Edese Vos
Netbeheerder Liander heeft te snel en onvoldoende onderbouwd de toegang tot het stroomnet geweigerd voor het project Zonnewal in Ede. Dat oordeelt de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Volgens de toezichthouder had de netbeheerder alternatieven, zoals flexibel stroomgebruik, serieus moeten onderzoeken voordat het project werd stilgelegd.
Het Zonnewal-project van energiecoöperatie ValleiEnergie had op de geluidswal langs de A12 stroom moeten opwekken voor zo’n 700 huishoudens. Hoewel de plannen klaarlagen, trok Liander de stekker eruit door transportcapaciteit te weigeren. De daaruit volgende onzekerheid maakte het project financieel onhaalbaar. De ACM stelt nu echter dat Liander destijds te kort door de bocht ging.
Alternatieven genegeerd
Uit het onderzoek blijkt dat ValleiEnergie in 2023 en 2024 herhaaldelijk zocht naar oplossingen om de overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) te omzeilen. Toen een directe koppeling met het Ziekenhuis Gelderse Vallei niet lukte, stelde de coöperatie een capaciteitsbeperkingscontract voor.
Bij zo’n contract levert de producent op piekmomenten minder stroom om het net te ontlasten, in ruil voor een vergoeding. Liander weigerde echter dit serieus te onderzoeken. De ACM oordeelt nu dat een loutere verwijzing naar drukte op het hoogspanningsnet onvoldoende motivatie is om een lokaal initiatief te blokkeren.
Geen incident
Het is niet de eerste keer dat een netbeheerder wordt teruggefloten; eerder overkwam Stedin hetzelfde in een vergelijkbare zaak in Baarn. Volgens Siward Zomer, voorzitter van koepelorganisatie Energie Samen, is er sprake van een patroon: “Het laat zien dat netbeheerders aanvragen te snel afwijzen. Het net is vaak nog niet vol; overbelasting is iets voor de toekomst. Energiecoöperaties zijn vrijwel altijd bereid om flexibel te leveren, maar krijgen toch nul op het rekest.”
Miljoenen aan aanbetalingen
Toch is de ACM niet op alle punten kritisch op de netbeheerders. Zo blijft de eis staan dat coöperaties vooraf forse aanbetalingen moeten doen – soms wel 100.000 euro per project – enkel om op een wachtlijst te komen, zonder garantie op levering. Energie Samen schat dat er landelijk al 20 miljoen euro aan burgergeld vaststaat in dergelijke projecten. De koepelorganisatie stapt hiervoor naar het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
Waarom lokale energie telt
De kwestie raakt de kern van de energietransitie: blijft de opbrengst van duurzame energie bij commerciële partijen of bij de buurt? Bij coöperaties als ValleiEnergie investeren burgers zelf en blijven de baten in de lokale gemeenschap. Inwoners kunnen lid en daarmee mede-eigenaar worden van ‘hun’ zonnepark, wat het draagvlak en de betrokkenheid bij de overgang naar schone energie vergroot. Dit model is inmiddels in 95 procent van de Nederlandse gemeenten actief.
Nieuwe kans voor Zonnewal
Voor de Edese Zonnewal gloort er weer hoop. Kees Donker, voorzitter van ValleiEnergie, ziet de uitspraak als een kans om het project te reanimeren. De gemeente Ede heeft inmiddels een gesprek gepland met de coöperatie om de mogelijkheden opnieuw te bekijken.
De uitspraak van de ACM schept een belangrijk precedent voor Ede: netbeheerders kunnen niet langer volstaan met een simpel ‘nee’, maar moeten voortaan bewijzen dat ze alle flexibele oplossingen hebben verkend.
Code rood voor stroomnet in Gelderland
Terwijl lokale projecten zoals de Zonnewal vechten voor een plekje op het net, trekt landelijk netbeheerder TenneT aan de noodrem. Uit nieuw onderzoek blijkt dat de situatie in Gelderland, Utrecht en Flevoland sneller verslechtert dan verwacht.
De belangrijkste punten uit de recente waarschuwing:
- Aansluitstop dreigt: Al deze zomer dreigt een stop voor kleinverbruikers. Dit betekent dat nieuwe woningen, scholen of mkb-bedrijven mogelijk niet meer aangesloten kunnen worden op het stroomnet.
- Grootschalige storingen: Door de enorme piekdrukte op de hoogspanningskabels neemt het risico op grote stroomuitval binnen nu en een half jaar fors toe.
- Oorzaak: De uitbreiding van het net (zoals een cruciaal transformatorstation bij Utrecht) loopt vertraging op, terwijl het stroomverbruik tijdens piekmomenten juist harder stijgt dan voorzien.
- Noodmaatregelen: Er wordt gekeken naar noodwetgeving om de bouw van stations te versnellen en het zwaarder belasten van het huidige net, al brengt dat laatste extra risico’s op uitval met zich mee.
Gedeputeerde Ans Mol noemt de mogelijke gevolgen voor woningbouw en verduurzaming in Gelderland ‘desastreus’. In maart moet definitief duidelijk worden welke ingrepen TenneT gaat doen om een algehele aansluitstop te voorkomen.
