere zwijnen, vossen, hazen, konijnen en dassen leven” en waar “de natuur al tientallen jaren haar gang kon gaan”.
Ook bij direct betrokkenen roept de aanpak vragen op. Berry Peereboom, eigenaar van aangrenzende gronden, wijst op de opvallende snelheid van het proces: “Gezien de vele projecten in en rond Natura 2000-gebieden die overal in het land stil liggen, bevreemdt het mij dat dit grootschalige project zo snel en met relatief weinig onderzoek uitgevoerd kan worden.”
Politiek op afstand
Omdat de provincie de ingreep schaart onder de vergunning uit 1977 (vóór de aanwijzing van de Veluwe als Natura 2000-gebied), zijn er volgens de provincie geen aanvullende natuurvergunningen of stikstofberekeningen nodig voor deze fase. De Provinciale Staten hebben hierdoor geen formele rol bij het huidige besluit om de begroeiing te verwijderen. Een expliciete politieke afweging tussen de waarde van de huidige natuur en de technische noodzaak van de sanering heeft in dit stadium niet plaatsgevonden.
Asbest en ecologie
De provincie benadrukt dat de risico’s minimaal zijn. Er is asbest aanwezig in de bodem, maar omdat er alleen bovengronds wordt gewerkt en niet wordt gegraven, zou er geen gevaar zijn voor de omgeving. Ook op ecologisch vlak zijn er voorzorgsmaatregelen getroffen: dassenburchten zijn afgezet en er zijn vleermuiskasten opgehangen.
Volgens de ingehuurde ecologen vormt het gebied geen “essentieel leefgebied” voor strikt beschermde soorten, mits de werkzaamheden zorgvuldig worden uitgevoerd. Toch voelt dat voor de omgeving wrang: een gebied dat voor de buurt aanvoelt als volwaardig bos, wordt op papier behandeld als een technisch object dat moet worden ‘vrijgemaakt’.
Proces boven beleving
De kern van de discussie op de Goudsberg gaat niet over de techniek, maar over de volgorde. De provincie kiest voor een route waarbij de feitelijke uitvoering vooruitloopt op de formele besluitvorming. Juist omdat er geen sprake is van een acute noodsituatie of spoed, was er ruimte geweest voor een traject waarin de belangenafweging – natuur nu versus natuur later – vooraf inzichtelijk was gemaakt.
Na afronding van de werkzaamheden moet het terrein weer een natuur- en wandelgebied worden. Voorlopig moeten de inwoners van Lunteren het echter doen met een ingreep die buiten een expliciete politieke afweging in de Provinciale Staten om is besloten.
Volgens mij valt dit helemaal niet onder beheer en onderhoud. Het terrein wordt volgens de provincie immers opgehoogd met zand dat van elders wordt aangevoerd. In totaal 3.500 vrachtauto’s. Het afgraven of ophogen van natura 2000 terrein is voor zover mij bekend vergunningplichtig. Ook wordt er bij andere projecten binnen natura 2000 gebieden veelal de eis gesteld dat er met elektrisch aangedreven machines en vrachtauto’s gewerkt moet worden, maar ook daar wordt niet aan voldaan. Het lijkt er toch erg op dat de provincie in dit dossier als slager die haar eigen vlees keurt de regelgeving uiterst “soepel” hanteert. Waar er bij de provincie een wil is, is er blijkbaar ook een weg gevonden. Was dat bij de broodnodige projecten voor de woningbouw of het versterken van het stroomnet ook maar het geval!
Soms is 1 boompje rooien lastiger zoals een scheefstaande exoot. Wat mij betreft lekker slagvaardig en kennelijk ook nodig bij deze voormalige vuilnisbelt en praktisch gezien ook in de juiste volgorde.
Wanneer het wel onder beheer en onderhoud van natuur valt, hebben ze er geen verstand van. Ontsla de verantwoordelijke zou ik zeggen en geef ‘m een taakstraf van 30 jaar totdat de natuur weer hersteld is. Of worden dit soort blunders ook met zand bedekt?
Hoe is het mogelijk dat iemand de habitat van zwijnen, reeën en dassen ongestraft mag vernielen en wegvagen? En dat terwijl de zwijnen en reeën drachtig zijn? Ik begrijp er niks van.
Ook is de manier waarop de struiken en bomen met happers worden vernield respectloos. Een heel ecosysteem is weggevaagd. Hoe zou jij het vinden als jouw huis zomaar ineens door zo’n happer vernield wordt?
Er staan bordjes met ‘diervriendelijk raster’… zodat ze konden vluchten? Wat vindt diegene die dit bedacht heeft er zelf van?
De oplossing die de wijzen bedacht hadden is het toxische afval te bedekken met aarde. Briljant, maar niet heus. Was dat niet precies wat de natuur zelf bedacht had en al 30 jaar aan het doen is? Ieder seizoen verliezen bomen blaadjes en komt er weer een laagje vruchtbare aarde bij. De dieren poepen er op hun manier ook een laagje bij. De perfectie van de natuur is zo ingenieus dat kan geen enkele bureauridder verzinnen met een plan. De arrogantie om ‘t beter te weten dan de natuur zelf.
Provincie of gemeente of wie dan ook zo slim denkt te zijn, je had er met je poten vanaf moeten blijven. De toxische bodem is niet het gevaar maar de mens die handelt zonder liefde en respect voor de natuur.
Wie is hier verantwoordelijk voor? Wie geeft deze opdracht? En met welke agenda? Waar zijn de bomen heen gebracht? Toevallig die biocentrale die Ede verwarmt met bossen?
Graag antwoord op al deze vragen. De dieren kunnen die niet stellen, maar ik wel.