Marc van der Woude
De Edese gemeenteraad belijdt transparantie, maar kiest in de praktijk opnieuw voor beslotenheid. Een voorstel om de komende coalitieonderhandelingen voortaan openbaar te voeren, werd met een grote meerderheid verworpen. Waarom blijft de achterkamer in Ede de norm zodra het over politieke macht gaat?
Terwijl de roep om een nieuwe bestuurscultuur overal in Nederland klinkt, houdt de Edese raad liever vast aan bestaande gewoontes. Een motie van D66 en Mens en Milieu Ede om de ‘gordijnen open te doen’ bij de formatie, kreeg slechts zeven stemmen voor. De overige dertig raadsleden stemden tegen. Daarmee is de toon gezet: transparantie is een mooi ideaal voor op een verkiezingsposter, maar zodra er echt onderhandeld wordt, gaat de deur op slot.
De angst voor ‘politiek theater’
De argumenten van de tegenstanders waren opvallend eensgezind. Openheid zou leiden tot “politiek theater”, “verkramping” en gesprekken die buiten het zicht van de camera’s toch wel gevoerd zouden worden. De heersende opvatting in de Edese raad is dat democratische controle pas achteraf hoort plaats te vinden: bij het eindresultaat, het coalitieakkoord.
Dat betekent concreet dat je als inwoner wel mag zien wat er is afgesproken, maar nooit mag weten hoe die afspraken tot stand zijn gekomen. Welke partij heeft wat ingeleverd? Welke compromissen zijn er gesloten over gevoelige dossiers zoals woningbouw of het Openluchttheater? In Ede blijft dit buiten het zicht van inwoners.
Van zoekend naar consequent gesloten
In 2022 was er na de verkiezingen nog sprake van enige discussie over de vorm van de onderhandelingen. Er waren openbare momenten en de raad leek zoekende. Vier jaar later is die twijfel verdwenen. De afwijzing van open onderhandelingen gebeurt nu rustiger en zakelijker. Beslotenheid wordt niet langer verdedigd als een noodzakelijk kwaad, maar gepresenteerd als een vanzelfsprekendheid. De bestuurscultuur is daarmee niet opener geworden, maar wel consequenter in haar geslotenheid.
Waarom dit schuurt
Het incident tijdens de laatste raadsvergadering, waarbij burgemeester Verhulst ingreep toen een raadslid over ‘geheime deals’ begon, illustreert precies waarom deze beslotenheid schuurt. Wanneer afspraken structureel buiten het zicht van de inwoner worden gemaakt, ontstaat er onvermijdelijk ruis en wantrouwen.
Als een coalitieakkoord abstract blijft, maar de uitwerking later heel specifiek uitpakt (zoals bij de gewenste uitbreiding van het Openluchttheater), vragen mensen zich af: wanneer is dit besloten? Die vraag is momenteel niet te beantwoorden.
Een gemiste kans
Met de motie over open coalitieonderhandelingen had de raad een krachtig signaal kunnen afgeven. Een kans om te laten zien dat de Edese politiek de inwoner serieus neemt en durft te laten zien hoe de worsten worden gemaakt. Die keuze is niet gemaakt. In Ede blijft transparantie voorlopig beperkt tot de etalage; in de winkel zelf blijft het licht uit.
Al 72 jaar is Ede mijn geboorte dorp. De laatste 10 jaar heb ik Ede zien veranderen maar niet ten goede. Ede is nu bijna dagelijks in het nieuws. Ik ontvang “meedenk” brieven van de gemeente maar waarom invullen als ze toch hun eigen plannen al klaar hebben. Luisteren naar de bewoners zou al veel helpen…
Ik heb nooit gehoord waarom het advies van het vorige college mbt de kunstijsbaan – zie memo dd 15 maart 2022) nooit overgenomen is door het huidige college (terwijl de verantwoordelijk wethouder sport één en dezelfde persoon was en 3 partijen van het huidige college deel uitmaakten van het vorige college). Zelfs de onderzoeksjournalisten hebben hier nooit een verklaring voor aangedragen. Desgevraagd aan de PvdA was de verklaring dat het om een erg dure accommodatie ging. Terwijl later in de collegeperiode de plannen voor een topsportzwembad dat twee keer zo duur was wel werd goedgekeurd. Ra ra hoe kan dit. Wat is hier bekokstoofd?
Met andere woorden, we moeten straks een gemeenteraad gaan kiezen, zonder er ook maar op te kunnen vertrouwen dat deze raadsleden het mandaat van de kiezer uit gaan voeren. As het niet openbaar is, dan is het dus stiekem/achterkamertjes. Het is, het een, of het ander. Meer is er niet van te zeggen, behalve dat op dit moment driekwart van de huidige raad dus kiest voor stiekem. Dat beangstigt mij, temeer daar ook de burgemeester her en der soortgelijke duiten in het zakje doet.