Edese Vos
Ede groeit en het wordt steeds drukker op straat. Dit leidt tot een harde politieke strijd om de schaarse ruimte. Wie durft de auto af te remmen voor meer groen en speelruimte, en wie vecht juist voor doorstroming en parkeerplekken? De Edese Vos legt de plannen langs de meetlat.
Deze analyse is gebaseerd op de meetlat van de Edese Vos, een systematische manier om de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen inhoudelijk te wegen. De uitkomst is bedoeld als journalistieke duiding en vormt geen stemadvies.
Waarom dit thema?
De veiligheid en leefbaarheid van straten en wijken speelt voor veel Edenaren een grote rol in het dagelijks leven. In verschillende buurten wordt te hard gereden, zijn situaties onoverzichtelijk of voelen plekken onveilig aan door gebrek aan overzicht, verlichting of handhaving. Ook risico’s in woonstraten en drukke kruispunten roepen vragen op over de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte.
Kleine ingrepen, experimenten en buurtinitiatieven laten zien dat praktische oplossingen regelmatig snel effect hebben. We kijken in deze analyse welke keuzes partijen maken voor de inrichting van de openbare ruimte. Wie komt met concrete, lokale oplossingen voor gevaarlijke kruispunten, en wie blijft hangen in holle retoriek?
Hoe scoren de partijen?
De koplopers (harde keuzes in asfalt én snelheid)
SGP – 9 De SGP levert op dit thema inhoudelijk het sterkste en meest effectieve programma af. Zij combineren namelijk het beste van twee werelden: breed toegepaste verkeersveiligheidsmaatregelen én lokale infrastructuur. Waar andere rechtse partijen hogere snelheden willen handhaven, kiest de SGP in woonwijken wél expliciet voor 30 km/u (wat de kans op ernstige ongevallen aantoonbaar verlaagt). Daarnaast willen ze grote knelpunten fysiek oplossen: de verkeersstromen op de Klinkenbergerweg en bij het ziekenhuis moeten beter, er moet een fietsonderdoorgang bij de Emmalaan en de Lumièrestraat komen en ze verkennen een extra fietstunnel onder de drukke N224.
Partij voor de Dieren – 8,5 De absolute kampioen van de fietser en de leefbaarheid. De PvdD wil de openbare ruimte “terugwinnen op de auto”. Ze scoren maximaal op concreetheid met harde ingrepen: de ‘horrorrotonde’ bij de Horalaan moet op de schop, er moet een apart fietspad komen ten zuiden van station Ede-Wageningen en fatbikes/scooters worden resoluut van de fietspaden verbannen. Als norm geldt 30 km/u, maar in straten zonder voetpad wil de PvdD dit zelfs terugbrengen naar 15 km/u. Parkeren wordt overal betaald en vergunningen duurder.
De subtop (detaillering versus de praktijk)
Mens en Milieu Ede (MME) – 8 MME heeft een scherpe en uiterst lokale visie gericht op veiligheid. Binnen de bebouwde kom willen zij overal 30 km/u, en op de ring om Ede 50 km/u. De N224 tussen Kernhem en de Langenberg moet omlaag naar 50 km/u, met de wens voor een extra onderdoorgang. Ook eisen ze voltooiing van het Pico Bello Pad (inclusief onderdoorgang Emmalaan). Een creatieve maatregel voor de leefbaarheid: MME wil alle reclames uit bushokjes en van lantaarnpalen weren voor een rustiger straatbeeld.
D66 – 8 D66 kiest onomwonden voor de voetganger en de fietser. Ook zij durven pijnlijke keuzes te maken: de partij wil de Dorpsstraat in Bennekom geheel autovrij maken. Voor de N224 willen zij de snelheid verlagen naar 50 km/u vanaf de N304 tot Kernhem. Ze scoren punten met originele, zachte instrumenten, zoals het stimuleren van een ‘schoolslinger’ (waarbij kinderen samen in een veilige stoet naar school fietsen of lopen) en het voornemen om de invoering van een zero-emissiezone voor commercieel verkeer in het centrum zorgvuldig voor te bereiden.
ChristenUnie – 7,5 De CU hanteert het landelijke STOMP-principe (Stappen, Trappen, OV, Mobility as a Service, Privéauto), waarbij de voetganger en fietser op één staan. Ze scoren goed op de buitengebieden: de partij wil specifiek het gevaarlijke sluipverkeer in Bennekom-Oost, het Binnenveld, De Klomp en Otterlo hard aanpakken met snelheidsbeperkingen. Waar sommige andere partijen het verafschuwen, noemt de CU het aanleggen van fietssnelwegen zoals het Pico Bello Pad juist als positief voorbeeld.
VVD – 7,5 De VVD kiest steevast voor doorstroming, keuzevrijheid en de bereikbaarheid per auto. Zij zijn pertinent tegen zero-emissiezones die ondernemers beperken. Ze verdienen hun punten door in te zoomen op de vlotte ontsluiting van de nieuwe wijk Doesburgerbroek en bedrijventerreinen De Stroet en Kievitsmeent-2. Ook willen ze via de VIP-aanpak (‘very irritating police’) en inbeslagnames hard optreden tegen overlastgevende fatbikes en scooters in woonwijken en rond scholen.
De middenmoot (algemene normen en een beetje lokaal)
GroenLinks-PvdA – 7 De partij heeft een uitstekende en samenhangende visie op mobiliteit, waarbij de fietser en voetganger absoluut centraal staan. Ze pleiten voor harde systeemkeuzes die we ook bij de koplopers zien: de maximale snelheid gaat naar 30 km/u waar auto’s en fietsers de weg delen, verkeerslichten worden standaard afgesteld op fietsers, en het parkeerbeleid wordt herzien om ruimte te maken voor fietspaden en voetgangerszones. Ook scoren ze sterk met het concrete en sympathieke voornemen om het openbaar vervoer in Ede gratis te maken voor minima (tot 130% van het minimuminkomen). Dat ze toch de top niet halen, komt doordat de geografische vertaalslag ontbreekt: in tegenstelling tot veel andere partijen, benoemt GL-PvdA in het hele verkeershoofdstuk geen enkele specifieke gevaarlijke Edese straat, rotonde of wijk bij naam.
BurgerBelangen – 6,5 De partij levert een uiterst lokaal gedetailleerd programma af, maar verliest punten op de haalbaarheid van de plannen. BurgerBelangen is fel tegen het overal invoeren van 30 km/u en verafschuwt verkeersdrempels, omdat deze ambulances zouden belemmeren. Daarmee kiest de partij ervoor om de gereden snelheden niet te verlagen, wat op gespannen voet staat met veel verkeersveiligheidsbeleid en -onderzoek. Om de veiligheid toch te borgen, kiest de partij uitsluitend voor grote infrastructurele ingrepen: ze pleiten voor nieuwe ongelijkvloerse kruisingen bij onder meer de Bovenbuurtweg-Tooroplaan en Zandlaan-Bennekomseweg. Hoewel lokaal zeer specifiek, roept dit direct de vraag op hoe deze uiterst dure en ruimte-intensieve civiele constructies in het drukke Ede gefinancierd en ingepast moeten worden. Verder zijn ze kritisch op het Pico Bello Pad en willen ze de snelheid op de N224 juist op 80 km/u houden
BBB – 6 De BBB hanteert gezond verstand en geeft prioriteit aan de veiligheid van kinderen, ouderen en fietsers. Ze zijn zeer scherp op de toenemende verkeersonveiligheid in het landelijke buitengebied door hardrijders. Lokaal noemen ze de inrichting van de Rietkampen als een goed voorbeeld, maar kraken ze het ‘gloednieuwe’ Pico Bello Pad af als verwarrend en onveilig voor automobilisten.
CDA – 6 Het CDA is vrij algemeen over dit thema. Ze omarmen 30 km/u als norm in woongebieden. Voor het centrum willen ze lagere parkeernormen en prioriteit voor de voetganger en fiets, terwijl in de dorpen de auto vaak onmisbaar blijft. Het ontbreekt aan specifieke Edese straten of kruispunten.
De achterhoede (vage beloftes of blinde vlekken)
GemeenteBelangen – 4 GemeenteBelangen wil “ruim baan voor zowel voetganger als fietser en automobilist”. Verder dan de wens voor één specifieke veilige voetgangersoversteekplaats in Otterlo en betere ontsluiting van bedrijventerreinen, komt het beknopte programma niet. Dat de visie op dit thema zo mager en abstract blijft, is opmerkelijk. GemeenteBelangen leverde de afgelopen vier jaar namelijk zélf de wethouder voor Verkeer en Vervoer. Van de partij die direct verantwoordelijk was voor de Edese straten, mag in een verkiezingsprogramma veel meer verwacht worden dan deze paar losse opsommingen.
Forum voor Democratie – 4 FVD bedrijft op mobiliteit pure, landelijke ideologie. De auto is geen luxe maar een noodzaak. Ze voeren een kruistocht tegen wat zij zien als ‘autobeleid via dwang’: ze verzetten zich expliciet tegen zero-emissiezones, snelheidsverlagingen zonder bewezen nut en de aanleg van verkeersdrempels. De vertaalslag naar de lokale Edese wegenkaart ontbreekt echter volledig.
DPE – 3,5 De Democratische Partij Ede erkent dat de auto voor velen een noodzaak is. Ze pleiten voor meer fietsveiligheid, maar vragen zich direct hardop af of het versmallen van wegen ten gunste van fietsers (zoals onlangs in Ede gebeurd is) die veiligheid wel echt vergroot, en willen dit laten evalueren. Ze verdienen wat punten door te eisen dat het gedateerde winkelcentrum Bellestein en de bijbehorende grote parkeerplaats snel worden vernieuwd.
SP – 2 Voor de SP is verkeersveiligheid in de dorpen, met actie tegen hardrijders, een ‘topprioriteit’. Ook willen ze het openbaar vervoer tussen dorpen en in de avond/weekend verbeteren. Omdat er verder geen enkele verdieping, instrument of concrete Edese locatie in het programma staat, bungelt de SP ook hier onderaan de ladder.
Wat valt op?
Dit dossier toont een prachtige, messcherpe ideologische kloof over de inrichting van onze straten. Aan de linkerkant (PvdD, D66, GL-PvdA, CU) en rechts van het midden (SGP, CDA) ontstaat er consensus: de voetganger en fietser worden bepalend, de auto is te gast en 30 km/u wordt in woonwijken de absolute norm. In de praktijk geldt 30 km/u bovendien als een van de meest gebruikte maatregelen om veiligheid en leefbaarheid te vergroten.
De rechterflank (BurgerBelangen, VVD, FVD) ziet mobiliteit echter vooral als vrijheid, verzet zich tegen de ‘vertrutting’ van 30 km/u en drempels, en eist gewoon dat het verkeer doorstroomt op 50 km/u. BurgerBelangen zoekt de oplossing voor veiligheid daarom uitsluitend in dure, fysieke ingrepen, zoals het ongelijkvloers scheiden van fietsers en automobilisten.
Deze kloof vertaalt zich direct naar Edese pijnpunten. Een prachtig politiek symbool hiervoor is het onlangs aangelegde Pico Bello Pad tussen Ede en Wageningen via Bennekom. Voor partijen als CU en MME is deze snelle fietssnelweg een succes dat doorgetrokken moet worden. Maar pro-auto partijen zoals BBB en BurgerBelangen oordelen genadeloos: zij vinden het pad verwarrend voor automobilisten en een bron van aanrijdingen.
Ook de drukke provinciale weg N224 splijt de raad doormidden. D66 en MME willen hier de rem intrappen en eisen een snelheidsverlaging naar 50 km/u rond de bebouwde kom om de oversteekbaarheid te vergroten. BurgerBelangen trekt de tegenovergestelde conclusie om de doorstroming te verbeteren: zij eisen daar een vaste snelheid van 80 km/u. Wie in Ede de weg op gaat, heeft in maart dus écht iets te kiezen.
De reflectie van Marco te Brömmelstroet (hoogleraar Urban Mobility Futures en Edese Vos-auteur) op deze weging:
Naast het duidelijke verschil in ideeën over mobiliteit en verkeersveiligheid, is er ook iets anders aan de hand: er wordt een belangrijk punt over het hoofd gezien. In de afgelopen periode heeft de gemeenteraad nieuw beleid vastgesteld. Daardoor moet de Gemeente Ede op een andere manier naar haar straten leren kijken.
In de Omgevingsvisie, de Koersnota Mobiliteit en het nieuwe Ontwikkelkader voor één Ede staat dat veel problemen te maken hebben met hoe we de ruimte op straat gebruiken. Ook het bouwen van nieuwe woningen hangt samen met hoeveel ruimte nu wordt gebruikt door rijdende en geparkeerde auto’s. Daarom kunnen we niet alleen meer naar verkeer kijken, maar moeten we breder denken over hoe we de straat inrichten.
De Partij voor de Dieren, D66 en GroenLinks-PvdA zeggen dit duidelijk. Zij koppelen verkeersmaatregelen direct aan het anders inrichten van de openbare ruimte. Dat past beter bij het beleid dat al is vastgesteld. Ook wordt het zo makkelijker om uit te leggen waarom er soms maatregelen nodig zijn die niet iedereen leuk vindt. Een lagere snelheid of betaald parkeren gaat namelijk niet alleen over veiligheid of parkeerdruk, maar ook over bijvoorbeeld de zelfstandigheid van kinderen, meer groen in de buurt en ruimte voor betaalbare woningen.
