Gastauteur
Wat als het Openluchttheater niet draait om groei, maar om publieke waarde? In deze gastbijdrage geeft Daan Overeem, voormalig programmamaker en cultureel initiatiefnemer, zijn persoonlijke perspectief op het debat en de toekomst van het theater.
Opinie
Het Openluchttheater in Ede is een unieke plek. Niet alleen vanwege de ligging en de geschiedenis, maar vooral vanwege wat het in potentie kan zijn: een publieke plek waar cultuur, ontmoeting en omgeving samenkomen. Juist daarom kijk ik met groeiende zorg naar hoe het debat erover nu wordt gevoerd.
Waarom is groei eigenlijk een doel?
Ik heb zelf drie jaar lang de programmering van het openluchttheater gedaan. Dat was geen eenvoudige periode. Er waren altijd spanningen met omwonenden, vragen over geluid, over gebruik en over richting. Maar wat mij toen al opviel, en nu opnieuw, is dat het gesprek steeds smaller wordt gevoerd. Alsof er maar één manier is om het theater “succesvol” te laten zijn.
Succes lijkt steeds vaker te worden afgemeten aan aantallen: meer bezoekers, meer grote acts, meer evenementen. Alsof groei een doel op zich is. Maar daarmee dreigt juist verloren te gaan wat het openluchttheater zo bijzonder maakt.
Een plek van en voor iedereen
Het unieke van deze plek is het open gazon, het vrije uitzicht, de mogelijkheid om het terrein op verschillende manieren te gebruiken. In het verleden speelden hier gymnastiekverenigingen, muziekverenigingen en kleinere culturele initiatieven. Dat was laagdrempelig, buurtgericht en verbindend. Die veelzijdigheid zie ik steeds verder naar de achtergrond verdwijnen.
Wat mij bovendien principieel stoort, is dat een rijksmonument – publiek erfgoed – in de praktijk aanvoelt als het domein van een beperkte groep. Het theater is ooit voor een symbolisch bedrag overgedragen, maar het gebruik en de zeggenschap zijn nooit echt breed gedeeld. Dat wringt. Een plek als deze zou van en voor iedereen moeten zijn die er iets mee wil doen, niet vooral van een besloten bestuurscultuur.
Wat kan wél?
In het huidige debat hoor ik veel over participatie, maar weinig over ervaren inspraak. Omwonenden hebben het gevoel dat besluiten al vaststaan. Dat leidt tot verharding en polarisatie. Dan gaat het gesprek niet meer over wat wél kan, maar over wat absoluut niet mag. Dat is zonde, en eerlijk gezegd ook onnodig.
Er zijn vandaag de dag volop technische en organisatorische mogelijkheden om geluidsoverlast te beperken. Met andere opstellingen, andere programmering en andere afspraken kun je veel doen. Maar dat vraagt wel dat je het gesprek opnieuw durft te voeren, vanaf nul. Niet vanuit bestaande belangen of vaste plannen, maar vanuit de vraag: wat voor plek willen we hier eigenlijk hebben?
Maatschappelijke waarde creëren
Wat mij betreft vraagt het openluchttheater om een bredere visie. Minder gericht op maximale exploitatie, meer op maatschappelijke waarde. Minder op “hoeveel mensen trekken we”, meer op “wie raken we en betrekken we”. Een plek waar ook rustige, kleinschalige en maatschappelijke activiteiten vanzelfsprekend zijn. Waar buurtbewoners zich geen tegenpartij voelen, maar mede-eigenaar.
Dat vraagt lef. Van bestuurders, van organisaties en ook van de gemeente. Want echte participatie betekent ook dat je controle durft los te laten en ruimte geeft aan ideeën die niet van achter een bureau zijn bedacht.
Het openluchttheater is te mooi en te bijzonder om te reduceren tot een discussie over schaalvergroting alleen. Als we het gesprek durven verbreden, kan het weer worden wat het ooit was – en misschien zelfs meer.
Daan Overeem is voormalig programmamaker Openluchttheater Ede, voormalig initiatiefnemer van de Stingerbol en al jarenlang betrokken bij culturele initiatieven in Ede van onderaf.
Technisch zijn er absoluut mogelijkheden om de geluidsoverlast (van de shows) flink te reduceren. Hiervoor zijn verschillende geluidssystemen te vinden in de markt, echter hangt ook daar wel weer een prijskaartje aan. Wat betreft meer lokale initiatieven (naast de grote shows) heeft de schrijver van het stuk zeker een punt.
Beste Daan,
Je raakt met je stuk de juiste snaar. Het OLT moet beter ingezet worden voor lokale evenementen, dat staat ook in het college akkoord. Dat betekent niet dat er meer popconcerten gehouden kunnen worden want al in 2015 bleek uit het externe onderzoek van DGMR dat de locatie daarvoor niet geschikt is.
Tijdens de raadsvergadering van 4 december bevestigde wethouder Bijl dit ook. Helaas heeft de wethouder een voorstel ingediend dat niet voldoet aan de eigen criteria. De Gemeenteraad heeft dit gelukkig ten dele on hold gezet en de opdracht gegeven om het beleid te evalueren.
ABEO is een van de vier convenantpartners en zal zich blijven inzetten om een programmering te bereiken die voor alle partijen acceptabel is en die past bij de landelijk normen voor omgevingsgeluid in woonwijken. we staan daarin niet alleen, dat hebben we tijdens de besluitvormende vergadering op 18 december mogen concluderen.
Amen! Van schaalvergroting is nog nooit iets mooier geworden. Een openluchttheater als dit heeft unieke aspecten, die moet je centraal stellen. Dus intieme voorstellingen, kleinschalig, interactief, verschillende doelgroepen én met draagvlak (=inspraak en meebesluiten) door omwonenden. Te vaak willen bestuurders dingen aangrijpen om ‘Ede op de kaart te zetten’.
Als theatermaker en inwoner van Ede kijk ik met zorg en hoop naar het Openluchttheater. Niet als een plek van cijfers en groei, maar als een ruimte voor ontmoeting, verbeelding en publieke betekenis. Groei is geen doel op zich, maar kan ontstaan uit aandacht, betrokkenheid en gedeeld eigenaarschap. Door het gesprek te openen en ruimte te maken voor diverse kleinschalige lokale culturele initiatieven kan deze bijzondere plek weer echt van ons allemaal worden.
Heel mooi hoe je hiermee het gesprek verbreedt van een groeimodel naar één over veerkracht en waarde. Bijna alsof deze plek symbool staat voor de staat van het algemene gesprek over Ede…
… symbool; misschien is dat wel zo.
Daan Overeem slaat de spijker op zijn kop. Het OLT is een bijzonder mooie plek in een concrete habitat van mensen. De omwonenden en de maatschappelijke groepen zouden echt een stem moeten hebben bij het ontwikkelen en uitvoeren van een programma. Het stuk zou een sterke inleiding kunnen zijn voor een nieuw beleidsplan!
Als bewoner van de Burgemeestersbuurt hoor ik zo af en toe het geluid van het OLT in de zomer. Niet hinderlijk, maar gezellig. Misschien ligt dat voor buurtgenoten die wat dichterbij wonen wat anders. In de afgelopen jaren heb ik een aantal voorstellingen bezocht en het OLT is wat mij betreft een fantastische plek in Ede. Uniek, als plek, maar ook de sfeer van kleinschalige evenementen. Laten we dat houden. Voor grotere evenementen ga ik graag naar een zaal of stadion in een andere stad.
Wat een goed stuk! Dit is precies mijn gevoel als buurvrouw van het openluchttheater. Een jaar ofzo geleden heb ik eens geïnformeerd naar de mogelijkheid om een zomerfeest van de ernaast gelegen Callunaschool in het Openluchttheater te mogen houden. Op een moment dat het toch niet gebruikt werd voor een evenement. Vond het zo jammer dat daar een principieel nee op kwam.