Rijk zet streep door lokale regels staalslakken

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil dat gemeenten stoppen met het opstellen van eigen regels tegen het gebruik van staalslakken. Lokale verboden of vergunningplichten moeten nog dit jaar worden teruggedraaid. Hoewel de gemeente Ede tot nu toe geen eigen verordeningen opstelde, trekt zij inmiddels wel een duidelijke grens bij haar eigen projecten.

Staalslakken, een restproduct uit de staalindustrie, worden al tientallen jaren gebruikt als goedkope vervanger van zand of grind onder wegen en geluidswallen. Uit onderzoek van Investico en NU.nl blijkt dat ze op zeker tweehonderd plekken in Nederland liggen. De risico’s zijn aanzienlijk: bij contact met water kunnen zware metalen uitlogen en kan de zuurgraad van bodem en water extreem stijgen.

Gemeenten namen zelf maatregelen

Omdat landelijke regels uitbleven, namen sommige gemeenten zelf maatregelen. Zo voerde Beverwijk een totaalverbod in en stelden negen gemeenten in Zuid-Holland een vergunningplicht in. Volgens een brief die het ministerie in december verstuurde, is dit niet langer toegestaan. Lokale beperkingen zouden “onnodig de afzet belemmeren” en een ongelijk speelveld creëren.

De motivatie van het ministerie legt de prioriteit van het Rijk bloot: het draaiende houden van de markt voor staalslakken van Tata Steel. De staalindustrie moet jaarlijks enorme hoeveelheden van dit restproduct kwijt. Critici wijzen erop dat het Rijk hiermee de afzetgarantie voor de industrie zwaarder laat wegen dan de zorgen van lokale overheden over mogelijke milieuschade.

Tegenstrijdige signalen

De redenering van het ministerie roept vragen op. Anderhalf jaar geleden stelde datzelfde ministerie nog dat de huidige kwaliteitseisen voor staalslakken onvoldoende bescherming bieden. Ook het RIVM en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) waarschuwden eerder dat de regels tekortschieten. Milieujuristen twijfelen dan ook aan de juridische onderbouwing van de brief; zij stellen dat gemeenten juist ruimte moeten hebben voor maatwerkregels ter bescherming van de volksgezondheid.

Gemeente wacht op onderzoek

In Ede kwam het probleem aan het licht in de Zeeheldenbuurt, waar staalslakken werden aangetroffen onder de straatfundering. De gemeente heeft inmiddels ruim 2,6 miljoen euro gereserveerd voor de sanering hiervan. Deze sanering staat los van de nieuwe instructies uit Den Haag, die zich vooral richten op de toekomstige toepassing van het materiaal.

Waar en hoe vaak staalslakken verder in Ede zijn toegepast, bleef lang onduidelijk door het ontbreken van een meldplicht. Na eerdere publicaties van de Edese Vos over de risico’s en daaropvolgende vragen in de gemeenteraad, kondigde het college een inventarisatie aan. Tot nu toe stelde het gemeentebestuur vooral de landelijke ontwikkelingen te willen afwachten in plaats van zelf strengere eisen op te stellen.

Ede: geen staalslakken in eigen projecten

De instructie uit Den Haag roept de vraag op hoeveel ruimte Ede nog heeft om zelf de regie te voeren. In een reactie aan de Edese Vos laat de gemeente weten vast te houden aan een streng beleid voor de eigen organisatie: “Wij handhaven ons eerdere uitgangspunt om in gemeentelijke projecten het gebruik van staalslakken niet toe te staan.”

Tegelijkertijd toont de gemeente zich voorzichtig als het gaat om regels voor derden. Volgens de gemeente zijn er in Ede nog geen situaties bekend waarbij de volksgezondheid of de omgeving in gevaar zijn gekomen door grootschalig gebruik van staalslakken. Er is volgens het college dan ook “geen reden of directe aanleiding” om nu met extra lokale regels in te grijpen. De gemeente wijst daarbij op de “juridische complicaties” waar andere gemeenten tegenaan lopen bij het invoeren van zulke regels. Ede kiest er daarom voor om de landelijke onderzoeken af te wachten en volgt gemeenten die wel verdere stappen zetten op de voet.