Marc van der Woude
De StemWijzer voor de gemeenteraadsverkiezingen in Ede staat online. Vijftien partijen, dertig stellingen. Duizenden Edenaren zullen de stemhulp invullen in de aanloop naar 18 maart.
Maar wie bepaalt eigenlijk welke dertig stellingen de digitale selectie hebben gehaald? De Edese Vos keek achter de schermen bij de griffie en ProDemos.
De keuze voor maatwerk
ProDemos levert dit jaar lokale StemWijzers aan 258 gemeenten. Gemeenten kunnen kiezen voor een gratis basisvariant met algemene stellingen, of voor een betaalde versie met lokaal maatwerk.
Ede koos voor die laatste optie. Dat betekende dat lokale partijen tijdens een workshop thema’s konden aandragen die volgens hen spelen in de gemeente. De griffie van de gemeenteraad coördineerde dit proces. Tijdens een gezamenlijke sessie leverden partijvertegenwoordigers input voor een ‘longlist’ van onderwerpen. Op basis daarvan zijn de uiteindelijke stellingen geformuleerd.
Waar consensus verdwijnt
De politieke scherpte ontstaat bij de stap van longlist naar definitieve selectie. De belangrijkste selectievoorwaarde van ProDemos is helder: waar verschillen partijen het meest van mening? Een stemhulp moet onderscheidend vermogen bieden.
Die methodiek heeft een keerzijde. Onderwerpen waarover in de Edese politiek brede overeenstemming bestaat – denk aan algemene uitgangspunten als gezonde financiën of woningbouw – verdwijnen sneller uit beeld. Consensus helpt de kiezer immers minder bij het maken van een keuze tussen partijen.
Zo bepaalt de StemWijzer niet alleen hoe partijen scoren, maar filtert hij ook welke thema’s de gebruiker überhaupt te zien krijgt. Wat buiten de dertig geselecteerde vragen valt, bestaat in de stemhulp simpelweg niet.
De redactie in handen van ProDemos
Hoewel partijen thema’s aandragen en vragen beantwoorden, ligt de uiteindelijke redactie en selectie bij ProDemos. De organisatie controleert of antwoorden stroken met de verkiezingsprogramma’s en bewaakt de balans in de set van dertig stellingen.
Het doel is een evenwicht tussen verschillende beleidsterreinen en een balans tussen voor- en tegenstellingen, zodat de opzet niet structureel in het voordeel van één partij uitpakt. Het is een redactioneel proces – geen algoritme – dat het speelveld afbakent.
DPG publiceert, maar stuurt niet
Landelijk werkt ProDemos samen met DPG Media (uitgever van onder meer de Gelderlander) voor de verspreiding van de StemWijzer. In gemeenten met een eenvoudigere variant zijn mediapartners soms ook betrokken bij de inhoudelijke uitvraag.
In Ede ligt dat anders. Door de keuze voor de betaalde variant lag de inhoudelijke regie bij ProDemos en de griffie. DPG had volgens ProDemos geen bemoeienis met de samenstelling van de Edese stellingen.
Dat is relevant, omdat DPG zich de afgelopen jaren in veel gemeenten heeft teruggetrokken uit de dagelijkse lokale verslaggeving. In Ede speelde die inhoudelijke betrokkenheid bij de totstandkoming van de StemWijzer geen rol.
BVNL sloot later aan
De officiële communicatie meldt dat de StemWijzer is ontwikkeld met “bijna alle deelnemende partijen”. Dat vraagt om nuance.
BVNL was niet aanwezig bij de eerste sessie waarin thema’s werden verzameld, omdat er op dat moment nog geen kandidatenlijst was ingediend. Inmiddels heeft de partij – met één kandidaat op de lijst – de definitieve stellingen alsnog ingevuld. Daarmee is het vergelijkingsmateriaal compleet.
Hulpmiddel, geen advies
Een stemhulp brengt complexe dossiers terug tot een simpel ‘eens’ of ‘oneens’. Dat maakt lokale politiek toegankelijk, maar het blijft een versimpeling. Financiële dekking, juridische haalbaarheid of de bereidheid tot compromissen in een coalitie zie je niet terug in een matchpercentage.
Onderzoek laat zien dat stemhulpen vooral bijdragen aan politieke kennis en zelfvertrouwen, en minder vaak doorslaggevend zijn voor de uiteindelijke stem.
Wie de StemWijzer invult, ziet dus niet de volledige politieke werkelijkheid, maar een zorgvuldig geselecteerd speelveld van dertig onderwerpen. De vraag is of de kiezer zich daarvan bewust is wanneer hij op 18 maart het stemhokje binnenstapt.
