Edese Vos

Het bestuur dat niet doorvroeg

rioolwaterzuivering ede
De rioolwaterzuivering in Ede. Foto: Edese Vos.

De uitbreiding van de rioolwaterzuivering aan de Dwarsweg in Ede was noodzakelijk. Zelfs de man die het nu verdwenen natuurpark ooit aanlegde, accepteert dat. Maar hoe verliep het democratisch toezicht op dit besluit eigenlijk?

Dit is deel 2 van een drieluik over de RWZI Ede
In deel 1 lieten satellietbeelden zien dat de ontmanteling van het Kees van Lohuizenpark al maanden eerder begon dan het waterschap in januari 2024 naar buiten bracht. Ondertussen werd een historisch betonnen gemaal op het terrein wél gered nadat erfgoedvereniging Bond Heemschut daar bij de gemeente voor pleitte.
In dit tweede deel: wat zeiden de bestuurders die de plannen moesten controleren, wat vindt de 93-jarige grondlegger van het park zelf, en hoe verging het bewoners aan de andere kant van het terrein een jaar later?

Het Kees van Lohuizenpark verdween zonder dat iemand er kritische vragen over stelde. Niet omdat er geen democratisch toezicht was – het waterschap heeft een rechtstreeks gekozen algemeen bestuur. Maar dat bestuur stelde nauwelijks vragen. De fractie die dat wel deed, wist dat een motie het toch niet zou halen. En de zetel die er speciaal voor de natuur zit, liet het lopen omdat het gebied te klein was.

Dit is het verhaal van wat er niet gebeurde.

Bestuurlijke controle vooraf

Het waterschap is het overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor het beheer van water in de regio – van dijken en sloten tot de zuivering van afvalwater. Het heeft een rechtstreeks gekozen algemeen bestuur, dat zowel het beleid als de hoogte van de waterschapsbelasting vaststelt.

Het algemeen bestuur is daarmee de plek waar het besluit over het natuurgebied op vragen had kunnen stuiten. Toch bleek er nauwelijks kritisch te zijn doorgevraagd toen het lot van het park op de bestuurstafel lag.

Astrid Meier, fractievoorzitter van Water Natuurlijk in het algemeen bestuur, erkent dat. Haar fractie was destijds de enige die er vragen over stelde. Meier vindt, terugkijkend, dat er in de bestuursvergadering niet scherp werd doorgevraagd. Er werd aangenomen dat de uitbreiding nodig was en zo werd ermee ingestemd.

Ook Kees Konings, die in het algemeen bestuur zit namens de geborgde zetel voor natuurterreinen, herinnert zich weinig concreets van een stevig debat. Hij geeft aan dat de aangesloten natuurorganisaties het stuk land destijds “te klein” vonden om actief bij hun achterban onder de aandacht te brengen. Ironisch genoeg is het precies de situatie waarvoor die zetel bedoeld is.

Wat is een geborgde zetel?
In het algemeen bestuur van een waterschap zijn een aantal zetels gereserveerd voor vertegenwoordigers van specifieke belangen: agrariërs, bedrijven, en natuur- en milieuorganisaties. Die geborgde zetels bestaan omdat deze belangen anders ondervertegenwoordigd zouden zijn in een gekozen bestuur. De zetel voor natuur en milieu wordt ingevuld door iemand die de aangesloten natuurorganisaties vertegenwoordigt.

Links het natuurgebied in oude glorie, rechts ontwerper Kees van Lohuizen. Beeld: Waterschap Vallei en Veluwe, Ede TV.

De visie van de grondlegger

Niemand heeft meer recht van spreken over het gebied dan Kees van Lohuizen (93), de oud-directeur van de RWZI die in 1995 persoonlijk de aanleg van het park initieerde. Na onze artikelen reageerde hij schriftelijk via zijn zoon Tom.

Van Lohuizen geeft aan dat hij al in 2023 door het waterschap is benaderd over het einde van het park. Bij de aanleg was al vastgelegd dat het om tijdelijke natuur ging, en de KNNV-afdeling Wageningen, die het gebied jarenlang inventariseerde, wist dat ook. Hij wijst er tevens op dat de kwaliteit van het gebied de laatste jaren al afnam door stikstofdepositie.

“Voor mij voldeed het tijdelijke van het KvL-park als een mooie en geslaagde ‘vakantie’,” schrijft hij. “Nu gaat het leven weer door en moet er worden gewerkt aan de vraag van de toekomst.” Hij plaatst de keuze van het waterschap in het perspectief van decennia aan schaalvergroting in de sector, waarbij steeds strengere milieueisen grotere, gecentraliseerde installaties noodzakelijk maken.

Wat hij niet relativeert, is de communicatie. Het waterschap had de naderende ontmanteling van het park tijdig en openlijk naar buiten kunnen brengen, in plaats van het in stilte te laten gebeuren terwijl het in de jaren daarvoor nog samen met de gemeente uitdroeg hoe bijzonder het gebied was.

Een herkenbaar patroon

In mei 2025 meldde een buurtbewoner zich bij de redactie. Zij en haar buren wonen aan de Dwarsweg, recht tegenover het RWZI-terrein waar inmiddels verder wordt gebouwd. Wat zij beschrijft, klinkt herkenbaar.

Zonder voorafgaande aankondiging werd er gesnoeid en gekapt in het bos tegenover haar huis. Pas weken later, toen de sloop van een betonnen overloopbak haar woning liet trillen, kreeg ze na herhaalde meldingen uitleg van het waterschap.

Een nulmeting van eventuele schade aan de vooroorlogse woningen was vooraf niet uitgevoerd. De benodigde vergunningen bleken in die periode te zijn verleend, zonder dat de aanvraag online goed vindbaar was voor omwonenden. Op haar vraag wat er aan natuurcompensatie tegenover staat, werd gewezen op een insectenkastje bij de ingang.

nieuwe nabezinkers rwzi ede
Nieuwe nabezinkers bij de RWZI in Ede. Foto: Edese Vos.

De balans opgemaakt

De uitbreiding van de RWZI Ede was nodig. Daar valt, met alle stukken op tafel, weinig op af te dingen. De installaties waren verouderd, de milieuregels voor 2027 zijn streng en zelfs de grondlegger van het park aanvaardt de noodzaak. Uit de ontheffing en het ecologisch rapport dat de Edese Vos opvroeg, blijkt dat de uitvoering veel gedetailleerder en zorgvuldiger was dan het eerste beeld uit 2024 deed vermoeden.

Wat overeind blijft, is de weinig transparante wijze van communiceren. Een waterschap dat begin 2024 “geen besluit” meldt terwijl de voorbereidingen op het terrein al liepen. Een gemeente die meewerkt aan het behoud van een betonnen monument, maar niet reageert op vragen over het verdwijnen van bijzondere natuur. En een controlerend bestuur dat vooraf niet scherp heeft doorgevraagd. Zolang instanties pas openheid geven als de werkzaamheden al zijn gestart, blijft het wantrouwen bij omwonenden begrijpelijk.

In deel 3 gaat de Edese Vos in op de duurzaamheidswinst van de nieuwe installatie: van warmte uit rioolwater tot het gebruik van wc-papier om medicijnresten te filteren.

Avatar van Marc van der Woude

Marc van der Woude

Combineert onderzoeksjournalistiek en innovatie om de 'tegenmacht' van burgers te versterken. Verbindt bij de Edese Vos journalisten, bronnen en onderzoekers. Gaat tot het gaatje om transparantie te krijgen.

5 reacties

Iedereen is welkom om te reageren. We modereren wel op basis van onze reactieregels.

  • Goed informatief stuk. Duidelijk te weinig communicatie en transparantie. Verder is het achteraf altijd lastig om in te schatten hoe dingen anders zouden zijn verlopen als communicatie, transparantie en evt. participatie deels of geheel ziijn overgeslagen. Het enige dat achteraf overblijft is ‘er was wel een noodzaak, het doel was legitiem’.

    Dat zou je in principe heel vaak kunnen zeggen, bijvoorbeeld bij Aardwarmte in Ede: ‘Ja de communicatie en transparantie waren gebrekkig en soms een beetje nep (info avond zonder persvoorlichters en dan toch naar de persvoorlichter doorverwijzen die er niet is!) maar we moeten wat met duurzame energie. De huizen moeten toch verwarmd worden.’

    Dus mijn punt is, juist ook als het doel of plan legitiem of redelijk lijkt, is communicatie en transparantie belangrijk, anders kun je alles er doorheen jagen zolang het maar als een nuttig plan klinkt. Zo ook met meer dan 10 miljoen euro verspilling aan inventariseren hoe WFC World Food Center Experience het beste aangepakt kan worden de stekker eruit zonder 1 baksteen te bouwen. Dat WFC klonk ook legitiem, we zijn immers Food Valley!

    Ik vind deze keer trouwens het brutalistisch ontworpen gemaal van beton wel wat mooier op deze andere foto met water, bloemen en ander licht, dan op de foto bij het vorige artikel. Ik snap de monumentale waarde en esthetiek iets beter. Het werd nogal duur verplaatst nadat het monumentstatus kreeg.

  • Een paar zaken kloppen niet:

    1. “Natuurorganisaties vonden het stuk land destijds “te klein” om actief bij hun achterban onder de aandacht te brengen.”
    -> De KNNV heeft het terrein jarenlang gemonitord en hebben wel degelijk in hun verenigingsblad over de sloop gerapporteerd.

    2. “Uit de ontheffing en het ecologisch rapport dat de Edese Vos opvroeg, blijkt dat de uitvoering veel gedetailleerder en zorgvuldiger was dan het eerste beeld uit 2024 deed vermoeden.”
    -> Het rapport ging alleen over de wettelijk beschermde soorten. Alle niet beschermde soorten (en dat waren er heel veel) zijn afgevoerd. In de huidige tijd hoort het te gaan over bescherming van biodiversiteit en niet slechts over een paar soorten.

    3. “De uitbreiding van de RWZI Ede was nodig. Daar valt, met alle stukken op tafel, weinig op af te dingen.”
    -> Daar valt wel degelijk wat op af te dingen namelijk dat de uitbreiding ook op natuurinclusieve wijze de noordzijde van het terrein had kunnen plaatsvinden in afstemming met de plannen van de gemeente Ede. Maar hoe dan ook: deze hotspot van biodiversiteit had gecompenseerd moeten worden. Door op deze manier plannen te maken verliezen we de strijd.

    • Dank voor je feedback. Ik reageer er puntsgewijs op:

      1. Dat is een uitspraak van Kees Konings die op dat moment de geborgde zetel voor natuurterreinen had. Deze borgt de belangen van bos- en natuurterreineigenaren. Het Van Lohuizenpark was van het waterschap / de RWZI zelf. De KNNV is een vereniging van natuurliefhebbers en ook geen eigenaar van de grond. Was de grond van Natuurmonumenten of een andere grote natuurbezitter geweest, dan had het mogelijk een andere prioriteit gekregen.

      2. Correct. Dat is een begrijpelijke opvatting, maar kennelijk (nog) geen wettelijke verplichting.

      3. Het is een bestuurlijke belangenafweging geweest waarbij de duurzaamheidswinst van de uitbreiding en de compliance met Europese regels zwaarder heeft gewogen dan behoud van het natuurgebied. Daar valt zeker ook iets op af te dingen, maar dat gesprek is bij het waterschap nauwelijks gevoerd, zoals ons drieluik laat zien. Wat betreft de noordzijde van het terrein: waar doel je dan precies op? Die ruimte is er nauwelijks en de RWZI moet ook een geurcirkel aanhouden t.o.v. de woningen van Veldhuizen B en andere activiteiten in dat gebied.

      • Dank voor je reactie. Ik ben destijds betrokken geweest bij de plannen in dit gebied en kan niet verder op procesinhoud ingaan. Wat me altijd is opgevallen is dat iedereen destijds – ik zie dat ook in deze reactie weer terug – allerlei redenen had om het onvoldoende beschermen van de natuur goed te praten: biodiversiteit is (nog) niet beschermd, het is geen natuurterrein, de ontwikkeling was maar tijdelijk bedoeld, het waterschap kon niet anders etc. Gevolg is i.i.g. verlies van biodiversiteit omdat de prioriteiten elders liggen. Ik denk dat dit een van de grote fouten is die we op dit moment maken en wat mij betreft mag de Vos op dit onderwerp wat harder blaffen.

      • Dank voor je reactie. De Vos is hier twee jaar geleden wel op aangeslagen, maar toen was het eigenlijk al te laat, zie https://edesevos.nl/waterschap-vallei-en-veluwe-bulldozert-natuurgebied/. Het waterschap was op dat moment niet transparant en zat stevig in de weerstand. Het kostte veel tijd om mensen te spreken en documenten boven water te krijgen. Vandaar nu pas dit drieluik. Neemt niet weg dat het een bestuurlijke belangenafweging is geweest waar meerdere aspecten aan zitten. Ook die andere perspectieven brengen we nu in dit drieluik. Lezers kunnen er hun eigen mening over vormen.