Huygenspark: verplaatsing overlast was ingecalculeerd

Rond het Huygenspark liep de jaarwisseling uit op ernstige ongeregeldheden, waarbij de inzet van de Mobiele Eenheid en een noodbevel noodzakelijk waren. Wat een ad-hocbesluit leek, bleek echter onderdeel van een vooraf uitgewerkt scenario. Hoewel de autoriteiten wisten dat de onrust hierdoor naar woonstraten zou verschuiven, werd dit risico bewust genomen.

De Edese Vos reconstrueert de nacht op basis van de officiële evaluatie en antwoorden van de politie en gemeente op onze vragen. Dit artikel brengt de keuzes tijdens de nacht en de voorbereiding samen, en laat zien wat nu bekend is – en wat nog onduidelijk blijft.

Scenario’s en voorzorgsmaatregelen

De inzet van zware middelen op oudejaarsavond was geen improvisatie. Burgemeester René Verhulst bevestigt dat dit scenario vooraf was uitgewerkt. Ter voorbereiding nam de gemeente diverse maatregelen in het Huygenspark: extra verlichting, cameratoezicht en fysieke blokkades om het park minder toegankelijk te maken voor scooters en fatbikes. De politie benadrukt dat het park te allen tijde toegankelijk bleef voor voetgangers; het doel van de blokkades was puur om het park als vluchtroute af te sluiten.

Uit de evaluatie blijkt dat de gemeente in de aanloop 22 personen in beeld had die mogelijk voor overlast zouden zorgen. Zij ontvingen allen een waarschuwingsbrief; bij tien van hen werd deze op 30 december persoonlijk overhandigd door de politie en een interventieteam. Desondanks meldt de evaluatie dat er via sociale media signalen bleven binnenkomen over “georganiseerde openbare ordeverstoringen”.

Escalatie in fases

De escalatie begon niet plotseling. Bewoners meldden al vroeg op de avond groepjes jongeren die zich verzamelden. Jongerenwerkers en buurtvaders waren aanwezig om te bemiddelen, maar de sfeer werd volgens de politie “steeds grimmiger”. Uiteindelijk moesten zij zich uit veiligheidsoverwegingen terugtrekken.

Rond 23.00 uur werd besloten de ME in te zetten. Tussen de 100 en 130 personen, veelal met gezichtsbedekkende kleding, bestookten hulpverleners met zwaar vuurwerk en pleegden vernielingen. Jongerenwerkers en buurtvaders trokken zich op dat moment terug omdat zij hun werk niet meer konden uitvoeren. Om 00.30 uur gaf de burgemeester toestemming voor de inzet van een waterwerper en werd een noodbevel van kracht voor het gebied rond het park.

De operationele leiding lag bij een landelijk coördinerend orgaan, de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden (SGBO). Deze staf bepaalde in overleg met andere eenheden waar de ME-capaciteit landelijk het hardst nodig was. Dit verklaart waarom de ME op bepaalde momenten elders werd ingezet, ook wanneer de situatie in Ede om ondersteuning vroeg. Die nacht zijn geen aanhoudingen verricht; de politie stelt dat dit door het voortdurende beschieten met zwaar vuurwerk op dat moment niet mogelijk was.

De afweging van het waterbedeffect

Al in december stelde de Edese Vos vragen over het risico dat maatregelen in het park de overlast naar de omliggende woonstraten zouden drijven. De woordvoerder gaf destijds aan dat dit risico altijd bestaat, maar “geen reden is om niets te doen”.

Achteraf bevestigt de politie dat deze verplaatsing vooraf was meegewogen. De tactische voordelen van een beheersbaar park – meer grip en mogelijkheden bij een optreden – wogen volgens de autoriteiten zwaarder dan het risico op onrust in de ruimere omgeving. De politie stelt dat hun kwaliteitsgroepen juist getraind zijn om “sneller, kleinschaliger en dynamischer” op te treden in situaties zoals in woonstraten.

Schade en identificatieproblemen

Ruim drie weken na de jaarwisseling zijn er nog geen aanhoudingen verricht. De gemeente wijst op de moeilijkheid van identificatie door de gedragen kleding. “Alleen hun ogen zijn zichtbaar. Dat zegt genoeg”, aldus de burgemeester in een eerder interview. De politie onderzoekt momenteel de veiliggestelde camerabeelden van onder meer een camera-auto, maar de evaluatie meldt dat dit tot dusver niet tot aanhoudingen heeft geleid. Over de leeftijd van de betrokkenen bestaat nog geen uitsluitsel; de politie noemt de aanname dat het om minderjarigen gaat vooralsnog onbevestigd. Volgens buurtbewoners gaat het om jonge mannen met een migratie-achtergrond.

In totaal zijn er vier aangiftes gedaan: twee voor uitgebrande auto’s, één door de gemeente voor vernielde lichtmasten en één door de politie voor het gooien van zwaar vuurwerk onder een politieauto. De materiële schade aan gemeentelijke eigendommen viel voor heel Ede nog mee: € 19.730, waarvan het grootste deel naar asfaltherstel (€ 9.600,-) en vernielde afvalbakken (€ 6.064,-) gaat.

Conclusies uit de evaluatie

De evaluatie van 20 januari stelt dat de grondige voorbereiding een “heldere leidraad” bood voor het handelen. Tegelijkertijd laat het document vragen open. Hoewel de gemeente erkent dat omwonenden van het Huygenspark in onveilige situaties terechtkwamen, bevat de evaluatie geen expliciete analyse van de verplaatsing van de overlast en hoe de impact op de woonstraten is meegewogen in de uiteindelijke leerpunten.

Morgen publiceert de Edese Vos het perspectief van bewoners rond het Huygenspark: hoe zij de jaarwisseling ervoeren, waarom velen uit angst voor represailles anoniem willen blijven, en wat acht jaar overlast met een wijk doet.