Journalistiek is geen mening, maar een methode

De afgelopen weken publiceerde de redactie van de Edese Vos een reeks analyses rond de gemeenteraadsverkiezingen in Ede. We legden verkiezingsprogramma’s op inhoud langs een meetlat en keken naar de lokale inzet van partijen. Zoals verwacht riep dat veel reacties op. Kritiek hoort daarbij; zonder tegenspraak verliest de journalistiek haar scherpte.

Van de redactie

Als redactie zijn wij aanspreekbaar op wat we publiceren. Wie een onjuistheid ziet, kan dat altijd aankaarten; wij staan open voor feedback en een inhoudelijke gedachtenwisseling. Als we iets hebben gemist wordt dat in de regel snel en adequaat rechtgezet.

In de vele reacties die wij de afgelopen periode ontvingen, zien wij echter een patroon dat ons zorgen baart. Steeds vaker gaat het niet meer over de feiten en feedback gaat vergezeld van diskwalificerende opmerkingen die onze inzet en journalistieke integriteit ondergraven. Wanneer een inhoudelijk verschil van inzicht direct leidt tot grote woorden over een gebrek aan objectiviteit of onafhankelijkheid, stopt het gesprek.

Wij reflecteren hierop, omdat dit patroon iets zegt over de manier waarop in Ede het politieke debat wordt gevoerd.

Van inhoud naar intentie

In meerdere reacties – met name vanuit Forum voor Democratie en BurgerBelangen – verschuift de discussie opvallend snel van de inhoud naar de intentie. Er wordt geen open vraag gesteld, zoals: “Waarom hebben jullie dit zo gewogen?”, maar er wordt meteen een intentie verondersteld: “Dit is bewust zo geschreven.” Er wordt geen gesprek gevoerd over de juistheid van de analyse, maar het werk wordt bestempeld als “framing”, “sturing” of een “politieke afrekening”.

Er wordt gesuggereerd dat de uitkomsten van ons onderzoek politiek gemotiveerd zijn en dat de redactie bepaalde partijen “toch nooit hoog zal laten eindigen”. Met name op social media wordt vaak bijzonder primair en emotioneel gereageerd, zonder concrete onderbouwing of feitelijke weerlegging. Daarmee verschuift het gesprek van de feiten naar wantrouwen.

Geen incident, maar een patroon

Het gaat hier niet om een incidentele reactie in het heetst van de strijd. We zien een patroon ontstaan waarbij journalistieke integriteit stelselmatig in twijfel wordt getrokken. Het framen van redactionele keuzes als bewuste politieke sturing ondergraaft de legitimiteit van onafhankelijke journalistiek.

Dit patroon – het verdacht maken van de journalistiek en haar rol in de democratische rechtsstaat – is een bekend verschijnsel bij partijen op de uiterst rechtse flank. Journalistiek is echter een essentiële maatschappelijke nutsvoorziening; een noodzakelijke ‘check and balance’ voor een eerlijk en transparant bestuur. Onafhankelijke controle is geen luxe, maar een fundament onder onze lokale democratie.

Journalistiek is een proces, geen mening

Onder dit wantrouwen ligt een fundamenteler misverstand: het idee dat journalistiek slechts een mening is, vergelijkbaar met een reactie op sociale media.

Journalistiek, zoals wij die bedrijven volgens het Wereldwijd handvest voor ethiek in de journalistiek, is echter een proces van waarheidsvinding. Het werkt met ethische standaarden, expliciete kwaliteitscriteria, een zorgvuldig redactioneel proces en controleerbare afwegingen.

Zo hebben wij voor de analyses van de partijprogramma’s objectieve analysetools gebruikt om menselijke beïnvloeding tot een minimum te beperken. Over de uitkomst van die afwegingen kun je van mening verschillen, maar ze zijn niet willekeurig. Juist dat onderscheid tussen een onderbouwde analyse en een persoonlijke opvatting is essentieel voor een zuiver debat.

Het eigen politieke straatje

Dit wantrouwen beperkt zich overigens niet tot één flank. Een analyse waarin GroenLinks-PvdA met een 7,5 als tweede eindigde, werd door een voormalig raadslid van die partij weggezet als “niet objectief” en “een afrekening”. Een kandidaat op de kieslijst van Mens en Milieu Ede reageerde in vergelijkbare bewoordingen.

Dit roept de vraag op wanneer een journalistieke weging nog wél wordt geaccepteerd. Als zelfs een relatief positieve uitkomst al als verdacht wordt geframed, lijkt het probleem niet de score zelf te zijn, maar het bestaan van een onafhankelijke weging die buiten de eigen invloedssfeer ligt. Het is problematisch als onafhankelijke journalistiek alleen gewaardeerd wordt wanneer de uitkomst in het eigen politieke straatje past.

Juridisering en timing

Naast directe verdachtmakingen zien we een andere vorm van druk: juridisering. Vanuit de VVD-hoek werd een artikel betiteld als “misleidend”, inclusief een verzoek tot rectificatie en verwijdering. Daarbij werd het publicatiemoment – vlak voor de verkiezingen – als problematisch benoemd. Ook hier verschuift de focus van de inhoudelijke discussie naar de legitimiteit van de publicatie zelf – ditmaal via formele weg.

Onze onafhankelijkheid

Ook de suggestie dat onze journalistiek “links” of “rechts” zou zijn, gaat voorbij aan de werkwijze van de redactie. De Edese Vos opereert volledig onafhankelijk. Onze redactieleden staan niet op kieslijsten, schrijven niet mee aan partijprogramma’s en bekleden geen politieke functies.

Binnen de redactie werken mensen met verschillende achtergronden en soms diametraal verschillende opvattingen. Juist die interne diversiteit dwingt ons om scherp te blijven op de feiten. Wij vinden elkaar niet in een gedeelde politieke kleur, maar in de gezamenlijke aanpak en de onafhankelijke rol van het journalistieke proces.

Het labelen van journalistiek als “links” of “rechts” maakt het debat niet scherper, maar juist oppervlakkiger. Het maakt dat je minder open staat voor andere perspectieven.

De rol van de volksvertegenwoordiger

Wat deze trend extra relevant maakt, is de afzender. Het gaat vaak om volksvertegenwoordigers en bestuurders; mensen met een publiek mandaat die handelen namens de inwoners. Van hen mag een volwassen houding worden verwacht ten opzichte van de journalistiek. Dat begint bij het volmondig erkennen van de controlerende rol van de media.

Bestuurders en raadsleden zijn onze gedelegeerden; zij zijn verkozen of aangesteld om de inwoners te bedienen met het best mogelijke beleid. Dat brengt de plicht met zich mee om altijd verantwoording af te leggen. In een gezonde democratie gebeurt dat door open en eerlijk antwoord te geven op vragen van journalisten. Wegduiken voor kritische vragen of het boycotten van onafhankelijke redacties is in die zin een weigering om verantwoording af te leggen aan de burger.

Dat betekent: eerst de inhoud bevragen en terughoudend zijn met het toeschrijven van intenties. Kritiek is een groot goed, maar het zonder onderbouwing suggereren van opzet is geen debat, maar verdachtmaking.

Het kan anders

Dat het ook anders kan, bewijzen andere reacties. Zo schreef een raadslid van de ChristenUnie:

“Complimenten voor de mooie reeks rond de verkiezingsprogramma’s. Mooie, degelijke analyses. De toegevoegde waarde van onafhankelijke lokale media in de praktijk.”

Het verschil zit hier niet in het wel of niet eens zijn met de resultaten, maar in het respecteren van de journalistieke methode.

Waarom dit ertoe doet

Journalistiek heeft een heldere taak: controleren, duiden en inzicht geven. Die rol verliest aan betekenis wanneer de boodschapper structureel wordt gewantrouwd en verdacht gemaakt. Als elke analyse kan worden weggezet als “gekleurd” op basis van een onderbuikgevoel, verdwijnt het gedeelde vertrekpunt voor waarheidsvinding en een gezond publiek debat. Het holt uiteindelijk onze lokale democratie uit.

Laat er geen misverstand over bestaan: ook de komende jaren is een gezonde journalistieke tegenmacht nodig om het nieuwe college en de nieuwe gemeenteraad optimaal te controleren. Dat overstijgt elk partijbelang; het is een fundament voor de hele Edese samenleving.

Steun onafhankelijkheid, geen politieke kleur

Journalistiek die schuurt, kost soms geld. De afgelopen weken hebben verschillende donateurs hun steun aan de Edese Vos opgezegd. De reden? Onze verkiezingsanalyses kwamen niet overeen met hun politieke voorkeur.

Dat is spijtig, maar het verandert niets aan onze koers. In onze faqs voor steunleden en versterkers staat kraakhelder: donateurs steunen de onafhankelijke journalistiek, zij kopen geen invloed op de inhoud. Wij wijken niet van onze methodiek af om donateurs te behagen, net zoals we dat niet doen voor politieke partijen of commerciële belangen.

Het was makkelijker geweest om de verkiezingen te negeren. Dan hadden we dit spanningsveld en de opzeggingen voorkomen. Maar dan hadden we de inwoners van Ede ook de informatie onthouden die nodig is om een eigen, onderbouwde keuze te maken.

Onafhankelijke journalistiek is geen “u vraagt, wij draaien”. Het is een proces van waarheidsvinding dat losstaat van emotie of partijbelang. Juist de komende jaren is een gezonde journalistieke tegenmacht hard nodig om het nieuwe college en de raad scherp te controleren.

Vind jij dat deze onafhankelijke stem in Ede behouden moet blijven? Steun ons dan juist nu en word donateur.