Edese Vos
De afgelopen weken analyseerde de Edese Vos de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen. We legden de beloftes en plannen langs een lokale meetlat. De eindtabel laat duidelijke verschillen zien. Wie heeft de visie voor onze gemeente op orde, en waar blijven essentiële onderwerpen onderbelicht? We maken de eindbalans op.
Wie de eindtabel bestudeert, ziet direct grote verschillen in de scores. Zoals we in ons startartikel al constateerden, valt of staat een beoordeling allereerst met de moeite die een partij überhaupt neemt om een lokaal plan te schrijven. Maar ook bij de partijen die wél hun best hebben gedaan, tekenen zich scherpe scheidslijnen af. Dat zal ongetwijfeld reacties oproepen. Tijd voor een drietal journalistieke observaties.
Toetsbaar op wat je vastlegt
De standaardreflex van partijen die laag scoren op een specifiek thema laat zich makkelijk raden: “Ja, maar in de gemeenteraad maken wij ons hier wél altijd hard voor!”
Waarom hebben we dat raadsgedrag dan niet meegewogen in de cijfers? Daar zijn twee redenen voor. Allereerst is het simpelweg ondoenlijk en onwerkbaar om álle raadsvergaderingen, moties en besluiten van de afgelopen vier jaar voor elke partij nauwgezet te analyseren en te wegen.
Maar nog belangrijker: omdat we als onafhankelijk medium willekeur en subjectiviteit willen uitsluiten. We hebben het functioneren in de raad of het college slechts in uitzonderlijke gevallen meegewogen, specifiek wanneer de bestuurlijke erfenis van een wethouder pijnlijk botste met de eigen programmatekst. Voor het overige hebben we puur het papier beoordeeld. Het programma waarop een partij wil worden gekozen is immers het sociale contract met de kiezer.
Als je politiek wilt kapitaliseren op wat je in de raad hebt bereikt, is het cruciaal dat je dit strategisch verankert in je verkiezingsprogramma. Wie belangrijke onderwerpen niet vastlegt in dat programma, kan daarop ook niet worden beoordeeld. Een partij die bijvoorbeeld in de raad steun krijgt voor een belangrijke motie of amendement, maar in het programma vervolgens geen letter wijdt aan het belang van dat punt, laat daarmee een zichtbaar gat vallen in haar eigen verhaal. Dat is geen kwestie van vooringenomenheid, maar van toetsbaarheid.
We gebruiken de programma-analyses ook om partijen de komende raadsperiode aan te spreken als ze het in de raadszaal nalaten om hun beloftes in de praktijk te brengen.
Democratische controle als scheidslijn
Wanneer we naar de inhoudelijke scores kijken, valt nog iets op. Op de klassieke en ruimtelijke thema’s – zoals woningbouw en veilige straten – scoren de meeste partijen die serieus meedoen nog best redelijk. Bijna iedereen ziet in dat er gebouwd moet worden en dat de straten veilig moeten zijn.
De ware kloof in de Edese politiek tekent zich niet af in de stenen, maar op wat we ‘democratische hygiëne’ zouden kunnen noemen: de thema’s bestuurlijke transparantie en persvrijheid. Op deze onderdelen lopen de verschillen het meest uiteen. Sommige partijen formuleren concrete voorstellen om controle, openbaarheid en journalistieke onafhankelijkheid te versterken. Andere partijen besteden hier in hun programma beperkt of geen aandacht aan. Dat verschil is zichtbaar in de scores.
Landelijke thema’s en ontbrekende uitwerking
Tot slot de onderkant van de tabel. Waarom zakken de hekkensluiters zo ver door het ijs? Daarvoor zijn grofweg twee verklaringen: sterke nadruk op landelijke thema’s en het ontbreken van concrete lokale uitwerking.
Aan de ene kant zien we partijen die sterk leunen op landelijke thema’s. Het bekendste voorbeeld is Forum voor Democratie, dat vooral inzet op identiteitsthema’s waar de Edese politiek in werkelijkheid nauwelijks over gaat. Ook de SP blijft steken in een kort, landelijk pamflet. Wie zijn pagina’s vult met landelijke standpunten, leidt af van het broodnodige beleid voor de Edese straat. Op een strikt lokale meetlat levert dat weinig punten op.
Aan de andere kant is er een partij als GemeenteBelangen, die steevast onderaan de lijst eindigt. Hoewel de partij al bijna zestig jaar lokaal actief is en vaak in het college zit, ontbreken in het programma op meerdere complexe dossiers concrete voorstellen. Zij profileren zich nagenoeg uitsluitend op de ‘leuke’ kanten van de gemeente: toerisme, recreatie, evenementen en sport. Maar op de zware en taaie dossiers die de toekomst van Ede bepalen blijven duidelijke standpunten in het programma uit. In de meetlat werkt dat direct door in de score.
De kiezer is aan zet
De verschillen zijn zichtbaar en de scores liggen op tafel. Als lokale waakvos hebben wij de afgelopen weken de politieke plannen binnenstebuiten gekeerd en getoetst op hun lokale waarde. Daarmee zit onze taak in deze reeks erop. Nu is het woord aan jou. Aan jou de taak om te bepalen wat je het zwaarst vindt wegen: een robuust lokaal plan, de fundamenten van onze rechtsstaat, of een heel ander signaal. Op 18 maart is de Edese kiezer aan zet.
