Edese Vos
Ede behoort landelijk tot de gemeenten met de meeste nieuwbouwwoningen direct naast geitenhouderijen. Sinds 2019 verrezen in onze gemeente 169 woningen binnen één kilometer van een stal – een afstand waarbij bewoners 19 procent meer kans hebben op een longontsteking. De gemeente was op de hoogte van deze risico’s; de GGD adviseert al sinds 2017 terughoudendheid bij woningbouw nabij geitenstallen.
Omroep Gelderland, Follow the Money en NRC publiceerden gisteren een gezamenlijk onderzoek waaruit blijkt dat er in heel Nederland ruim 10.000 nieuwe woningen zijn gebouwd binnen één kilometer van een geitenhouderij. Dit gebeurde ondanks herhaalde adviezen van de GGD om dat niet te doen. Ede neemt daarin een prominente positie in met 169 nieuwbouwwoningen binnen die grens. Binnen een straal van twee kilometer is dat aantal zelfs vijf keer zo hoog.
Ede telt dertien actieve geitenhouderijen met in totaal ruim 24.000 geiten. De bedrijven liggen geconcentreerd in het buitengebied, met name rondom Lunteren en Harskamp. Onderzoeker Jan Daalder (Follow the Money) citeerde op LinkedIn de motivatie van de gemeente om de GGD-adviezen niet over te nemen: de afstandsnorm van de GGD zou zo veilig zijn dat er in Ede bijna nergens meer gebouwd zou kunnen worden.
Wat zijn de risico’s precies?
Wie binnen 500 meter van een geitenhouderij woont, heeft gemiddeld 73 procent meer kans op een longontsteking. Binnen één kilometer is dat risico 19 procent hoger. Dat concludeerde de Gezondheidsraad in december 2025, op basis van het meest recente onderzoek naar veehouderij en gezondheid (VGO-III).
De Gezondheidsraad adviseert om bij nieuwe situaties – zoals woningbouw of de vestiging van een stal – een afstand van minimaal één kilometer aan te houden. Voor bestaande situaties waar mensen al dichtbij een stal wonen, adviseert de raad in te zetten op emissiereductie om de uitstoot van fijnstof en ziekteverwekkers te beperken.
Welke plekken liggen in de risicozone?
Uit beantwoording van raadsvragen door het college van B&W blijkt dat meerdere kinderopvanglocaties en een basisschool binnen de risicozone liggen. Binnen 500 meter van een geitenhouderij bevindt zich onder meer een gastouderadres aan de Edeseweg in Harskamp. Binnen de zone van één kilometer vallen de Christelijke Basisschool Nederwoud, BSO Nederwoud aan de Kruisbeekweg en meerdere gastouderadressen rondom Lunteren.
Het college stelde verder vast dat er in Ede sprake is van overlappende risicocirkels: meerdere geitenhouderijen liggen binnen één kilometer van elkaar. Volgens de Gezondheidsraad verdient dit bijzondere aandacht, omdat het risico op longontsteking toeneemt naarmate er meer houderijen in de omgeving zijn.
Raadsvragen bleven lang onbeantwoord
D66-raadslid Henk Kohsiek stelde in februari 2025 al vragen over de gezondheidsrisico’s. Hoewel wethouder De Pater in juni 2025 een memo en een schriftelijke reactie over de afstandscriteria toezegde, bleef een antwoord lang uit. In januari 2026 constateerde Kohsiek dat de gevraagde informatie nog niet door de raad was ontvangen.
In de uiteindelijke beantwoording van 3 februari 2026 erkende het college de vertraging. De schriftelijke reactie over de definitieve afstandscriteria volgt volgens het college nu in het tweede kwartaal van 2026.
Wat is het huidige beleid van de gemeente?
Het college hanteert voorlopig een norm van 500 meter: aanvragen voor nieuwe gevoelige bestemmingen binnen die afstand worden in principe afgewezen. Aanvragen in de zone tussen 500 en 1.000 meter worden aangehouden tot er meer duidelijkheid is over een landelijke norm. Per geval wordt een maatschappelijke afweging gemaakt.
In het nieuwe omgevingsplan – verwacht in de zomer van 2026 – wil het college met een voorstel komen voor aangepast gemeentelijk beleid. De landelijke regie ligt bij het kabinet. Het ministerie van Volksgezondheid onderzoekt momenteel waar houderijen staan, hoeveel mensen er in de buurt wonen en wat de plannen zijn voor nieuwbouw.
Bestaande bewoners
Voor de 169 woningen die al zijn gebouwd, verandert een toekomstige norm niets. Minister Bruijn van Volksgezondheid (kort in functie tijdens de nadagen van het kabinet-Schoof) gaf in de Tweede Kamer aan te willen inventariseren wat er nodig is voor mensen die al dichtbij stallen wonen, waarbij hij “maatwerk en proportionaliteit” als uitgangspunt nam.
De Edese Vos publiceerde in maart 2024 al over de risico’s van zoönosen in de regio, waaronder de situatie rondom geitenhouderijen.
IN HET KORT
- 169 nieuwbouwwoningen in Ede binnen 1 km van een geitenhouderij (sinds 2019).
- 24.000 geiten verspreid over 13 actieve Edese houderijen.
- 1 kilometer afstand is het landelijke advies voor nieuwe situaties; bij bestaande bouw telt emissiereductie.
- 19 tot 73 procent hogere kans op longontsteking voor omwonenden binnen de risicozones.
