Wat de nieuwe RWZI Ede doet

Van afgesloten hek tot open dag: de Edese Vos neemt een kijkje in de nieuwe installatie van de rioolwaterzuivering aan de Dwarsweg in Ede.

Dit is deel 3 van een drieluik over de RWZI Ede
In deel 1 reconstrueerde de Edese Vos hoe de ontmanteling van het Kees van Lohuizenpark begon voordat het waterschap dat naar buiten bracht. In deel 2 kwamen de bestuurders aan het woord die de plannen hadden moeten controleren en de 93-jarige grondlegger van het park die het verlies accepteert.
Dit derde deel kijkt naar wat er nu op die plek staat: wat de nieuwe installatie doet, wat het kost en wat het oplevert.
Liever in één oogopslag? Bekijk dit artikel in beeld ↓

Twee jaar geleden stond de Edese Vos voor een gesloten hek aan de Dwarsweg. “U bent hier niet welkom,” kreeg de redactie te horen tijdens een onaangekondigd bezoek aan de bouwplaats van de rioolwaterzuivering. Op 20 juni 2026 lag dat anders: tijdens de Dag van de Bouw nodigde het waterschap pers en omwonenden uit voor een rondleiding over het terrein.

Een regionale hub

De nieuwe installatie aan de Dwarsweg vervangt niet alleen verouderde techniek. Ede wordt ook de centrale plek waar het zuiveringsslib van meerdere regionale rioolwaterzuiveringen wordt verwerkt. De zuiveringen in Veenendaal, Renkum, Woudenberg en Bennekom worden hierdoor ontlast.

De kosten van het project zijn sinds de eerste ramingen flink gestegen: van 36 miljoen euro in de begroting van 2023 naar inmiddels 120 miljoen euro voor het hele project. Het waterschap verklaart die stijging in eigen beleidsstukken: de oude gistingstanks konden, anders dan aanvankelijk gedacht, niet worden hergebruikt. Sloopkosten en het bouwrijp maken van het terrein waren niet meegenomen in de eerste raming, en er kwamen extra voorzieningen bij om methaanuitstoot te beperken en de bedrijfsvoering stabieler te maken.

Na drie afzonderlijke onderzoeken, in 2019, 2021 en 2023, heeft het waterschap de keuze voor centrale slibverwerking definitief vastgesteld. De conclusie was eensluidend: centrale vergisting levert meer biogas op, stoot minder broeikasgas uit en is over de hele levensduur goedkoper dan op elke locatie apart te blijven vergisten.

Groengas voor 2.200 huishoudens

Het slib dat overblijft na de waterzuivering wordt vergist tot biogas. Een deel daarvan wordt opgewerkt tot groengas en op het aardgasnet gezet. Volgens het waterschap kunnen daarmee op termijn circa 2.200 huishoudens in Ede van energie worden voorzien.

Tijdens de rondleiding op de bouwplaats werd nog een detail zichtbaar. Bij de opwerking van biogas tot groengas kan de vrijgekomen CO2 worden afgevangen in plaats van uitgestoten. Die biogene CO2 krijgt dan een tweede leven als grondstof voor andere toepassingen, zoals in de glastuinbouw.

Warmte uit rioolwater

Het waterschap heeft tevens plannen om, samen met de gemeente Ede en het Edese warmtebedrijf, warmte te onttrekken aan het gezuiverde rioolwater voordat dit op de Zijdewetering wordt geloosd. Het principe is simpel: rioolwater is, door menselijk gebruik, altijd een paar graden warmer dan het oppervlaktewater waar het uiteindelijk in terechtkomt. Die warmte is met een warmtewisselaar te onttrekken en aan het warmtenet te leveren, zonder dat de waterkwaliteit daaronder lijdt.

Deze techniek heet aquathermie en wordt landelijk gezien als een van de meest onderbenutte routes naar aardgasvrij wonen. De Unie van Waterschappen streeft ernaar dat in 2030 ongeveer 200.000 huishoudens in Nederland op deze manier aardgasvrij zijn.

Hoeveel van die ambitie concreet bij het Edese warmtenet terechtkomt, is nog onduidelijk. Wel is inmiddels bekend dat het waterschap de warmte gratis aan het warmtebedrijf levert; er is dus geen financiële compensatie voor afgesproken. De Edese Vos heeft via een Woo-verzoek stukken over deze afspraken opgevraagd. Hoeveel Edese huishoudens hiermee daadwerkelijk kunnen worden voorzien, is op het moment van schrijven nog niet bekend.

Wc-papier tegen medicijnresten

Het meest opvallende onderdeel van de vernieuwing speelt zich af op een klein hoekje van het terrein: een proefinstallatie die wc-papier inzet om medicijnresten uit het afvalwater te halen.

Het principe: cellulose uit wc-papier wordt uit het rioolwater gezeefd, gedroogd en geperst tot brokjes. Die worden vervolgens verhit, waarbij ze uiteenvallen in gas, zuren, bio-olie en een houtskoolachtige stof: biochar. Die biochar filtert vervolgens medicijnresten uit het water, terwijl de bio-olie wordt verkocht.

Het waterschap verwacht hiermee meer dan 80 procent van de meest voorkomende medicijnresten uit een deel van het Edese afvalwater te kunnen halen. De proef kost 1,7 miljoen euro, waarvan 700.000 euro wordt gedekt door een Europese subsidie. Volgens de Nederlandse drinkwaterbedrijven belandt jaarlijks minstens 140.000 kilo medicijnresten in het Nederlandse oppervlaktewater: voor mensen in deze concentraties niet schadelijk, voor vissen en andere waterdieren wel.

Het gemaal als symbool

Op het terrein staat ook het zestig jaar oude vijzelgemaal nog. Zoals in het eerste deel beschreven, werd dit bouwwerk na bemoeienis van erfgoedvereniging Bond Heemschut gered van de sloop en vorig jaar verplaatst naar de rand van het terrein. Oud en nieuw staan er nu vlak naast elkaar: historische techniek naast een installatie die ontworpen is op Europese milieunormen die in 2027 ingaan.

Conclusie

De installatie waarvoor een natuurgebied moest wijken, is meer dan alleen een vervanging van verouderde apparatuur. Het maakt Ede tot een regionale proeftuin: voor warmte uit rioolwater, voor het terugwinnen van grondstoffen uit wc-papier en voor schaalvoordelen in de slibverwerking.