Marc van der Woude
De gemeente Ede gaat een druk kruispunt in Veldhuizen aanpakken. De verkeerslichten aan de Slotlaan, Kranenburg en Goudenstein verdwijnen. In plaats daarvan komt er een zogenoemd voorrangsplein, ontworpen volgens het LaRGaS-principe: Langzaam Rijden Gaat Sneller. De werkzaamheden zijn op 27 oktober begonnen en duren tot maart 2026.
Het kruispunt krijgt een nieuwe inrichting met één rijstrook per richting, bredere middeneilanden en ruim tweeduizend vierkante meter extra groen. De gemeente belooft dat het kruispunt overzichtelijker wordt, veiliger voor fietsers en minder wachttijd oplevert voor automobilisten. Tijdens de werkzaamheden zijn delen van de Slotlaan, de Kranenburg en de Goudenstein om beurten afgesloten. Ook bussen rijden tijdelijk om.
Waarom de stoplichten verdwijnen
De verkeerslichten aan de Slotlaan stammen uit 2006 en waren volgens de gemeente “aan het einde van hun levensduur”. Uit onderzoek van adviesbureau Goudappel, opgevraagd door de Edese Vos, bleek bovendien dat verkeerslichten op deze plek niet strikt noodzakelijk zijn om het verkeer goed te regelen.
De gemeente voert sinds enkele jaren beleid om verouderde VRI’s – verkeersregelinstallaties – gefaseerd te verwijderen bij reconstructies. Reden: hoge onderhoudskosten, storingsgevoeligheid en, zoals het rapport vermeldt, “roodlichtnegatie” – het negeren van het rode verkeerslicht door automobilisten en fietsers. Dat laatste is een bijzonder argument: als de lichten verdwijnen, verdwijnt vanzelf ook de roodlichtovertreding. De vraag is dan of de nieuwe situatie daadwerkelijk veiliger wordt.
De afweging: veiligheid of doorstroming
In theorie kan een LaRGaS-kruising veiliger zijn dan een traditioneel kruispunt met verkeerslichten. Door smallere rijbanen, middeneilanden en zichtlijnen worden bestuurders gedwongen langzamer te rijden. Het ontwerp moet overzicht en voorspelbaarheid vergroten, waardoor de kans op zware ongevallen afneemt. In de praktijk is die balans kwetsbaar. De Slotlaan blijft een 50-kilometerweg met veel autoverkeer, terwijl het kruispunt onderdeel is van een belangrijke fietsroute voor scholieren tussen Veldhuizen en De Steinen.
Volgens het verkeerskundige rapport van Goudappel werden meerdere varianten onderzocht. Een rotonde zou veiliger zijn, maar te veel ruimte vragen en minder goed doorstromen. De keuze viel uiteindelijk op een voorrangsplein, dat beter past binnen het profiel van de weg en past bij de wens om de hoge onderhoudskosten en storingsgevoeligheid van VRI’s te vermijden. “De snelheid op de Slotlaan zal gemiddeld lager zijn door de slingerbeweging,” aldus de gemeente. “Iedere nieuwe situatie wordt na aanleg bekeken en gemonitord.”
Kritische noten
Toch roept het ontwerp vragen op. De voorrang ligt volledig op de Slotlaan, waardoor verkeer uit de woonwijken via smalle 30-kilometerinritten moet aansluiten. Fietsers krijgen op de Slotlaan voorrang, maar moeten de weg vanaf de Kranenburg en Goudenstein in stappen oversteken via de middeneilanden.
Volgens verkeersdeskundigen werkt het LaRGaS-principe vooral goed op rustigere stadswegen, niet op doorgaande assen waar hulpdiensten en busverkeer ook gebruik van maken. De Slotlaan wordt straks bovendien de route voor brandweerwagens van en naar de nieuwe kazerne bij de Peppelensteeg.
Eerdere herinrichtingen in Ede, zoals de rotonde Zandlaan, leverden na oplevering meerdere aanpassingen op vanwege verkeersongevallen en onduidelijkheid in de voorrangsregels. Bewoners volgen de plannen daarom met gezonde argwaan.
Wat er nu gebeurt
De uitvoering gebeurt in twee fasen door BAM Infra. Eerst gaat van eind oktober tot half januari de Kranenburg dicht; daarna volgt de Slotlaan richting het centrum. In de kerstvakantie ligt het werk stil.
De gemeente belooft dat het kruispunt in maart 2026 klaar is, groener, rustiger en veiliger. Maar de echte test volgt pas daarna – in het verkeer van fietsers en automobilisten die er dagelijks oversteken.
Volgens mij krijgen de fietsers helemaal geen voorrang, althans niet als men vanuit de Steinen dan wel Burgen de Slotlaan wil oversteken. Op het plaatje hier niet duidelijk te zien maar op de ontwerptekening op ede.nl staan duidelijk haaientanden voor de oversteken. Bij rustig verkeer (‘s avonds) lijkt me dat ook geen probleem, maar ik houd mn hart vast tijdens (school) spitstijden.
Het plaatje is in iets hogere resolutie geupload, zodat de details nu ook goed te zien zijn als je er op klikt. Fietsers hebben op de Slotlaan voorrang als ze rechtdoorgaan, niet als ze afslaan of uit de zijstraten komen. Om dit punt te verhelderen is het betreffende zinnetje in het artikel aangepast.
Dit ontwerp is niet te vergelijken met de rotonde Zandlaan maar wel met een paar kruisingen van de Hackettlaan. Behalve veel eenzijdige ongevallen van lantarenpalen met auto’s (herstel, omgekeerd) daarlangs lijkt het wel te gaan. We houden het in de gaten.
Ik geloof er ook niet in dat het kruispunt veiliger wordt. Eerst zien, dan geloven… Verkeerslichten werken prima, als iedereen zich aan de bijbehorende regels houdt. Kwestie van opvoeden van de kinderen maar bovenal zelf het goede voorbeeld geven. En daar schort het nogal eens aan bij menig volwassene.
Je kunt zo’n “dure” verkeerslichtinstallatie best kostendekkend maken met een roodlicht / snelheidflitser en wordt het gelijk een veilig kruispunt…
Kan dan ook iemand de stoplichten verwijderen op de Tooroplaan – nieuwe maanderbuurtweg. Wat een OPstoplichten zijn dat zeg.
Er is al veel ervaring in het land met dit soort kruisingen. Er is ook behoorlijk wat onderzoek naar gedaan. En ze zijn juist bedoeld voor een doorgaande (drukke) weg, met zijwegen. Zie bijvoorbeeld de Johan de Wittlaan in Arnhem, waar ook veel bussen, brandweerauto’s en ambulances rijden. De ervaringen hier zijn heel positief. Is maar een voorbeeld, het dichtst bij.
Het argument over “roodlichtnegatie” vind ik niet zo bijzonder. Je moet het zien vanuit de “schijnveiligheid” die een groen licht biedt: je denkt veilig door te kunnen rijden, want groen, en dan komt er ineens iemand door rood, meestal ook nog (te) snel, die onverwacht in jouw veiligheid inbreekt.
Belabberd voorbeeld naar mijn idee. Juist vanwege schoolgaande kinderen die in spitstijden geen groot genoeg gat hebben om over te steken wordt daar nu extra een zebrapad voorgesteld: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2025-435414.pdf
Op de N224 ter hoogte van het benzinestation / Asakkerweg / spoorwegkruising is er ook een zogeheten oversteek c.q. ‘middeneiland’. Temidden van de 50 verkeersborden die je daar in 1 oogopslag kunt waarnemen, heb ik als omwonende veel ongelukken waargenomen, waarvan met zeer ernstig letsel en dodelijk. Verderop (aan de west-kant van de spoorwegovergang, ter hoogte van Vika/Nizo) is er geen ‘oversteek’, maar een sluip-door-kruip-door tussen twee hegjes, en daar is die tijd geen ongeluk geweest. Beide overgangen worden gebruikt door fietsers en voetgangers. Rara, hoe kan er zo’n groot verschil in risico zitten? De oversteek zou toch veiliger moeten zijn dan zo’n niet-duidelijk aangegeven overgangetje. Toch wijst de praktijk anders uit. Het is een drukke weg, veel soorten verkeer, veel soorten fietsers, veel soorten voetgangers, snel, langzaam, en veel hardrijdende auto’s. Lijkt qua verkeersdeelnemers op bovenstaande situatie.
De N224 op die plek buiten de bebouwde kom, kent een snelheidslimiet van 80-kilometer per uur en de naastgelegen kruispunten liggen op véél grotere afstand. Echt een heel andere situatie dan de Slotlaan/Kranenburg/Goudenstein.
En wat betreft de ‘nette’ oversteek en ‘kruip-door-sluip-door’ zegt het aantal ongelukken niets zonder te weten of het aantal gebruikers van de oversteken gelijk is. Dat lijkt me voor de kruip-door-sluip-door navenant lager.
Blijft wel staan dat op de N224 veel ongelukken gebeuren.
Ogenschijnlijke veiligheid is gevaarlijk. Anti-blokkeersystemen en winterbanden leidden tot gedragsaanpassing en meer gevaar. En gevaarperceptie kan leiden tot veiligheid. Maar je wil toch niet overal bij oversteken heggetjes maken waar de auto’s langs vliegen? 😉
En overigens ben ik van mening (vrij naar Cato de Grote) dat de N224 ‘Rijksweg’ naar 50 km/u binnen de bebouwde kom moet worden gebracht en anders max. 60 km/u. in elk geval van de hockeyvelden tot de Lunterseweg. Dit stond in het bestuursakkoord van de huidige coalitie maar daar is niets van terechtgekomen. In maart kan men opnieuw kiezen. Lagere snelheid leidt tot minder ongelukken door kortere remweg en indien er toch iets mis gaat, minder ernstige gevolgen. De verschillen in rijtijd zijn marginaal.
De gemeente heeft bewezen er weinig van te begrijpen. Zie de kruising in Bennekom bij cafetaria De Molenhoek. Een volstrekte onduidelijkheid is het daar, niemand weet wat te doen. Verkeerslichten is en blijft de meest veilige situatie en als die 20 jaar meegaan is het toch prima!