Het park verdween, het beton bleef

Het Kees van Lohuizenpark aan de Dwarsweg verdween geruisloos voor de nieuwe rioolwaterzuivering. Twee jaar later reconstrueert de Edese Vos hoe dat ging, en wat het waterschap er wel en niet over zei.

Terugblik: het park dat verdween
In april 2024 publiceerde de Edese Vos over de sloop van het Kees van Lohuizenpark aan de Dwarsweg – een klein, bijzonder stukje natuur dat geruisloos verdween om ruimte te maken voor de uitbreiding van de rioolwaterzuivering. Het waterschap had bewoners en pers er nauwelijks over geïnformeerd. De artikelen leidden tot felle reacties. Nu pakken we de draad op. Wat is er sindsdien bekend geworden? Wat zeggen de betrokkenen nu, twee jaar later? En wat staat er inmiddels op die plek?
Deel 1 van een drieluik.

Aan de Dwarsweg in Ede wordt al twee jaar gebouwd aan een van de grootste infrastructuurprojecten in onze gemeente: een volledig vernieuwde rioolwaterzuivering van 120 miljoen euro. Wat er voor moest wijken, was een klein maar bijzonder stukje natuur dat de meeste Edenaren nooit hebben gezien – en dat verdween voordat iemand er erg in had.

Twee jaar geleden schreef de Edese Vos daarover. Nu, met een stapel documenten, gesprekken en satellietbeelden op tafel, kijken we terug: wat klopte er van dat beeld, wat weten we nu dat we toen niet wisten, en hoe heeft het waterschap zich de afgelopen twee jaar verantwoord?

Wat er werd gezegd, en wat er gebeurde

Op 24 januari 2024 stelde de Edese Vos de eerste vragen aan Waterschap Vallei en Veluwe. Op 30 januari kwam het antwoord: “Op dit moment is er nog geen besluit genomen over de wijze waarop deze uitbreiding plaats gaat vinden.” Een week later, op 7 februari, begon de ontmanteling van het park. Het waterschap bevestigt dat later zelf, schriftelijk.

Een lezer van de Edese Vos dook in openbare satellietdata en ontdekte dat er al veel eerder voorbereidingen gaande waren. In april en mei 2023 lag het park er nog ongeschonden bij. Op satellietbeelden van juni en juli 2023 verschenen de eerste sporen van werkzaamheden op het terrein, ook in het natuurgebied. Vanaf de nazomer van 2023 ging de schop zichtbaar de grond in. In het voorjaar van 2024, nog voor onze eerste publicatie, was het park al volledig vlakgemaakt.

De satellietbeelden van mei 2023, juli 2023 en maart 2024. Bron: Satellietdataportaal Netherlands Space Agency. Klik om te vergroten.

Terwijl het waterschap eind januari 2024 meldde dat er nog “geen besluit” lag, waren de fysieke ingrepen op het terrein dus al maanden eerder zichtbaar vanuit de ruimte.

Geconfronteerd met deze discrepantie antwoordde het waterschap in mei 2024 dat het bouwrijp maken van het terrein “niet één op één gekoppeld” is aan de besluitvorming over de nieuwe zuiveringsinstallatie zelf. Het zijn, in de woorden van de woordvoerder, twee gescheiden processen: het ene gaat over de vraag wat er precies gebouwd wordt, het andere over de vraag wanneer het terrein daarvoor geschikt gemaakt moet worden. Dit is gebonden aan seizoenen, omdat het verplaatsen van dieren en planten alleen buiten het broedseizoen en de kraamperiodes mag.

Inhoudelijk klopt dat onderscheid. Voor een inwoner die in februari 2024 langs het hek liep, was het niet te zien.

Beton gered, natuur niet

Wie in 2024 langs de Dwarsweg liep, zag een opvallend contrast: van het natuurgebied was niets meer over, maar de oude, brutalistische verdeeltoren van de voormalige zuivering stond er nog. “Het beton is gered, de natuur niet,” schreven we destijds.

Uit een interne memo van het waterschap van 27 maart 2024 blijkt dat het juist het waterschap zelf was dat het vijzelgemaal en de verdeeltoren ook wilde slopen. Het college van het waterschap besloot op 19 maart 2024 om deze bouwwerken niet langer als cultuurhistorisch object aan te wijzen, met als argument dat ze toch al niet toegankelijk waren voor publiek en dat hun “belevingswaarde” daarom minimaal was.

Het was erfgoedvereniging Bond Heemschut die hiertegen in het geweer kwam. Op 20 februari 2024 diende de vereniging een verzoek in bij de gemeente Ede om het gemaal alsnog aan te wijzen als gemeentelijk monument.

Toen de Edese Vos daarover vragen stelde aan de gemeente, verwees de woordvoerder naar de bedrijfsbestemming van het terrein, zonder antwoord te geven op de vraag waarom de gemeente zich wél inzette voor het gemaal, maar destijds niet voor het park.

Op 19 november 2024 wees het college van Ede het bouwwerk definitief aan als gemeentelijk monument. In mei 2025 werd het 1.600 ton zware object in een één miljoen euro kostende operatie verplaatst naar de rand van het terrein. Het park kreeg geen vergelijkbare belangenbehartiger.

In het volgende deel: hoe het controlerend bestuur vooraf nauwelijks kritische vragen stelde, de berusting van de 91-jarige grondlegger van het park, en bewoners die vorig jaar aan de andere kant van het terrein opnieuw voor onaangekondigde bulldozers stonden.